1996–97. – 1066 ár frá stofnun Alþingis.

121. löggjafarþing. – 20. mál.

780. Viðbótarskýrsla

forsætisráðherra um þróun launa og lífskjara á Íslandi á árunum 1991–1996.

(Lögð fyrir Alþingi á 121. löggjafarþingi 1996–97.)

Meinlegar villur reyndust vera í útreikningi á sköttum, barnabótum o.fl. í töflu 3 á blaðsíðu 3 í skýrslu um þróun launa og lífskjara á Íslandi á árunum 1991–1996 sem útbýtt var á Alþingi 12. mars 1997 (þskj. 742). M.a. voru barnabætur ekki rétt reiknaðar og eins var forsenda frádráttar lífeyrisiðgjalds röng. Vegna þessara villna var sú mynd, sem gefin var af skattbyrði í skýrslunni, röng og sýndi mun meiri hækkun en raun var á. Leiðrétt tafla fylgir hér með.

Tafla 3. Tekjur, skattar og ráðstöfunartekjur á mánuði eftir hjúskaparstöðu.

1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996

Hjón með 2 börn

Atvinnutekjur	197.750	216.500	221.400	222.400	227.500	241.500	260.820

Tekjuskattur²	40.017	44.068	45.086	48.900	52.113	55.653	61.380

Barnabætur	7.574	8.242	5.458	5.503	5.542	5.664	5.685

Vaxtagjöld	19.442	21.317	22.825	23.108	23.383	23.658	24.317

Vaxtabætur	8.533	9.267	9.775	9.933	9.775	10.475	10.558

Ráðstöfunartekjur	173.840	189.941	191.546	188.936	190.704	201.986	215.683

Tekjuskattsbyrði,

hlutfall af atvinnutekjum	12,1%	12,3%	13,5%	15,0%	16,2%	16,4%	17,3%

Einstætt foreldri með eitt barn³

Atvinnutekjur	70.000	76.500	78.100	79.500	80.500	83.200	89.856

Tekjuskattur	6.371	7.063	7.155	8.954	9.752	9.868	11.823

Barnabætur	10.940	11.804	11.954	13.998	14.009	14.408	14.668

Vaxtagjöld	11.875	13.017	14.017	14.200	14.563	14.925	15.333

Vaxtabætur	6.767	7.550	8.167	8.267	8.308	9.225	9.425

Meðlag	6.814	7.315	7.509	10.300	10.300	10.712	10.794

Ráðstöfunartekjur	88.150	96.106	98.575	103.110	103.366	107.676	112.921

Bætur umfram tekjuskatt,

hlutfall af atvinnutekjum	–16,2%	–16,1%	–16,6%	–16,7%	–15,6%	–16,5%	–13,7%

Einhleypir

Atvinnutekjur	68.200	74.500	73.400	71.900	72.900	76.100	82.188

Tekjuskattur	6.371	7.063	7.155	8.954	9.752	9.868	11.823

Barnabætur	0	0	0	0	0	0	0

Vaxtagjöld	10.525	11.517	12.617	12.875	12.983	13.092	13.600

Vaxtabætur	5.017	5.483	6.033	6.217	5.975	6.450	6.708

Ráðstöfunartekjur	66.846	72.920	72.278	69.163	69.123	72.682	77.074

Tekjuskattsbyrði,

hlutfall af atvinnutekjum	2,0%	2,1%	1,5%	3,8%	5,2%	4,5%	6,2%

Til samanburðar

Vísitala kaupmáttar ráðstöfunartekna	100,0	102,5	100,1	94,1	94,1	97,4	101,8

Annað barnið er yngra en 7 ára, hitt eldra.

² Annað hjónanna aflar allra teknanna og nýtir 80% af persónuafslætti hins.

³ Barnið er yngra en 7 ára.

Hér er miðað við meðalatvinnutekjur fremur en tekjuskattsstofn eins og gert var í skýrslunni. Er það gert til einföldunar. Á því tímabili sem skýrslan tekur til voru gerðar ýmsar breytingar á heimildum til frádráttar frá tekjum, svo sem hlutabréfafrádrætti, frádrætti vegna hluta lífeyrissjóðstekna o.fl., sem hefur í för með sér að tekjuskattsstofn er ekki góður kvarði á tekjuþróun. Jafnframt er flókið að gera þeim áhrifum skil í meðaltölum.

Eins og fram kemur í töflunni að framan eykst skattbyrði hjóna með tvö börn úr 12,1% í 17,3% eða um 5,2 prósentustig, en ekki um 6,6 stig eins og stóð í skýrslunni.

Þegar aukning skattbyrðar á þessu tímabili er metin er nauðsynlegt að hafa þrennt í huga. Í fyrsta lagi breytingar sem gerðar voru á álagningu óbeinna skatta samhliða breytingum á tekjusköttum. Árið 1993 var aðstöðugjald fellt niður og skatthlutfall hækkað um 1,5 prósentustig, en ríkissjóður greiddi tekjutap sveitarfélaga með þeim hætti. Tilgangur þessara breytinga var að auka samkeppnishæfni atvinnulífsins, auka atvinnu og lækka verðlag. Árið 1994 var síðan útsvarshlutfall í staðgreiðslu hækkað um 1,6 prósentustig og tekjuskattshlutfall lækkað á móti um 1,15 prósentustig. Ástæða þess að tekjuskattshlutfallið lækkaði ekki meira var sú að virðisaukaskattur af matvælum var lækkaður úr 24,5% í 14% frá og með 1. janúar 1994. Á móti var tekjuskattshlutfallið hækkað um 0,35%. Loks var heimilaður frádráttur vegna hluta launamanns í iðgjaldi til lífeyrissjóða og varð sú breyting á árunum 1995 og 1996. Á móti þeim breytingum var persónuafsláttur o.fl. fryst á árinu 1996.

Í öðru lagi hafa reglur um barnabætur og barnabótaauka breyst á þessu tímabili. Meginbreytingin felst í tilfærslu frá barnabótum yfir í tekju- og eignatengdan barnabótaauka og kom sú breyting til framkvæmda á árinu 1992. Þá var tekjuskerðingarhlutfall barnabótaaukans lækkað á árinu 1996 til að draga úr jaðaráhrifum hans á afkomu tekjulágra fjölskyldna. Þessar breytingar hafa hins vegar engin áhrif á skattbyrði þeirra hjóna sem stillt er upp í meðfylgjandi töflu, þar sem tekjur þeirra eru fyrir ofan tekjuviðmiðun barnabótaaukans, en lækka að sama skapi skattbyrði tekjulægri barnafjölskyldna.

Í þriðja lagi er rétt að hafa í huga að uppbygging tekjuskattskerfisins hér á landi, þar sem saman fer eitt skatthlutfall og hár persónuafsláttur sem breytist í takt við verðlag fremur en laun, veldur því að skattbyrði hækkar þegar efnahagslífið er í uppsveiflu en lækkar á samdráttartímabilum. Þetta þarf að hafa í huga þegar skattbyrði er borin saman milli ára.