122. löggjafarþing 1997–98.

Þskj. 432 – 159. mál.

Svar

heilbrigðisráðherra við fyrirspurn Margrétar Frímannsdóttur um mistök við læknisverk.

I.	Inngangur.

Í tengslum við umfjöllun um mál vegna meintra mistaka við læknisverk hefur land
læknisembættið unnið eftirfarandi greinargerð um vinnslu slíkra mála. Ráðuneytið telur upp lýsandi að birta greinargerðina í heild sem inngang að svörum við fyrirspurninni:

Lög og reglugerðir.

Ákvæði um meðferð kvartana og kæra á hendur heilbrigðisþjónustunni er að finna í 5. málsgr. 3. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, og í 28. gr. laga um réttindi sjúk linga, nr. 74/1997. Í fyrrnefndu lögunum segir að landlækni sé skylt að sinna kvörtunum og kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisþjónustunnar. Þá eru þar ákvæði um að heimilt sé að vísa ágreiningsmálum til sérstakrar nefndar sem í eiga sæti þrír menn, tilnefndir af Hæstarétti, sem ráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Í lögunum um réttindi sjúklinga segir að athugasemdum sjúklings vegna þjónustu á heilbrigðisstofnun skuli beint til yfir stjórnar viðkomandi stofnunar. Vilji sjúklingur kvarta yfir meðferð geti hann beint kvörtun sinni til landlæknis eða nefndar um ágreiningsmál, sbr. að framan. Þar segir enn fremur að stjórn heilbrigðisstofnana sé skylt að taka til athugunar ábendingar starfsmanna sem telja að réttur sjúklinga sé brotinn. Sjúklingur skal fá skrifleg svör við athugasemdum sínum og kvörtunum eins fljótt og auðið er. Í reglugerð um landlækni og Landlæknisembættið frá 1973 er ekki kveðið nánar á um hvernig meðferð kvartana og kæra skuli háttað.

Í erindisbréfi héraðslækna frá 1980, sem sett er samkvæmt 8. gr. laga um heilbrigðisþjón ustu, segir að héraðslæknir sinni kvörtunum og kærum er varða samskipti almennings og heilbrigðisstétta og framsendi slík mál til landlæknis telja hann það nauðsynlegt.

Þá er þess að geta að árið 1990 var gerð breyting á 18. gr. læknalaga, nr. 53/1988, á þann veg að 2. málsgr. orðast svo: Verði læknir í starfi sínu var við mistök eða vanrækslu að hálfu lækna eða annarra heilbrigðisstarfsmanna skal hann tilkynna það landlækni. Sama skylda hvílir á öðrum heilbrigðisstéttum og öðrum þeim sem vinna með læknum. Hljótist skaði af læknisverki skal læknir sá sem verkið vann eða yfirlæknir tilkynna það til landlæknis." Lögin kveða á um að ráðherra setji reglur um meðferð landlæknis á málum samkvæmt framangreindum málsgreinum, ekki hefur enn orðið af setningu slíkrar reglu gerðar. Ákvæði laganna um tilkynningarskyldu heilbrigðisstarfsmanna (annarra en yfir lækna) mun ekki eiga sér hliðstæðu í lögum nágrannalanda og hefur verið gagnrýnd af heil brigðisstarfsmönnum. Nefnd á vegum heilbrigðisráðherra starfar nú að gerð tillagna um endurskoðun á þessu ákvæði.

Meðferð kvartana og kæra hjá Landlæknisembættinu.

Flestar kærur vegna heilbrigðisþjónustu munu berast Landlæknisembættinu, en framan
greind nefnd um ágreiningsmál mun þó hafa fengið aukinn málafjölda undanfarin ár. Héraðs læknar sinna fremur fáum málum, nema helst þeir sem eru í fullu starfi, þ.e. héraðslæknirinn í Reykjavík og á Norðurlandi eystra. Þeir halda ekki sérstaka skrá yfir mál sem þeir sinna.

Hjá Landlæknisembættinu hefur verið tölvufærð skrá um ágreiningsmál í áratug. Mála fjöldi hefur á þeim tíma aukist frá nokkrum tugum í u.þ.b. 250 mál á ári. Eru þá meðtaldar allar kvartanir og kærur, nema um mjög lítilfjörleg mál sé að ræða, sem afgreidd eru í síma. Þegar um alvarlegri mál er að ræða er alltaf óskað eftir því að viðkomandi komi til viðtals á skrifstofu embættisins eða sendi skriflega kvörtun eða kæru. Algengast er að kvörtun komi beint frá sjúklingi eða forráðamanni hans, en einnig alloft frá umboðsmanni sjúklings. Er þá oftast um að ræða ættingja eða lögfræðing.

Hér á landi eru ekki ákveðnar reglur um hversu gamall sá atburður, sem kærður er, má vera til þess að kvörtunin sé tekin til meðferðar. Í Svíþjóð og Danmörku mega mál ekki vera eldri en tveggja ára og umhugsunarvert er hvort slíkri reglu þurfi að koma á hér, enda stund um óskað eftir athugunum á mjög gömlum málum, jafnvel áratuga gömlum.

Þeir sem taka við kvörtunum hjá Landlæknisembættinu eru landlæknir og aðstoðarland læknir og í nokkrum tilvikum yfirhjúkrunarfræðingur.

Eftir að kvörtun hefur borist er meðferð kvartana að jafnaði á þann veg hjá embættinu að ritað er bréf til viðkomandi yfirlæknis og óskað eftir sjúkraskrá þess sem kvartar. Jafnframt er þeim sem kvörtunin beinist að tilkynnt um hana. Eftir yfirferð gagna er oft óskað nánari greinargerðar frá þeim sem kvartað er undan. Í sumum málum er óskað greinargerðar frá sérfræðingum, einum eða fleirum. Reynt er að velja sérfræðinga þannig að þeir tengist sem minnst þeim sem kvörtunin beinist að eða þeirri stofnun sem hann vinnur hjá. Stundum er leitað umsagna erlendis. Landlæknir getur skotið málum til umsagnar læknaráðs, sem starfar samkvæmt lögum frá 1942 og reglugerð um starfsháttu læknaráðs frá nóvember sama ár. Í læknaráði eiga sæti níu læknar, flestir prófessorar í ákveðnum greinum, en auk þess formaður Læknafélags Íslands, tryggingayfirlæknir og landlæknir. Mál eru þá send til siðamáladeildar læknaráðs. Siðamáladeild vinnur upp málið, vísar því síðan til fullskipaðs læknaráðs. Þar er landlæknir sjálfur formaður, en á síðari árum hefur hann ekki tekið þátt í afgreiðslu þeirra mála sem hann hefur vísað til ráðsins. Auk siðamáladeildar starfar réttarmáladeild og heilbrigðismáladeild innan læknaráðs. Réttarmáladeild fjallar um mál frá dómstólum og kemur ekki við sögu hér né heldur heilbrigðismáladeild, sem ekki hefur fengið neitt mál til umsagnar í fjölda ára. Nafnið á siðamáladeild er misvísandi, því oftast fjallar deildin ekki um siðferðileg málefni í eiginlegum skilningi, heldur hvort faglega hafi verið staðið rétt að málum. Rétt er að taka fram að einungis fáum málum er á ári hverju vísað til læknaráðs og það er einungis ráðgefandi fyrir landlækni.

Fáar tilkynningar berast samkvæmt 18. gr. læknalaga, um tilkynningarskyldu heilbrigðis starfsmanna, annarra en yfirlækna.

Tölvuskráning kvartana til Landlæknisembættisins.

Skráð er nafn og aðrar persónuupplýsingar bæði um þann sem ber fram kvörtunina og þann sem kvartað er undan, hvenær mál er móttekið og með hvaða hætti. Þá er skráð hver ber ábyrgð á meðferð málsins. Við málslok er skráð dagsetning, niðurstaða embættisins og aðgerðir og hvernig þeim sem kvartaði var tilkynnt um niðurstöðu.

Úrvinnsla mála frá 1991 til nóvember 1997.

Flokkun stofnana. Stofnanir eru flokkaðar þannig að fram koma sérstaklega þeir þættir sem óskað er eftir í fyrirspurninni, en sundurgreining er heldur meiri en þar er gert ráð fyrir. Tekið skal fram að Borgarspítali og Landakot sameinuðust í ársbyrjun 1996 undir heitinu Sjúkrahús Reykjavíkur. Landakot varð þá öldrunarsjúkrahús en þær fáu kvartanir sem skráðar eru 1996–97 eru seint fram komnar kvartanir sem eiga við Landakot sem bráða spítala, en ekki hefur verið kvartað yfir stofnunni eftir að hún varð öldrunarspítali. Þau sjúkrahús sem flokkuð er undir heitinu önnur sjúkrahús á höfuðborgarsvæði" eru St. Jósefs
spítali í Hafnarfirði, Reykjalundur og sjúkrastofnunin Vogur á vegum SÁÁ. Flokkurinn önnur landsbyggðarsjúkrahús" felur í sér hin eiginlegu landsbyggðarsjúkrahús utan FSA sem er flokkað sérstaklega og einnig Heilsustofnun NLFÍ. Stofur heimilislækna" eru stofur sjálfstætt starfandi heimilislækna í Reykjavík (um 20 talsins) en flokkurinn heilsugæslu stöðvar" tekur yfir heilbrigðisstarfsfólk á öllum heilsugæslustöðvum, hvort heldur á höfuð borgarsvæðinu eða utan þess (læknar um 160 auk annars starfsfólks). Flokkurinn stofur sérfræðilækna" vísar í flestum tilvikum til stofa sérfræðilækna en í undantekningartilvikum er um að ræða stofur sjúkraþjálfara, sálfræðinga eða annarra.

Flokkun tilefna gefur til kynna hvers vegna kvörtun kom fram óháð afgreiðslu. Bent skal á að heildarfjöldi tilefna er meiri en heildarfjöldi mála, þar sem tilefni kvartana geta verið fleiri en eitt í hverju máli. Þannig er heildarfjöldi kvartana vegna allra mála 1.481, heildar fjöldi tilefna 1.546. Flokkun tilefna þarf lítilla skýringa við. Þó skal nefnt að flokkurinn áfengi/lyfjanotkun" á við kvartanir um misnotkun hjá heilbrigðisstarfsmönnum. Í raun eru afskipti af slíkum málum nokkru fleiri en hér koma fram, þar sem stundum berst slík vitneskja til landlæknis eftir öðrum leiðum en beinum kvörtunum og fellur þá undir annan málaflokk hjá embættinu (eftirlit samkvæmt læknalögum). Einnig er flokkurinn skottulækn ingar í reynd umfangsmeiri en hér kemur fram, þar sem hér er einkum átt við þau tilvik þegar heilbrigðisstarfsmenn fara út fyrir verksvið sitt. Skottulækningar almennings koma hér síður fram. Í flokkinn annað" falla hjúkrunarheimili, læknar Tryggingastofnunar ríkisins, fangelsislæknar og trúnaðarlæknar fyrirtækja, svo og kvartanir sem beinast að mörgum stofnunum eða heilbrigðiskerfinu í heild.

Flokkun niðurstaðna skýrir sig að mestu leyti sjálf. Stundum er erfitt að fá fram niðurstöðu í málum, t.d. þegar fyrir hendi eru samskiptaörðugleikar þar sem orð stendur gegn orði. Einnig kemur fyrir að fólk vill ekki standa við kvörtun sína eftir að hún kemur fram eða dregur hana til baka af öðrum orsökum.

Flokkun aðgerða. Aðgerðir landlæknis vegna brots eru háðar því hversu alvarlegt brotið er að mati landlæknis. Ekki er til neinn algildur mælikvarði á það. Vægasta aðgerð er ábending. Aðfinnsla er í raun áminning landlæknis vegna brots sem hann telur alvarlegt, en ekki þess eðlis að það flokkist undir áminningu samkvæmt læknalögum, sem eru alvarlegustu viðurlög. Þá getur landlæknir lagt til við ráðherra að læknir verði sviptur lækningaleyfi, en það gerist sjaldan á grundvelli einnar kvörtunar. Á tímbilinu sem hér um ræðir hefur fimm sinnum verið gerð tillaga um sviptingu lækningaleyfis að hluta til eða að öllu leyti og þá vegna ítrekaðra brota. Því koma þau tilvik síður fram þegar skoðuð eru viðurlög við einstökum kvörtunum eins og hér er gert.

Heildarfjöldi kvartana og kærumála sem embættinu hafa borist árin 1988–96 er sýndur á mynd 1. Tafla 1 sýnir öll kvörtunarmál og kærur sem embættinu bárust frá og með árinu 1991 til 15. nóvember 1997. Fyrirspyrjandi óskar hins vegar sérstaklega eftir upplýsingum um kvartanir vegna meintra mistakamála. Til þeirra mála heyrir röng sjúkdómsgreining ásamt rangri eða ófullnægjandi meðferð og eftirliti. Þetta er stærsti einstaki flokkur mála sem berst embættinu eða um það bil helmingur af heildarfjölda, eins og sést á töflu 2 þar sem mál eru flokkuð eftir tilefni kvartana. Meint mistakamál samkvæmt framangreindri skilgreiningu eru sýnd í töflu 3 og skipting þeirra eftir stofnunum. Næststærsti flokkurinn er samskipta erfiðleikar. Rétt þótti einnig að sýna skiptingu þeirra mála á sama hátt og er það gert í töflu 4. Tafla 5 sýnir hver niðurstaðan var af athugun allra mála í flokki kvartana og kæra, en tafla 6 sýnir nánar niðurstöður mistakamála og tafla 7 niðurstöður samskiptamála. Á sama hátt sýnir tafla 8 aðgerðir landlæknis í öllum málum, tafla 9 aðgerðir í mistakamálum og tafla 10 aðgerðir landlæknis vegna samskiptaörðugleika sjúklinga og heilbrigðisstarfsfólks.

Lokaorð.

Landlæknisembættið er sá aðili sem afgreiðir langflestar kvartanir og kærur í heilbrigðis
þjónustu, en málum nefndar um ágreiningsmál mun hafa fjölgað undanfarin ár. Málafjöldi hjá Landlæknisembættinu jókst hröðum skrefum til ársins 1995 en heldur hefur dregið úr skráðum fjölda eftir það og eru þau nú 200–250 á ári. Í skiptingu eftir stofnunum er fátt sem kemur á óvart. Af einstökum stofnunum eru kvartanir flestar á hendur Landspítala og Borgar spítala (Sjúkrahúss Reykjavíkur) eða um 37%, en um 45% af heildarfjölda meintra mistaka mála beinast gegn þeim stofnunum. Eðli málsins samkvæmt eru það einnig að jafnaði þau mál sem afdrifaríkust eru.

Fjölgun mála síðastliðinn áratug á sér vafalaust margar skýringar. Í fyrsta lagi má vera að skráning sé orðin nákvæmari en áður. Í öðru lagi að fólk er orðið menntaðra og meðvit aðra um rétt sinn og álítur ekki lækna og aðra heilbrigðisstarfsmenn óskeikula. Meiri kröfur eru gerðar um að þeir og aðrir heilbrigðisstarfsmenn standi skil á gjörðum sínum. Í þriðja lagi má nefna að heilbrigðisþjónustan er orðin flóknari og tæknivæddari en áður og fleiri starfsmenn vinna að máli hvers sjúklings. Hættan eykst á því að eitthvað fari úrskeiðis í sam spili allra þessara aðila. Oft eru það mál af því tagi sem valda hvað mestu tjóni. Þar sem margir taka þátt í meðferð sjúklings þarf að setja skýrar vinnureglur til að hindra að slíkt gerist. Þá er ekki síður mikilvægt að eftirlit sé með því að reglum sé framfylgt.

Hér á landi hefur tíðkast að sami aðili sjái um flestar kvartanir og kærur og hafi jafnframt eftirlit með starfseminni. Sumum kann að þykja orka tvímælis að þetta sé á sömu hendi. Það hefur hins vegar verulega kosti og veitir eftirlitsaðilanum góða innsýn í það sem miður fer, en markmiðið með umfjöllun embættisins er tvíþætt, annars vegar að aðstoða sjúkling við að ná fram rétti sínum, hins vegar að greina orsök mistaka og leitast við að hindra að þau endurtaki sig.

II. Svar við fyrirspurn.

1.	Hversu margar kærur hafa borist frá sjúklingum til landlæknisembættisins vegna meintra mistaka lækna á árunum 1990 til og með 1997:

a.	á sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu, skipt niður á ár og stofnanir,

b.	á sjúkrahúsum utan höfuðborgarsvæðisins, skipt niður á ár og stofnanir,

c.	á heilsugæslustöðvum, skipt niður á ár,

d.	á einkareknum læknastofum, skipt niður á ár og stofur?

Mynd 1. Þróun fjölda kvartana og kærumála hjá Landlæknisembættinu 1988–96.

Landlæknisembættið, nóvember 1997.

Tafla 1.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Öll mál, flokkuð eftir stofnunum.
Stofnun	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Landspítali	29	35	45	48	68	36	39	300
Borgarspítali / SR	23	26	40	41	42	42	34	248
Landakotsspítali	3	7	2	2	4	7	2	27
Önnur sjúkrahús á höfuðborgarsvæði	1	6	7	8	5	7	2	36
Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri	4	3	5	9	3	10	8	42
Önnur landsbyggðarsjúkrahús	13	11	15	13	14	19	6	91
Heilsugæslustöðvar	24	23	22	28	33	28	27	185
Stofur heimilislækna	4	4	6	2	12	8	4	40
Stofur sérfræðinga	16	26	23	36	18	18	19	156
Læknavakt	3	3	4	8	1	4	1	24
Tannlæknastofur	4	5	8	2	9	5	3	36
Annað	32	29	43	59	52	54	27	296
Alls	156	178	220	256	261	238	172	1.481

Tafla 2.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Öll mál, flokkuð eftir tilefni kvartana.
Tilefni	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Meint mistök	61	94	124	143	129	119	80	750
Samskiptaerfiðleikar	19	15	25	24	28	25	27	163
Samskiptaerfiðl. heilbrigðisstarfsm.	6	0	3	4	2	5	1	21
Aðgengi að þjónustu	15	20	25	14	23	27	16	140
Ófullnægjandi upplýsingar	3	3	4	4	6	7	3	30
Trúnaðarbrot	6	5	10	8	5	4	1	39
Læknisvottorð	12	20	17	21	18	11	17	116
Sjúkraskrá	6	7	6	13	22	8	15	77
Áfengis- eða lyfjanotkun	1	2	4	4	0	2	1	14
Örorkumat	2	3	5	5	6	6	10	37
Skottulækningar	2	3	3	5	6	6	1	26
Óljósar / órökstuddar kvartanir	2	5	1	13	11	18	4	54
Önnur atriði	11	13	7	13	12	14	9	79
Alls	146	190	234	271	268	252	185	1.546

Tafla 3.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Meint mistakamál flokkuð eftir stofnunum.
Stofnun	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Landspítali	16	24	25	31	41	20	23	180
Borgarspítali / SR	13	16	31	25	27	30	18	160
Landakotsspítali	2	4	1	2	2	6	2	19
Önnur sjúkrahús á höfuðborgarsvæði	0	2	5	4	3	3	0	17
Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri	2	2	5	6	2	9	6	32
Önnur landsbyggðarsjúkrahús	7	10	11	10	10	13	2	63
Heilsugæslustöðvar	7	7	10	16	15	11	12	78
Stofur heimilislækna	1	2	2	0	5	2	3	15
Stofur sérfræðinga	6	12	13	26	9	11	5	82
Læknavakt	2	2	3	6	1	1	1	16
Tannlæknastofur	1	3	8	2	6	3	2	25
Annað	4	10	10	15	8	10	6	63
Alls	61	94	124	143	129	119	80	750

Tafla 4.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Samskiptaerfiðleikar sjúklinga við heilbrigðisstarfsmenn. Mál flokkuð eftir stofnunum.
Stofnun	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Landspítali	4	3	5	8	5	4	6	35
Borgarspítali / SR	4	1	7	2	3	1	6	24
Landakotsspítali	1	1	1	0	0	1	0	4
Önnur sjúkrahús á höfuðborgarsvæði	0	1	1	2	0	2	1	7
Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri	1	0	0	0	1	0	0	2
Önnur landsbyggðarsjúkrahús	1	0	0	1	3	0	0	5
Heilsugæslustöðvar	3	2	1	2	3	8	7	26
Stofur heimilislækna	2	2	3	1	4	4	0	16
Stofur sérfræðinga	1	3	3	4	1	1	3	16
Læknavakt	1	0	0	1	0	1	0	4
Tannlæknastofur	0	2	0	0	2	0	0	4
Annað	0	0	4	3	6	3	4	20
Alls	19	15	25	24	28	25	27	163

Tafla 5.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Öll mál, flokkuð eftir niðurstöðum.
Niðurstaða	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Kvörtun staðfest	44	64	53	67	75	60	40	403
Staðfest að hluta	7	6	20	19	27	21	5	105
Ekki staðfest	54	59	76	124	99	104	48	564
Ekki afgerandi niðurstaða	44	34	51	29	40	29	25	252
Ekki frekari úrvinnsla	7	15	21	16	19	19	9	106
Í vinnslu	0	0	0	1	1	4	45	51
Alls	156	178	221	256	261	237	172	1.481

Tafla 6.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Meint mistök, mál flokkuð eftir niðurstöðum.
Niðurstaða	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Kvörtun staðfest	16	31	28	37	40	31	17	200
Staðfest að hluta	3	3	20	10	17	8	2	63
Ekki staðfest	30	39	52	80	52	58	26	337
Ekki afgerandi niðurstaða	10	14	14	9	13	9	3	72
Ekki frekari úrvinnsla	2	7	10	6	6	9	4	44
Í vinnslu	0	0	0	1	0	4	28	33
Alls	61	94	124	143	128	119	80	749

Tafla 7.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997. Samskiptaerfiðleikar sjúklinga við heilbrigðisstarfsmenn. Flokkað eftir niðurstöðum.
Niðurstaða	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Kvörtun staðfest	6	4	5	7	3	4	7	36
Staðfest að hluta	3	0	1	1	2	3	2	12
Ekki staðfest	3	6	6	9	14	8	5	51
Ekki afgerandi niðurstaða	6	4	10	2	5	6	6	39
Ekki frekari úrvinnsla	1	1	3	5	3	4	1	18
Í vinnslu	0	0	0	0	1	0	6	7
Alls	19	15	25	24	28	25	27	163

Tafla 8.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Öll mál, flokkuð eftir aðgerðum landlæknis við málslok.
Aðgerð	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Engin aðgerð	90	97	124	167	159	145	72	854
Ábending	41	54	77	52	60	57	33	374
Aðfinnsla	8	18	12	29	32	29	19	147
Áminning	3	5	5	6	2	1	0	22
Tillaga að leyfissviptingu	0	2	0	0	0	0	0	2
Annað	14	2	2	1	7	2	3	31
Í vinnslu	0	0	0	1	1	4	45	51
Alls	156	178	220	256	261	238	172	1.481

Tafla 9.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Mistakamál, flokkuð eftir aðgerðum landlæknis við málslok.
Aðgerð	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Engin aðgerð	38	55	71	95	74	78	33	444
Ábending	15	20	44	21	27	15	7	149
Aðfinnsla	4	14	6	21	20	21	12	98
Áminning	2	4	3	5	2	0	0	16
Tillaga að leyfissviptingu	0	1	0	0	0	0	0	1
Annað	2	0	0	0	5	1	0	8
Í vinnslu	0	0	0	1	0	4	28	33
Alls	61	94	124	143	128	119	80	749

Tafla 10.	Kvartanir og kærur til landlæknis 1. janúar 1991 til 15. nóvember 1997.

Samskiptaerfiðleikar sjúklinga við heilbrigðisstarfsmenn, flokkað eftir aðgerðum landlæknis við málslok.
Aðgerð	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	Alls
Engin aðgerð	9	10	16	15	22	15	9	96
Ábending	7	4	9	5	2	10	9	46
Aðfinnsla	2	1	0	4	3	0	2	12
Áminning	0	0	0	0	0	0	0	0
Tillaga að leyfissviptingu	0	0	0	0	0	0	0	0
Annað	1	0	0	0	0	0	1	2
Í vinnslu	0	0	0	0	1	0	6	7
Alls	19	15	25	24	28	25	27	163

2.	Hversu margar kærur hafa átt við rök að styðjast?

3.	Hversu margir hafa fengið bætur vegna læknamistaka og um hvaða upphæðir er að ræða í hverju tilviki, skipt niður á ár?

Samkvæmt upplýsingum frá embætti ríkislögmanns hafa á árunum 1990–97 verið greiddar bætur fyrir læknamistök að fjárhæð 74.393.598 kr. og skiptast þær þannig á milli ára:

Ár	Bótamál / dómsmál	Fjöldi mála	Fjárhæð
1990	Bótamál	1	7.656.935
1991	Bótamál	1	12.692.752
1992	0
1993	Bótamál	3	2.184.805
1993	Dómsmál	1	939.677
1994	Bótamál	1	5.259.319
1995	Bótamál	3	11.977.784
1996	Bótamál	3	11.988.799
1996	Dómsmál	2	1.987.478
1997	Bótamál	2	16.381.945
1997	Dómsmál	1	3.324.104
Samtals	18	74.393.598

Hinn 27. október á þessu ári voru rekin fimm mál af þessu tagi fyrir Héraðsdómi Reykja
víkur. Þessu til viðbótar eru rekin tvö dómsmál vegna greiðslu til foreldra barns, en fyrr á árinu var gengið frá uppgjöri á bótagreiðslu til barnsins sjálfs og er það innifalið í framan greindri upptalningu. Hjá embætti ríkislögmanns eru að auki til meðferðar níu bótakröfur vegna meintra læknamistaka og hefur embættið viðurkennt bótaskyldu í sex þeirra.

4.	Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir því að settar verði reglur er bæta réttarstöðu sjúklinga sem sannanlega hafa borið skaða af mistökum lækna og auðvelda þeim sem telja sig hafa orðið fyrir slíkum skaða að sækja mál sitt? Ef svo er hvenær má þá vænta þeirra?

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið sinnir daglega á einhvern hátt málum sem miða að því að bæta réttarstöðu sjúklinga. Hvað varðar réttarstöðu sjúklinga sem sannanlega hafa borið skaða af mistökum lækna og aðgerðir til að auðvelda þeim sem telja sig hafa orðið fyrir slíkum skaða að sækja mál sitt ber einkum að nefna eftirfarandi atriði:

Lög nr. 74/1997, um réttindi sjúklinga.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra lagði á 121. löggjafarþingi fram frumvarp til laga um réttindi sjúklinga, sbr. lög um réttindi sjúklinga, nr. 74/1997, sem öðluðust gildi þann 1. júlí sl. Í lögunum eru m.a. ákvæði sem sett voru vegna ábendinga sem fram komu í viðtölum við fulltrúa sjúklinga og þeirra sem telja sig hafa orðið fyrir mistökum lækna eða annarra heilbrigðisstarfsmanna. Lögin í heild og umræður í tilefni af setningu þeirra meðal heil brigðisstarfsmanna og þeirra sem nýta sér heilbrigðisþjónustu hafa tvímælalaust bætt réttar stöðu sjúklinga. Varðandi réttarstöðu þeirra sem telja sig hafa orðið fyrir skaða af mistökum lækna skal sérstaklega bent á 4. gr. laganna, er fjallar um aðgang að upplýsingum um réttindi sjúklinga, 14. gr., um aðgang að sjúkraskrám, og 28. gr., um farveg athugasemda og kvartana sem sjúklingar hafa fram að færa.

Frumvarp til laga um sjúklingatryggingu.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið undirbýr nú frumvarp til laga um sjúklingatrygg
ingu sem ráðgert er að leggja fram á 122. löggjafarþingi. Frumvarpið mun fela í sér víðtækari rétt til sjúklingatryggingar en núgildandi lagaákvæði fela í sér. Í f-lið 24. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar, er kveðið á um slysatryggingu sjúklinga sem eru til meðferðar á sjúkrastofnunum sem starfa samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og heilsutjónið eða örorkan er vegna læknisaðgerða eða mistaka starfsfólks sem starfar á þessum stofnunum. Ákvæðið hefur ekki verið talið tryggja nægilega réttarstöðu þeirra sem undir það falla og því hefur um nokkurra mánaða skeið verið unnið að undirbúningi nýrra heildarlaga um sjúklingatryggingu og verður löggjöf annars staðar á Norðurlöndum m.a. höfð til hliðsjónar í því starfi.

Nefnd sem fjallar um reglur um meðferð landlæknis á tilkynningarmálum um van
rækslu eða mistök af hálfu heilbrigðisstarfsmanna, sbr. 18. gr. læknalaga, nr. 53/1988.

Nefnd á vegum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, sem unnið hefur að gerð reglna um meðferð landlæknis á tilkynningarmálum um vanrækslu eða mistök af hálfu heilbrigðis starfsmanna, sbr. 18. gr. læknalaga, nr. 53/1988, mun skila ráðherra tillögum að breytingu á 18. gr. læknalaga og drögum að reglugerð fyrir árslok 1997. Nefndin hefur kynnt sér stöðu þessara mála annars staðar á Norðurlöndum og mun m.a. gera tillögur um það hvernig fjalla skuli um tilkynningar á meintum mistökum heilbrigðisstarfsmanna og rannsóknir á þeim. Ráðherra mun fjalla um tillögur nefndarinnar og taka síðan afstöðu til hugsanlegrar laga breytingar og/eða reglugerðarsetningar um þetta efni.

Eflt starf nefndar um ágreiningsmál skv. 5. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjón ustu.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra beitti sér fyrir því að starf nefndar um ágreinings mál, sem starfar samkvæmt 5. mgr. 3. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, væri eflt. Um er að ræða nefnd sem einstaklingar geta vísað til ágreiningsmálum um heilbrigðisþjón ustu. Nefndin er skipuð þremur fulltrúum, tilnefndum af Hæstarétti. Enginn nefndarmanna má vera starfsmaður í heilbrigðisþjónustunni og einn skal vera embættisgengur lögfræðingur. Í dag sitja í nefndinni, auk lögfræðings, læknir og hjúkrunarfræðingur sem ekki starfa við heilbrigðisþjónustu. Nefndin hefur mikilvægu hlutverki að gegna og fjallar á ári hverju um fjölda mála. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra ákvað að styrkja starfsemi nefndarinnar og gera henni kleift að ráða sérstakan starfsmann svo að flýta megi umfjöllun mála fyrir nefndinni. Samkvæmt 5. mgr. 3. gr. laga um heilbrigðisþjónustu gerir nefndin ráðherra árlega grein fyrir þeim kvörtunum sem borist hafa og afdrifum mála. Ráðherra mun í ljósi fenginnar reynslu meta hvort ástæða sé til þess að styrkja starfsemi nefndarinnar enn frekar.