1992–93. – 1062 ár frá stofnun Alþingis.

116. löggjafarþing. – 238. mál.

1110. Nefndarálit

um frv. til l. um stofnun hlutafélags um Áburðarverksmiðju ríkisins.

Frá minni hluta landbúnaðarnefndar.

Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og átt fund með stjórnendum Áburðarverksmiðju ríkisins.

Ljóst er að rekstur Áburðarverksmiðjunnar er í mikilli hættu. Það stafar ekki af því að verksmiðj an sé rekin með miklu tapi; á árinu 1992 var 14,9 millj. kr. hagnaður af rekstri og 104,5 millj. kr. hagnaður á árinu 1991. Hættan stafar heldur ekki af því að verksmiðjan sé skuldum hlaðin. Eigin fé sem hlutfall af heildarfjármagni hefur vaxið ört undanfarin ár og er nú 88,8% en veltufjárhlutfall er rúm 4% og er eignarstaða verksmiðjunnar mjög traust. Enn síður stafar hættan af því að verk smiðjan geti ekki selt framleiðslu sína. Á sl. ári seldi verksmiðjan alla framleiðslu sína, rúm 50.000 tonn, á innlendum markaði auk rúmlega 1.400 tonna sem voru innflutt og námu heildartekjur fyrir tækisins 1.163,5 millj. kr. Fjöldi starfsmanna er nú 119.

Yfirvofandi hætta stafar hins vegar af því að samkvæmt samningi um EES verður opnað fyrir innflutning erlends áburðar frá ársbyrjun 1995. Á undanförnum árum hafa nokkur risafyrirtæki með Norsk Hydro í broddi fylkingar náð yfirburðastöðu á norrænum markaði með áburði unnum úr jarð gasi. Líklegt er að Áburðarverksmiðjan muni eiga í erfiðleikum með að standast þá samkeppni þar sem íslenskur áburður er talinn um 10% dýrari en erlendur þótt raunverð á innlendum áburði hafi farið verulega lækkandi á liðnum árum eins og sjá má í meðfylgjandi fylgiskjali. Vissulega fylgja því nokkrir kostir fyrir bændur og neytendur landbúnaðarvara að áburðarverð lækki. Hins vegar er það stórfellt áfall fyrir þjóðarbúið og íslenskt efnahagslíf ef framleiðsla, sem nemur rúmum millj arði króna, fellur niður.

Fyrirhuguð breyting á rekstrarformi verksmiðjunnar leysir engan vanda. Nú er stjórn verksmiðj unnar kjörin á Alþingi en með stofnun hlutafélags um reksturinn verður sú breyting að landbúnaðar ráðherra velur alla stjórnarmenn. Þótt eignarstaða fyrirtækisins sé mjög góð er ekki líklegt að eftir spurn verði eftir hlutabréfum í hinu nýja hlutafélagi við þær aðstæður sem við blasa. Því er langlík legast að hlutabréfin verði áfram í eigu ríkisins.

Engin ástæða er til að ætla að staða verksmiðjunnar batni með þeirri miðstýringu og ólýðræðis legu valdasamþjöppun sem felst í því að önnum kafinn stjórnmálamaður, sem gegnir starfi landbún aðarráðherra hverju sinni, verði einráður um málefni fyrirtækisins.

Brýnasta verkefnið í málefnum þessa fyrirtækis er því ekki breyting á rekstrarformi heldur hitt að tryggja rekstur þess í framtíðinni og skapa því öruggan rekstrargrundvöll. Jafnhliða þessu þarf að huga að réttarstöðu þeirra starfsmanna verksmiðjunnar sem búa nú við réttindi ríkisstarfsmanna.

Undirritaður, sem skipar minni hluta nefndarinnar, telur óhjákvæmilegt að gerð verði vönduð úttekt á því á vegum landbúnaðarráðuneytisins og bændasamtakanna hvað gera þarf til að tryggja rekstur verksmiðjunnar til frambúðar eftir að innflutningur erlends áburðar hefst í samræmi við EES-samning á árinu 1995. Því er hér lagt til að máli þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Alþingi, 5. maí 1993.

Ragnar Arnalds.

Fylgiskjal.

(Súlurit ekki tiltæk.)

9. Helstu kennitölur.

1992	1991	1990	1989

Veltufjármunir/heildareignir	42 ,7%	36 ,9%	26 ,5%	34 ,5%

Fastafjármunir/heildareignir	57 ,3%	63 ,1%	73 ,5%	65 ,5%

Skammtímaskuldir/heildareignir	10 ,7%	12 ,5%	13 ,6%	26 ,1%

Langtímaskuldir/heildareignir	0 ,5%	3 ,3%	6 ,8%	10 ,7%

Eigið fé/heildareignir	88 ,8%	84 ,2%	79 ,6%	63 ,2%

Veltufjárhlutfall	4 ,01	2 ,95	1 ,95	1 ,32

Lausafjárhlutfall	1 ,20	0 ,42	0 ,38	0 ,30

Rekstrarreikningur ársins 1992.

Skýr.	1992	1991

Rekstrartekjur

Sala áburðar	1.158.803.671	1.297.880.023

Aðrar tekjur	4.719.356	6.968.122

Samtals	1.163.523.027	1.304.848.145

Rekstrargjöld

Hráefni, hjálparefni og umbúðir	348.144.397	594.127.664

Laun og tengd gjöld	299.821.234	280.384.848

Orkukostnaður	84.343.655	94.611.274

Annar rekstrarkostnaður	180.449.779	248.057.370

Landsútsvar	6,0	14.330.891	13.295.143

Afskriftir	1,2	186.224.983	221.348.915

Áburðarbirgðir, lækkun (hækkun)	36.143.875	(230.070.000)

Samtals	1.149.458.814	1.221.755.214

Hagnaður án fjármunatekna og fjármagnsgjalda	14.064.213	83.092.931

Fjármunatekjur og fjármagnsgjöld

Vaxtatekjur, verðbætur	1,7	43.750.735	65.380.056

Vaxtagjöld, verðbætur	1,7	(31.938.432)	(47.401.734)

Gengistap	1,4	(11.626.346)	(11.429.367)

Reiknaðar tekjur vegna verðlagsbreytinga	1,2	666.048	14.879.165

Samtals	852.005	21.428.120

Hagnaður ársins	14.916.218	104.521.051

Efnahagsreikningur.

Eignir.

Skýr.	1992	1991

Veltufjármunir

Sjóður og bankainnstæður	93.574.897	34.133.677

Viðskiptakröfur	1,5	37.684.263	33.411.972

Aðrar skammtímakröfur	115.096.145	37.106.885

Hráefna- og rekstrarvörubirgðir	1,8	89.788.032	105.179.687

Áburðarbirgðir	1,8	489.780.125	525.924.000

Samtals	825.923.462	735.756.221

Fastafjármunir

Áhættufé og langtímakröfur:

Skuldabréfaeign	5.159.578	16.920.867

Eignarhlutir í félögum	2,0	5.505.161	2.671.675

Samtals	10.664.739	19.592.542

Varanlegir rekstrarfjármunir:

Byggingar og önnur mannvirki	799.460.555	835.963.853

Verksmiðjuvélar og búnaður	272.532.295	388.113.878

Flutningstæki, verkfæri og áhöld	23.855.993	16.120.408

Samtals	3,0	1.095.848.843	1.240.198.139

1.106.513.582	1.259.790.681

Eignir samtals	1.932.437.044	1.995.546.902

31. desember 1992.

Skuldir og eigið fé.

Skýr.	1992	1991

Skammtímaskuldir

Rekstrarlán í erlendri mynt	62.263.060	96.293.841

Ógreitt vegna starfsmanna	10.674.921	9.246.752

Ógreitt áunnið orlof	1,3	20.646.647	0

Ýmsar skammtímaskuldir	26.182.398	64.022.963

Landsútsvar ársins	14.330.891	13.295.143

Næsta árs afborganir langtímaskulda	4,0	71.853.689	66.472.633

Samtals	205.951.606	249.331.332

Langtímaskuldir

Erlend lán	4,0	71.853.689	132.945.266

Næsta árs afborganir	4,0	(71.853.689)	(66.472.633)

Eftirlaunaskuldbindingar	1,6	9.251.000	0

Samtals	9.251.000	66.472.633

Skuldir samtals	215.202.606	315.803.965

Veðsetningar, ábyrgðarskuldbindingar	8,0

Eigið fé

Stofnfé	632.396.959	625.077.876

Endurmatsreikningur	1.876.133.827	1.851.546.878

Ójafnað tap	(791.296.348)	(796.881.817)

Eigið fé samtals	7,0	1.717.234.438	1.679.742.937

Skuldir og eigið fé samtals	1.932.437.044	1.995.546.902