1996. – 1066 ár frá stofnun Alþingis.

121. löggjafarþing. – 36. mál.

147. Svar

heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra við fyrirspurn Margrétar Frímannsdóttur um Forvarnasjóð.

Forvarnasjóður gegn áfengis- og fíkniefnaneyslu var settur á stofn með 8. gr. laga nr. 96/1995. Í sjóðinn renna 50 millj. kr. á þessu ári, en þar af úthlutaði fjárlaganefnd Áfengisvarnaráði 9,2 millj. kr. og öðrum aðilum 12 millj. kr. Þannig voru til ráðstöfunar í Forvarnasjóði 28,9 millj. kr., sem er aukning um 18,6 millj. kr. frá árinu 1995. Það fé sem heilbrigðisráðherra ráðstafaði áður til þessa málaflokks er nú fært undir Forvarnasjóð.

Undanfarin ár hafa áfangaheimili og stoðbýli við þá sem eru að koma úr áfengis- og fíkniefnameðferð hlotið rekstrarstyrki frá heilbrigðisráðuneytinu til þess að geta haldið uppi starfsemi sinni. Sjóðstjórn tók þá afstöðu að þessir aðilar skyldu ekki vera verr settir með tilkomu Forvarnasjóðs en áður og beitti því þeirri vinnureglu að þessir aðilar gætu fengið svipaðan styrk úr Forvarnasjóði og þeir höfðu áður fengið frá ráðuneytinu.

Um sjóðinn gildir reglugerð nr. 537/1995, en auk þess setti stjórn sjóðsins sér ítarlegar vinnureglur 12. febrúar sl. sem umsækjendur, sem og aðrir, höfðu aðgang að og vitnað var til í ítarlegri auglýsingu sem birtist í febrúar sl.

Ekki hafa allir styrkir verið sóttir eða gerð nægileg grein fyrir hvernig að vinnu við verkefnin verði staðið. Sjóðstjórn hefur sent bréf til þeirra aðila sem ekki hafa sótt styrki eða ekki hafa sent inn gögn í samræmi við úthlutun og gefið þeim frest til að gera grein fyrir því hvernig vinnu að verkefnum miðar. Rétt er að vekja athygli á því að nokkur verkefni koma til með að standa yfir í nokkurn tíma, allt að þrjú ár, og í þeim tilvikum er gert ráð fyrir að um heildarstyrk til viðkomandi verkefnis sé að ræða.

Hversu margar umsóknir bárust um styrki úr Forvarnasjóði vegna áfengis- og fíkniefnaneyslu? Hvaða aðilar voru það sem sóttu um og til hvaða verkefna eða starfsemi?

Alls bárust Forvarnasjóði 93 umsóknir frá 48 aðilum um styrk úr sjóðnum þegar auglýst var eftir umsóknum fyrir árið 1996 í febrúar sl.

Umsóknir um styrki úr Forvarnasjóði fyrir árið 1996	Kr.

1.	Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála	800.000

Útgáfa bókar með yfirliti yfir helstu rannsóknir á vímuefnaneyslu íslenskra ungmenna.

2.	Þrír starfsmenn Fangelsismálastofnunar	420.000

Rannsókn á hópi fanga sem lokið hafa refsivist í áfengis- og fíkniefnameðferð.

3.	Rannsóknastofa geðdeildar Landspítalans	6.000.000

dr. Kristinn Tómasson, rannsókn á hvaða sjúklingum henti dagmeðferð og árangri hennar.

4.	Lionsklúbburinn Fjörgyn í Grafarvogi	óákveðin upphæð

Gerð fræðslumyndar um E-töflur og skaðsemi þeirra. Kostnaðaráætlun 1.645.900 kr.

5.	Líknarfélagið Takmarkið	1.000.000

Rekstur á áfangaheimilinu, fyrir óvirka alkóhólista og fyrrverandi vímuefnaneytendur.

6.	Landssamtökin Heimili og skóli	2.000.000

Fræðsla fyrir foreldrafélög og námskeið um stjórnun foreldrafélaga.

7.	Vímuvarnarskólinn, Reykjvíkurborg o.fl.	1.541.000

Fræðsluverkefni fyrir starfsfólk grunnskóla í Reykjavík.

8.	Stórstúka Íslands	4.000.000

Erindrekstur um landið, barna- og unglingastarf Stórstúkunnar.

9.	Stórstúka Íslands	1.550.000

Bindindismót á Norður- og Austurlandi, námskeið o.fl.

10.	Íslenskir ungtemplarar	480.000

Ferð ungs fólks á Evrópumót í Færeyjum í júlí næstkomandi.

11.	Íslenskir ungtemplarar	1.440.000

Kynnisferð, þýðing, staðfæring og kynning á norsku námsefni í grunnskólum landsins.

12.	Íslenskir ungtemplarar	600.000

Stofnun ungtemplarafélaga.

13.	Vímulaus æska (1)	2.080.000

Neyðarmiðstöð Vímulausrar æsku.

14.	Vímulaus æska (2)	1.800.000

Áróður gegn kaupum á áfengi fyrir ungmenni.

15.	Vímulaus æska (3)	1.350.000

Árin sem koma á óvart — foreldrabók (Lions Quest) — útgáfa.

16.	Vímulaus æska (4)	1.160.000

Uppeldisbókin Lengi muna börnin.

17.	Vímulaus æska (5)	1.200.000

Stuðningur við þögla meirihlutann, þá sem þora að segja nei.

18.	Vímulaus æska (6)	1.000.000

Viðhorfsvaktin.

19.	Valgeir Guðjónsson	óákveðin upphæð

Sumarsýning á Sumar á Sýrlandi.

20.	Jafningjafræðsla framhaldsskólanema	2.000.000

Til að vinna að breyttu viðhorfi framhaldsskólanema til neyslu ávana- og fíkniefna.

21.	Félagasamtökin Vernd	3.000.000

Stuðningur við skjólstæðinga félagasamtakanna á áfangaheimili.

22.	Áfengisvarnaráð	550.000

Kaup á tölvubúnaði, tenging við internetið, uppsetning heimasíðu o.fl.

23.	Barnaheill (1)	2.000.000

Foreldralínan.

24.	Barnaheill (2)	1.800.000

Norræn ungmenni gegn ofbeldi — samstarfsverkefni.

25.	Freeport-klúbburinn	200.000

Heimildarmynd um meðferðir á Íslandi.

26.	Boltafélag Ísafjarðar	200.000

Íþróttir gegn vímuefnum á Vestfjörðum.

27.	Æskulýðsráð ríkisins	500.000

Upplýsingabók fyrir ungt fólk.

28.	Klettur hf.	770.000

Uppbygging áfangaheimilis og stuðningur við skjólstæðinga.

29.	Líknarfélagið Risið	óákveðin upphæð

Stuðningur við vistmenn áfangaheimilis sem koma úr meðferð.

30.	Samhjálp	óákveðin upphæð

Stuðningur við skjólstæðinga frá Hlaðgerðarkoti.

31.	Líknarfélagið Takmarkið	óákveðin upphæð

Stuðningur við skjólstæðinga á áfangaheimili.

32.	Stígamót	óákveðin upphæð

Starfsemi, m.a. stuðningur við þolendur sem koma úr meðferð.

33.	Sumarheimili templara	5.000.000

Efling sumarheimilisins, bindindismót í Galtalækjarskógi.

34.	Krossgötur	4.000.000

Myndband með forvarnaefni.

35.	Forvarnadeild lögreglunnar í Reykjavík	óákveðin upphæð

Ýmis forvarnaverkefni.

36.	Ólympíunefnd Íslands	900.000

Auglýsingaherferð — áfengisvarnir.

37.	Sveinn R. Hauksson	500.000

Euro CAD/96

38.	Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar	u.þ.b. 1.125.000

Námskeiðahald vegna sérstaks áhættuhóps varðandi vímuefnaneyslu.

39.	Átak gegn áfengi	2.500.000

Endurútgáfa Handbókar fyrir stjórnendur fyrirtækja í áfengismálum o.fl. verkefni.

40.	Áfengisvarnaráð (1)	300.000

Námsflokkahlaupið 1996 — kostun á bolum.

41.	Áfengisvarnaráð (2)	600.000

Unglingavagn Gallups — könnun á áfengisneyslu o.fl.

42.	Þrír starfsmenn geðdeildar Landspítalans	3.200.000

Rannsóknarverkefni — breytingar á áfengisneyslu og afleiðingum hennar o.fl.

43.	Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands	8.000.000

Vímuvarnarátak íþróttahreyfingarinnar — verkefni til tveggja ára.

44.	Möguleikhúsið við Hlemm	óákveðin upphæð

Sýning fyrir 9. og 10. bekk grunnskóla og framhaldsskóla.

45.	Stoppleikhópurinn	óákveðin upphæð

Frumsamið áfengis- og fíkniefnaleikrit eftir Valgeir Skagfjörð til sýningar í skólum.

46.	Ungmennafélag Íslands — Skinfaxi	250.000

Útgáfa sérrits Skinfaxa, tímarits UMFÍ, um fíkniefni og forvarnir.

47.	Geðdeild Landspítalans	óákveðin upphæð

Stuðningur við alþjóðlega ráðstefnu sem haldin er með The Addictions FORUM í júlí

næstkomandi.

48.	Tollgæslan á Keflavíkurflugvelli, FRÆ, Þjóðarátak gegn fíkniefnum	óákveðin upphæð

Útgáfa bæklings, Fíkniefni/þú og barnið þitt.

49.	Fræðslumiðstöð í fíknivörnum (FRÆ) (IA)	800.000

Fræðslubæklingur um áfengi og önnur fíkniefni.

50.	FRÆ (IB) — 2	400.000

Upplýsingarit um ávana- og fíkniefni.

51.	FRÆ (IC) — 3	1.200.000

Myndband um áhrif áfengis á líkamann.

52.	FRÆ (ID) — 4	800.000

Kennsluhefti um áfengi fyrir framhaldsskóla. Kennslubók fyrir nemendur og leiðbeiningar

fyrir kennara.

53.	FRÆ (IE) — 5	1.000.000

Áhrif, af vettvangi vímuefnamála. Tímarit um áfengis- og fíkniefnamál.

54.	FRÆ (II) — 6	400.000

Gagnasafn. (Ætlað skólum, stofnunum, fjölmiðlum og samtökum.)

55.	FRÆ (III) — 7	400.000

Skýrsla um áfengis- og fíkniefnamál.

56.	FRÆ (IVA) — 8	60.000

Vinnuhópur um forvarnir í grunnskólum — vímulaus grunnskóli.

57.	FRÆ (IVB) — 9	100.000

Vinnuhópur um rannsóknir.

58.	FRÆ (V) — 10	200.000

Ráðgjöf í forvarnaverkefnum.

59.	FRÆ (VI) — 11	200.000

Almenn upplýsingagjöf um áfengis- og fíkniefnamál.

60.	FRÆ (VII) — 12	240.000

Alþjóðlegt samstarf.

61.	FRÆ (VIII) — 13	óákveðin upphæð

Aukið samstarf í forvörnum.

62.	FRÆ (IXA) — 14	100.000

Ársfundur.

63.	FRÆ (IXB) — 15	40.000

Vinnuhópar.

64.	FRÆ (X) — 16	6.000.000

Uppbygging og þróun fræðslumiðstöðvar í fíknivörnum.

65.	SÁÁ — 1	2.400.000

Forvarnir í sveitarfélögum — Víðtækar forvarnir.

66.	SÁÁ — 2	62.000

Námstefnur í sveitarfélögum.

67.	SÁÁ — 3	62.000

Fræðsla til kennara í grunnskólum.

68.	SÁÁ — 4	280.000

Fræðslufundir með foreldrum barna í efstu bekkjum grunnskóla.

69.	SÁÁ — 5	362.000

Fræðsludagskrá í grunnskólum.

70.	SÁÁ — 6	298.000

Fræðsludagskrá í framhaldsskólum.

71.	SÁÁ — 7	142.400

Námskeið fyrir íþróttaþjálfara yngri flokka um vímuvarnir.

72.	SÁÁ — 8	350.000

Fræðsla fyrir starfsfólk sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva.

73.	SÁÁ — 9	107.600

Námskeið í íhlutun fyrir fagfólk innan mennta- og félagsmálakerfisins.

74.	SÁÁ — 10	484.000

Matslisti.

75.	SÁÁ — 11	108.000

Bæklingur um víruslifrarbólgur og alnæmi og varnir gegn þessum sjúkdómum.

76.	SÁÁ — 12	108.000

Útgáfa bæklings um ólöglega vímuefnaneyslu.

77.	SÁÁ — 13	248.000

Endurútgáfa þriggja bæklinga um áfengis- og vímuefnavandann.

78.	SÁÁ — 14	400.000

Útgáfa fræðslumyndbanda fyrir fagfólk.

79.	SÁÁ — 15	340.000

Kvikmyndir til að hafa áhrif á ungt fólk.

80.	SÁÁ — 16	256.000

Útgáfa og dreifing á fræðslu- og forvarnaefni á internetinu.

81.	SÁÁ — 17	184.400

Námskeið fyrir foreldra um viðbrögð við vímuefnaneyslu unglinga.

82.	SÁÁ — 18	128.000

Námskeið um uppeldi fyrir skjólstæðinga SÁÁ.

83.	Vistheimilið Skjöldur	óákveðin upphæð

Forvarnastarf með rekstri áfangaheimilis.

84.	Stefán Jóhannsson	150.000

Til að bjóða finnskum lækni til Íslands til að kynna áfengismeðferð með gasi".

85.	Hálendishópurinn	óákveðin upphæð

Skrásetning vinnulíkans yfir meðferðarstarf Hálendishópsins fyrir unglinga í vanda.

86.	Magnús Scheving — forvarnanet	óákveðin upphæð

Víðtækt forvarnaverkefni til samræmingar og samvinnu þeirra aðila sem koma að forvörnum.

87.	Komið og dansið	óákveðin upphæð

Barnanámskeið í grunnskólum á Austurlandi og í Reykjavík.

88.	Umdæmisstúka Suðurlands nr. 1	1.500.000

Samstarf við Áfengisvarnaráð um heimsóknir í skóla.

89.	Gylfi Þ. Gíslason	óákveðin upphæð

Til að sækja framhaldsmenntun og reynslu í forvarnamálum til Bandaríkjanna.

90.	Frjálsíþróttasamband Íslands	óákveðin upphæð

FRÍ 2000 — hópur ungs og efnilegs frjálsíþróttafólks sem tekur þátt í verkefni hjá FRÍ

vegna Ólympíuleikanna árið 2000.

91.	Barnaverndarstofa	óákveðin upphæð

Stuðningsmeðferð fyrir börn áfengissjúkra (barst 30. apríl).

92.	Auglýsingafélagið Frændi	óákveðin upphæð

Bjóða kynningarstarf og samvinnu við gerð myndbanda gegn notkun E-töflunnar.

93.	Geðdeild Landspítalans	óákveðin upphæð

Könnun á breytingum á áfengisneyslu og afleiðingum hennar.

Hverjir fengu úthlutun úr sjóðnum og til hvaða starfsemi?

Alls fengu 26 aðilar styrki úr sjóðnum að fjárhæð 23,9 millj. kr.

Sjóðstjórn gerði tillögu til ráðherra um skiptingu og flokkaskiptingu styrkþega ásamt skilyrðum sem þeir þyrftu að uppfylla áður en styrkir væru greiddir. Tillaga sjóðstjórnar, sem ráðherra staðfesti 14. júní sl., var sem hér segir:

Þús. kr.

1. Áfangaheimili. Styrkur verði greiddur strax:

Takmarkið	900

Vernd	850

Risið	1.300

Samhjálp	400

Skjöldur	750

Klettur	450

2. Styrkur verði greiddur í einu lagi, þegar ljóst er að verkefni verður framkvæmt eða er lokið:

Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála	6001

Vímuvarnaskólinn (stendur yfir)	1.5002

Jafningjafræðsla (stendur yfir)	2.0002

Áfengisvarnaráð – internet	2502

Freeport-klúbburinn	1002

Sumarheimili templara, bindindismót	4003

Bindindismót á Norður- og Austurlandi	4003

Euro CAD/96	1002

Landspítalinn, geðdeild (ráðstefna)	1002

Hálendishópurinn	2502

Tollgæslan, FRÆ og Þjóðarátak í fíknivörnum	1502

3. Krafist útfærslu, frekari gagna og áætlana:

Þrír starfsmenn Fangelsismálastofnunar	4004

Valgeir Guðjónsson	5005

Stoppleikhópurinn	5005

4. Krafist útfærslu, frekari gagna og samstarfs við aðra aðila:

Vímulaus æska og Barnaheill	1.5006

ÍSÍ og UMFÍ	4.0007

5. Krafist útfærslu hugmynda eftir forgangsröðun umsækjanda:

Vímulaus æska, áróður o.fl.	5008

FRÆ – fræðsluefni og bæklingar	1.5008

FRÆ – ráðgjöf, upplýsingar og samstarfsverkefni	1.5008

SÁÁ – fræðslu- og áróðursstarf í samstarfi við sveitarfélög	1.5008

SÁÁ – fræðsluefni, þar með talin myndbönd	1.5008

Skýringar:

1 Greiðist þegar sýnt verður fram á að af útgáfu verði.

2 Greiðist strax.

3 Greiðist þegar fyrir liggur að mótið fari fram.

4 Væntanlegir styrkþegar leggi fram útfærslu, fjárhags- og verkáætlanir, óskir um greiðslutíma og greiðslufyrirkomulag og áætlun um skil á áfangaskýrslum. Sjóðstjórn tekur síðan ákvörðun um endanlega úthlutun og ákveður greiðslutíma, greiðslufyrirkomulag og skil á áfangaskýrslum.

5 Væntanlegir styrkþegar leggi fram útfærslu, fjárhags- og verkáætlanir, óskir um greiðslutíma og greiðslufyrirkomulag, yfirlýsingu frá viðurkenndum aðila í forvörnum um að hann fylgist með að forvarnagildi verkefnisins sé ótvírætt og fyrir liggi vilji ríkissjónvarpsins eða Stöðvar 2 til að taka verkið upp og sýna í sjónvarpi. Sjóðstjórn tekur síðan ákvörðun um endanlega úthlutun og ákveður greiðslutíma.

6 Til samræmdrar símsvörunar fyrir áfengis- og fíkniefnaneytendur, fjölskyldur þeirra og aðstandendur. Greiðist til þeirrar starfsemi þegar komið hefur verið á samstarfi Barnaheilla og Vímulausrar æsku við barna- og unglingageðdeild Ríkisspítala um samræmda símsvörun fyrir áfengis- og fíkniefnaneytendur, fjölskyldur þeirra og aðstandendur.

7 Væntanlegir styrkþegar leggi fram útfærslu, fjárhags- og verkáætlanir, óskir um greiðslutíma og greiðslufyrirkomulag, áætlun um skil á áfangaskýrslum og yfirlýsingu frá viðurkenndum aðila í forvörnum um að hann fylgist með að forvarnagildi verkefnisins sé ótvírætt. Sjóðstjórn tekur síðan ákvörðun um endanlega úthlutun og ákveður greiðslutíma, greiðslufyrirkomulag og skil á áfangaskýrslum.

8 Styrkþegi leggi fram áætlun um til hvaða verkefna hann vilji helst verja styrknum, geri grein fyrir verk- og kostnaðaráætlunum, óskum um greiðslutíma og greiðslufyrirkomulag. Sjóðstjórn tekur síðan ákvörðun um endanlega úthlutun og ákveður greiðslutíma, greiðslufyrirkomulag og skil á skýrslum.

Hvað hefur verið gert til þess að samræma forvarnastarf á sviði áfengis- og fíkniefnavarna í þeim ráðuneytum sem fulltrúa eiga í sjóðnum, þ.e. heilbrigðisráðuneyti, menntamálaráðuneyti, dómsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti?

Þessi ráðuneyti hafa sammælst um að vísa umsóknum um styrki til áfengis- og fíkniefnavarna til Forvarnasjóðs. Hins vegar eru í einhverjum mæli veittir styrkir til einstakra verkefna á vegum ráðuneytanna og á það aðallega við um forvarnastarfsemi sem unnin er innan undirstofnana ráðuneytanna, sem hluti af reglulegri starfsemi viðkomandi aðila, svo sem lögreglu, skólakerfisins og heilsugæslunnar.

Mörgum aðilum sem fengu styrki úr sjóðnum var sett það skilyrði að leita samvinnu við aðra aðila, svo sem viðurkennda fagmenn á sviði forvarna, félagasamtök eða fjölmiðla, eins og fram kemur í listanum hér að framan. Síðasta vetur ákvað ríkisstjórnin að skipa sérstaka nefnd með fulltrúum dómsmálaráðherra, félagsmálaráðherra, menntamálaráðherra og heilbrigðisráðherra til að vinna drög að stefnumótun ríkisstjórnarinnar í vörnum gegn neyslu ávana- og fíkniefna og afbrotum. Nefnd þessi lýkur störfum á næstu vikum og mun, auk þess að leggja fram tillögur um stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, undirbúa stofnun forvarnaráðs sem ætlað er að samræma störf að forvarnamálum, skipuleggja bætta nýtingu fjármagns og samhæfðari aðgerðir í vörnum gegn þessum mikla vágesti. Lagafrumvarp þessa efnis verður væntanlega lagt fyrir háttvirt Alþingi í nóvember og verður forvarnaráði sérstaklega ætlað það hlutverk að samræma forvarnastarf.

Hvernig hyggst ráðherra fylgja eftir úthlutunum úr sjóðnum, þ.e. framgangi og árangri þeirra verkefna sem veitt er til?

Eins og áður hefur komið fram er styrkþegum skylt að skila sjóðstjórn greinargerð um ráðstöfun styrksins. Sjö styrkþegar fá styrk sinn ekki greiddan út nema þeir leggi fram nákvæma útfærslu á hvernig honum verður varið og sjö styrkir verða greiddir út í áföngum, eftir því sem verkefnum miðar áfram.

Þessi aðferð hefur orðið til þess að styrkþegar verða að skipuleggja starf sitt betur en áður og gera nákvæmari grein fyrir ráðstöfun fjárins til sjóðstjórnar en tíðkast hefur hingað til. Slík vinnubrögð eru til þess fallin að fjármunir nýtist betur til virks forvarnastarfs en áður.