123. löggjafarþing 1998–99.

Þskj. 1136 — 198. mál.

Skýrsla

forsætisráðherra um stöðu, aðbúnað og kjör öryrkja, samkvæmt beiðni.

(Lögð fyrir Alþingi á 123. löggjafarþingi 1998–99.)

Inngangur.

Síðasta haust óskuðu nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar eftir skýrslu frá forsætisráð herra um stöðu, aðbúnað og kjör öryrkja. Þjóðhagsstofnun vann skýrsluna. Upplýsingar hafa m.a. verið sóttar til Tryggingastofnunar ríkisins, fjármálaráðuneytis og heilbrigðis- og trygg ingamálaráðuneytis.

Eins og fram kemur í skýrslunni hefur hagur öryrkja sífellt batnað á undanförnum árum. Kaupmáttur bóta hefur aukist og þjónusta við öryrkja hefur aukist og orðið fjölbreytilegri. Á næstu árum þarf þó enn frekar að styrkja stöðu þessa hóps og þá sérstaklega með áherslu á endurhæfingu svo að flestir verði sjálfbjarga um tekjuöflun og til sjálfstæðs lífs.

1. Hækkun örorkulífeyris og tekjutryggingar síðustu fimm ár í samanburði við þróun lágmarkslauna, að teknu tilliti til eingreiðslna og tekjutryggingarauka.

Síðastliðin fimm ár hafa lágmarkslaun hækkað verulega umfram almenn laun. Að baki þessari þróun liggur einkum það að samið hefur verið um eingreiðslur sem hafa vegið þungt hjá hinum lægstlaunuðu. Í síðustu kjarasamningum voru lægstu laun hækkuð verulega eða upp í 70 þús. kr. Frá 1993–98 hafa lágmarkslaun með eingreiðslum hækkað um 52% en launavísitala Hagstofu Íslands um 29,8%. Þannig hækkuðu lágmarkslaun um 17% umfram launavísitöluna. Hafa þarf í huga að afar fáir þiggja laun samkvæmt lágmarkstaxta og í raun var verið að færa taxta að raunverulegum launum. Bætur almannatrygginga hafa fylgt al mennum kjarasamningum og því er nærtækara að miða við hvernig laun á almennuum mark aði hafa þróast. Tafla 1 sýnir að laun á almennum markaði hafa hækkað um 25,4 stig eða ámóta og lágmarksbætur einhleypra.

Tekið hefur verið tillit til umsamdra eingreiðslna við ákvörðun bóta almannatrygginga. Örorkulífeyrir og tekjutrygging hafa hækkað um 17,4% á þessu tiltekna árabili. Þegar heim ilisuppbótum er bætt við nemur hækkunin 24,3%. Heimilisuppbótin hækkaði um rúm 40% 1. júní 1997, en á móti var dregið úr heimild til niðurfellingar á áskriftargjöldum að Ríkisút varpinu og fastagjaldi símans.

Kaupmáttur lífeyrisþega sem nýtur óskertra heimilisuppbóta hefur hækkað um tæp 14% en kaupmáttur grunnlífeyris og tekjutryggingar örorkulífeyrisþega hefur hækkað um 7,5%.

Í töflu 1 eru þessar vísitölur sýndar og forsendur í viðaukatöflu V.I.1. Eingreiðslur eru meðtaldar í tölum um laun og bætur.

Tafla 1. Vísitölur launa og bóta.

1993 = 100

Lágmarks- laun

Launa- vísitala	Launavísitala

miðað við almennan markað	Grunnlífeyrir og tekjutrygging
Með heimilis uppbótum
1993	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0
1994	101 ,0	101 ,2	100 ,9	99 ,4	99 ,4
1995	107 ,2	105 ,8	105 ,2	102 ,1	102 ,4
1996	114 ,2	112 ,5	110 ,7	106 ,2	106 ,5
1997	129 ,3	118 ,6	117 ,2	114 ,3	110 ,6
1998	152 ,1	129 ,8	125 ,4	124 ,3	117 ,4

2. Fjöldi öryrkja sem njóta fullrar tekjutryggingar. Samanburður við aðrar Norður
landaþjóðir.

Tekjutryggingin var lögfest árið 1972. Á þeim rúmlega aldarfjórðungi sem liðinn er hafa geysilegar breytingar orðið á lífeyriskerfi landsmanna. Þar ber auðvitað langhæst hversu hin um almennu lífeyrissjóðum hefur vaxið fiskur um hrygg. Af þessum ástæðum segir þróunin frá 1972 lítið. Hlutfall þeirra sem fá fulla tekjutryggingu hefur farið lækkandi meðal annars vegna hærri lífeyris frá sjóðunum. Tekjutrygging var hugsuð sem tímabundið úrræði sem smám saman viki fyrir greiðslum úr lífeyrissjóðum eftir því sem þeir efldust, sérstaklega á það við um ellilífeyri. Með hækkandi örorkugreiðslum úr lífeyrissjóðum má búast við að hlutfall þeirra sem njóta fullrar tekjutryggingar lækki í samræmi við uppbyggingu almanna trygginga.

Undanfarin ár hefur verið leitast við að draga úr jaðaráhrifum í almannatryggingakerfinu, meðal annars með því að færa fastagjald af síma og afnotagjald Ríkisútvarpsins inn í heim ilisuppbót og með því að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga skerðir ekki lengur bætur almanna trygginga. Þá voru frítekjumörk nýverið hækkuð verulega þannig að jaðaráhrifin koma fram við mun hærri tekjur en áður og hafa þar af leiðandi áhrif á færri lífeyrisþega. Þetta er jafn framt meiri hvati til að afla eigin tekna en var fyrir breytinguna.

Tryggingastofnun hefur ekki haldbærar eldri tölur en frá 1993 og eru þær sýndar í töflu 2.

Tafla 2. Fjöldi öryrkja með fulla tekjutryggingu.

Fjöldi með fulla

tekjutryggingu	Örorkulífeyris-

þegar alls	Hlutfall með óskerta tekjutryggingu, %
1993	2.902	5.963	48,7
1994	3.067	6.540	46,9
1995	3.319	7.175	46,3
1996	3.368	7.577	44,5
1997	3.483	7.776	44,8
1998	3.396	7.980	42,6

Þótt greina megi ákveðin líkindi með lífeyriskerfum Norðurlandanna er fjölmargt sem skilur á milli. Nefna má að í Danmörku eru örorkugreiðslur einvörðungu frá almannatrygg
ingum, í Noregi er engin tekjutenging, en aftur eru reglur í Finnlandi þannig að þegar örorku lífeyrir frá lífeyrissjóði fer yfir ákveðið mark falla örorkugreiðslur almannatrygginga alveg niður. Því er afar vafasamt að bera saman fjölda þeirra sem fá óskertar bætur á Norðurlönd um.

3. Fjöldi öryrkja á vinnumarkaði og á atvinnuleysisskrá.

Helsta heimildin um atvinnuþátttöku landsmanna og starfshlutfall er vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands. Sú könnun er byggð á úrtaki og þar kemur ekki fram hvort menn eru ör yrkjar eða ekki. Þó svo væri gæfi það ekki marktækar upplýsingar um starfshlutfall öryrkja. Nokkra vísbendingu um atvinnuþátttöku öryrkja má fá úr skattframtölum. Samkvæmt athug un Þjóðhagsstofnunar fengu 37,8% öryrkja atvinnutekjur á árinu 1997, sjá nánar í töflu V.II.9 í viðauka. Í ljósi þess að meðalatvinnutekjurnar eru lágar eða sem svarar 36.500 kr. á mánuði er líklegt að starfshlutfall flestra sé lágt. Þá er þess einnig að gæta að margir ör yrkjar vinna á vernduðum vinnustöðum.

Þjóðhagsstofnun athugaði einnig hversu margir öryrkjar hefðu talið fram atvinnuleysis bætur fyrir árið 1997. Niðurstaðan var sú að 4,5% öryrkja höfðu fengið atvinnuleysisbætur að meðaltali 190 þús. kr. á árinu. Vinnumálastofnun félagsmálaráðuneytisins sér um atvinnu leysisskráningu. Engar upplýsingar er þar að fá um fjölda öryrkja á atvinnuleysisskrá og því ekki hægt að gera þróun undanfarinna fimm ára skil.

4. Meðalmánaðargreiðslur ríkisins til öryrkja á síðasta ári.

Ríki og sveitarfélög inna af hendi ýmsar greiðslur til öryrkja. Þar munar auðvitað mest um greiðslur almannatrygginga. Samkvæmt bráðabirgðatölum um greiðslur almannatrygg inga til örorkulífeyrisþega námu þær 4.912 millj. kr. á árinu 1998 og meðalfjöldi lífeyrisþega var 7.870. Meðalgreiðslur á mann námu því 52.000 kr. á mánuði. Nánari skipting eftir teg und greiðslna kemur fram í töflu V.I.2 í viðauka.

Örorkustyrkþegar voru 1.617 talsins að meðaltali á síðasta ári. Greiðslur til þeirra námu alls 312,7 millj. kr. og komu því að jafnaði 16.100 kr. í hlut hvers þeirra á mánuði.

Alls var greiddur endurhæfingarlífeyrir að fjárhæð 212,4 millj. kr. Skipist fjárhæðin milli 247 lífeyrisþega og meðalgreiðsla á mánuði var því 72.000 kr.

5. Hlutfall örorkulífeyrisgreiðslna ríkisins af vergri landsframleiðslu og útgjöld á íbúa samanborið við aðrar Norðurlandaþjóðir.

Alls námu greiðslur vegna örorkulífeyris og tekjutryggingar 3.483 millj. kr. (þ.m.t. endur hæfingarlífeyrir) árið 1998, sem er 0,62% af landsframleiðslu.

Mismunur á útgjöldum vegna örorkulífeyris í einstökum löndum skýrist af fjölmörgum þáttum. Þar má nefna fjölda örorkulífeyrisþega, mismunandi skilgreiningu á örorku og loks lífeyris- og bótakerfi viðkomandi landa.

Skilgreining örorku er mismunandi eftir löndum. Nú liggur fyrir Alþingi frumvarp um að miða örorku við læknisfræðilega kvarða fremur en möguleika manna til að afla tekna eins og verið hefur um langt árabil. Bætur til öryrkja eru greiddar í tveimur flokkum eftir örorku stigi, þ.e. örorkustyrkur og örorkulífeyrir. Til þess að eiga rétt á örorkulífeyri þarf viðkom andi að vera metinn a.m.k. 75% öryrki, en rétt á örorkustyrk eiga þeir sem eru a.m.k. 50% öryrkjar. Mikill munur er á réttindum þessara hópa í almannatryggingakerfinu. Réttur ör orkustyrksþega takmarkast við grunnlífeyri, bílakaupastyrk og bensínstyrk. Í Svíþjóð öðlast menn sem teljast 25% öryrkjar hins vegar rétt til örorkugreiðslna í hlutfalli við örorku. Mið
að er við 40% örorku í Finnlandi, en í hinum löndunum er miðað við 50% örorku. Ítrekað er að skilgreining á örorku er mismunandi í löndunum og þarf að skoða hlutfall örorku í ljósi þess.

Fjöldi öryrkja á Norðurlöndum er sýndur í töflu 3. Þar kemur fram að á árinu 1995 voru 5,4% Íslendinga á aldrinum 16–64 ára örorkulífeyrisþegar. Flestir örorkulífeyrisþegar voru í Finnlandi 9% og fæstir í Danmörku 4,3%. Næstfæstir voru þeir á Íslandi.

Tafla 3. Fjöldi öryrkja á Norðurlöndum 1995.

Hlutfall af íbúafjölda.

Ísland 1)	5,4%
Danmörk	4,3%
Finnland	9,2%
Noregur	7,4%
Svíþjóð	7,6%
1) Örorkulífeyris- og styrkþegar.

Heimild: Social Protection in the Nordic Countries 1996.

Við þennan samanburð þarf að hafa fyrrgreindar skilgreiningar á örorku í huga. Í töflu 3 var miðað við öryrkja á aldrinum 16–64 ára. Við samanburð á örorkulífeyrisgreiðslum í töflu 4 þarf einnig að hafa í huga að eftirlaunaaldur er ekki sá sami í löndunum fimm því að réttur til örorkugreiðslna fellur niður þegar öryrki kemst á ellilífeyri. Finnar og Svíar komast á eftirlaun 65 ára, en miðað er við 67 ára aldur á Íslandi, Noregi og Danmörku.

Tafla 4. Örorkulífeyrir sem hlutfall af landsframleiðslu á Norðurlöndum 1996.

Ríki og lífeyrissjóðir, %	Frá ríki, %
Ísland	1,49	1,01
Danmörk	2,35	1,78
Finnland	3,8	0,71
Noregur	3,11	0,93
Svíþjóð	2,75	0,79
Heimild: Social Protection in the Nordic Countries 1996.

Einfaldur samanburður á félagslegum útgjöldum í hlutfalli við landsframleiðslu sýnir að eins ófullkomna mynd. Á undanförnum árum hefur OECD einmitt brugðið ljósi á nettó fé lagsleg útgjöld að teknu tilliti til skattlagningar á lífeyri og bætur. Að þessu athuguðu breyt ist myndin af félagslegum útgjöldum verulega. Í þessum útreikningum kemur fram að félags leg útgjöld á Norðurlöndunum eru hvað hæst meðal aðildarríkjanna í hlutfalli við landsfram leiðslu áður en tekið er tillit til skatta. Danir og Svíar vörðu um 36% landsframleiðslu til opinberra félagsmála, en t.d. í Bandaríkjunum var hlutfallið 17% og 26% í Bretlandi. Þegar hins vegar tillit er tekið til skattlagningar félagslegra bóta jafnast þessi munur verulega. Net tóútgjöld Dana nema samkvæmt OECD 24% af landsframleiðslu og Svía um 27%, en nettó útgjöld Breta eru 24,5% og Bandaríkjamanna 24,5%. Í síðastnefnda landinu eru margvísleg félagsleg útgjöld á ábyrgð einkaaðila auk þess sem skattar á félagslegar bætur eru lágar. Ekki liggja fyrir viðlíka reikningar fyrir Ísland, en þetta er dregið fram hér til að undirstrika hversu takmarkaða sögu útgjöldin ein og sér segja.

6. Mánaðarlegur framfærslukostnaður örorkulífeyrisþega og tekjur hér á landi sam
anborið við örorkulífeyrisþega annars staðar á Norðurlöndum.

Um þetta eru engar upplýsingar til, hvorki hér á landi né annars staðar á Norðurlöndum. Hér er væntanlega átt við einhvers konar lágmarksframfærslu. Það er hugtak sem er nánast óbrúklegt því að þarfir manna eru ólíkar og það sem einum finnst munaður finnst öðrum lífs nauðsyn. Neyslukannanir sem gerðar eru hér á landi sem og annars staðar á Norðurlöndum eru byggðar á úrtaki allra heimila og gefa ekki marktækar niðurstöður um neyslu öryrkja.

7. Hlutfall öryrkja sem eiga einungis rétt á greiðslum frá Tryggingastofnun eða sam
bærilegum opinberum aðilum og hlutfall öryrkja sem fá innan við 30 þús. kr. á mánuði í greiðslur frá lífeyrissjóðum.

Ítarlega umfjöllun um þetta er að finna í viðauka II. Þar kemur fram að 57% öryrkja fá greiðslur úr lífeyrissjóði og 43% fá engar greiðslur. Skiptingu eftir fjárhæð greiðslna er að finna í töflu 5.

Tafla 5. Greiðslur úr lífeyrissjóði 1997.

Innan við 10 þús. kr. á mánuði	10–20 þús. kr.

á mánuði	20–30 þús. kr.

á mánuði	Meira en 30 þús. kr. á mánuði
Fjöldi	994	970	947	2.103
Hlutfall	19,8%	19,3%	18,9%	41,9%
Meðalgreiðsla, þús. kr. á mánuði	5,2	14,8	24,8	55,9

8. Skattbyrði örorkulífeyrisþega.

Tekjuskattskerfið er þannig uppbyggt að þegar kaupmáttur vex hækkar skatturinn hlut fallslega meira, en þegar kaupmáttur minnkar léttist skattbyrðin. Er kerfið hugsað til að vinna á móti hagsveiflum og jafna sveiflur í ráðstöfunartekjum einstaklinga. Þessi áhrif eru mjög áberandi í þróun undanfarinna ára þegar almennur kaupmáttur hefur vaxið hröðum skrefum. Skattleysismörk hafa tekið mið af verðlagsbreytingum en ekki almennum tekju breytingum. Persónuafsláttur hefur lækkað um 1,7% frá 1993. Á móti vegur lækkun skatt hlutfalls í staðgreiðslu um 2,32 prósentustig eða úr 41,34% í 39,02%. Í ársbyrjun 1999 lækkaði hlutfallið enn í 38,34%. Í tengslum við síðustu kjarasamninga var ráðist í breytingar á skattkerfinu sem miðuðu að því að lækka jaðarskatta. Þá skiptir breyting á skattalegri með ferð lífeyrisiðgjalds miklu fyrir hinn almenna launþega. Hvað lífeyrisþeganna varðar skiptir frádráttur lífeyrsiðgjalds ekki eins miklu máli því þeir hafa yfirleitt litlar atvinnutekjur. Af þessum sökum er viðbúið að skattbyrði örorkulífeyriþega hafi þyngst á undanförnum fimm árum með vaxandi kaupmætti.

Gróf áætlun var gerð um þróun tekjuskattsstofns örorkulífeyriþega árin 1993–98. Gengið var út frá meðaltekjum ársins 1997 samkvæmt skattframtali og tekjur annarra ára áætlaðar miðað við viðeigandi vísitölur eftir tekjuliðum. Áætluð skattbyrði þeirra er sýnd í töflu 6 en nánari sundurliðun er að finna í viðauka, töflu V.I.3.

Tafla 6. Áætlun um tekjur og skattar öryrkja 1993–98.

(Fjárhæðir í þús. kr. á ári.)
1993	1994	1995	1996	1997	1998
Einhleypir
Heildartekjur	832	841	858	892	944	1.011
Tekjuskattsstofn	832	841	857	887	938	1.004
Reiknaðir skattar	59	65	65	78	99	112
Vaxtabætur	9	10	10	12	13	13
Barnabætur	–	–	–	–	–	–
Nettóskattar	50	55	55	66	87	98
Ráðstöfunartekjur	783	786	803	826	857	912
Kaupmáttur ráðstöfunartekna, 1993 = 100	100 ,0	99 ,0	99 ,5	100 ,1	102 ,0	106 ,8
Einstæðir foreldrar
Heildartekjur	1.203	1.217	1.241	1.282	1.336	1.404
Tekjuskattsstofn	726	734	748	774	819	878
Reiknaðir skattar	15	20	20	30	49	62
Vaxtabætur	41	45	47	55	57	60
Barnabætur	248	249	255	256	256	256
Nettóskattar	-275	-274	-283	-280	-263	-253
Ráðstöfunartekjur	1.478	1.492	1.524	1.562	1.600	1.657
Kaupmáttur ráðstöfunartekna, 1993 = 100	100 ,0	99 ,5	99 ,9	100 ,2	100 ,8	102 ,7
Hjón
Heildartekjur	2.229	2.252	2.338	2.470	2.590	2.802
Tekjuskattsstofn	2.229	2.252	2.322	2.410	2.517	2.723
Reiknaðir skattar	351	368	386	422	468	502
Vaxtabætur	26	28	30	34	36	38
Barnabætur	29	29	30	30	30	30
Nettóskattar	296	311	326	357	402	434
Ráðstöfunartekjur	1.933	1.942	2.012	2.113	2.188	2.368
Kaupmáttur ráðstöfunartekna, 1993 = 100	100 ,0	99 ,0	100 ,9	103 ,6	105 ,4	112 ,2

9. Hlutfall greiðslna úr lífeyrissjóðakerfi eða öðrum sparnaðarformum til öryrkja í samanburði við greiðslur úr almannatryggingakerfi.

Athugun Þjóðhagsstofnunar á skattframtölum örorkulífeyrisþega leiðir í ljós að 57% þeirra fengu greiðslur úr lífeyrissjóðum á árinu 1997 og var meðalgreiðsla til þeirra 385 þús. kr. eða um 32 þús. kr. á mánuði. Heildargreiðslur úr lífeyrissjóði námu 1.928 millj. kr., en greiðslur frá Tryggingastofnun til sömu örorkulífeyrisþega námu 3.925 millj. kr. samkvæmt skattframtölum þeirra. Hlutur lífeyrissjóðanna í lífeyri þessara öryrkja var því 32,9%.

10. Félagsleg aðstoð við öryrkja, fjárveitingar til hennar frá ríki og sveitarfélögum og hlutfall þeirra af landsframleiðslu samanborið við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum.

Gögn eru ekki tiltæk um hversu miklu er varið til félagslegrar aðstoðar til öryrkja sérstak lega hjá ríki og sveitarfélögum. Örorkulífeyrisþegar eiga rétt á aðstoð samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og fatlaðir njóta félagslegrar aðstoðar frá ríki samkvæmt lögum um mál efni fatlaðra (sbr. 13. kafla). Öryrkjar njóta enn fremur aðstoðar félagsþjónustu sveitarfé
laga, þegar svo ber undir, en í gögnum þeirra kemur almennt ekki fram hvort aðstoð er veitt vegna örorku. Af gögnum Félagsþjónustunnar í Reykjavík má hins vegar ráða að fjöldi ör yrkja á aldrinum 18–66 ára hefur farið hlutfallslega lækkandi miðað við sama aldurshóp allra þeirra er njóta fjárhagsaðstoðar. Ekki hafa fengist samsvarandi upplýsingar frá öðrum sveitarfélögum. Hafa verður í huga að umtalsverðar breytingar voru gerðar á reglum um fjár hagsaðstoð á því tímabili sem hér er miðað við og tekjumörk fyrir aðstoð það lág að margir lífeyrisþegar sem áður áttu rétt á aðstoð misstu þann rétt. Viðmiðunarmörkin eru 53.596 kr. og hafa verið óbreytt síðan í apríl 1995.

Tafla 7. Fjöldi heimila er njóta fjárhagsaðstoðar Félagsþjónustunnar í Reykjavík.

1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997
Allir	2.553	2.574	2.567	2.419	2.891	3.293	3.788	3.680	3.529
Þar af öryrkjar	546	549	568	475	490	552	564	532	472
Hlutfall,%	21 ,3	21 ,3	22 ,1	19 ,6	16 ,9	16 ,8	14 ,9	14 ,5	13 ,4

Tafla 7 sýnir að fjöldi öryrkja sem notið hefur fjárhagsaðstoðar í Reykjavík hefur verið tiltölulega stöðugur. Hlutfall þeirra af heild fer lækkandi m.a. vegna vaxandi atvinnuleysis fram til 1995. Þá þarf einnig að hafa í huga að í ársbyrjun 1995 tóku lög um húsaleigubætur gildi og með tilkomu þeirra dró úr fjárhagsaðstoð vegna húsaleigu. Í desember árið 1998 fengu 590 öryrkjar húsaleigubætur í Reykjavík af alls 2.274 bótaþegum, eða 25,9% af heild.

Samanburður við aðrar Norðurlandaþjóðir er óraunhæfur vegna takmarkaðra upplýsinga.

11. Tekju- og eignadreifing öryrkja í samanburði við aðra þjóðfélagshópa.

Ítarlega er fjallað um þetta efni í viðauka II. Dreifing tekna öryrkja er verulega frábrugðin tekjudreifingu allra framteljenda. Helsti munurinn er sá að meiri jöfnuður er í tekjum öryrkja. Hins vegar er eignadreifingin mjög svipuð meðal öryrkja og annarra.

12. Aðstoð hjálparstofnana við öryrkja.

Upplýsingar frá hjálparstofnunum sýna að öryrkjum sem leita til þeirra hafi fjölgað á síð ari árum. Líklegt er að skýring þessa sé að nokkru leyti sú að reglum um fjárhagsaðstoð Reykjavíkurborgar og fleiri sveitarfélaga hefur verið breytt þannig að margir lífeyrisþegar eiga ekki lengur rétt á aðstoð frá félagsmálastofnunum. Þá hafði aukið atvinnuleysi áhrif á hag öryrkja eins og annarra. Ekki liggja fyrir athuganir eða tölulegar upplýsingar til að sýna þróunina en brýnt er að kanna aðstæður þess hóps sem hefur þurft að leita sér aðstoðar.

13. Árleg hækkun framlaga til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og til reksturs stofnana og þjónustu við fatlaða og fjölgun vistrýma.

Í töflu 8 er sýnt hvernig framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og til reksturs stofnana fatlaðra hafa þróast frá 1990 til fjárveitinga þessa árs og eru tölurnar á föstu verðlagi. Fram kemur að verulegar sveiflur hafa verið í raunaukningu í framlögum til sjóðsins frá einu ári til annars, sem einkum skýrist af því að byggingarframkvæmdir hafa verið mismiklar. Hins vegar hefur verið mikill og stöðugur vöxtur í rekstri og þjónustu við fatlaða. Þannig aukast framlög ríkissjóðs til reksturs stofnana fatlaðra um 35% að raungildi frá árinu 1993–99.

Tafla 8. Framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og til málefna fatlaðra 1990–99.

(Í millj. kr. á verðlagi ársins 1999.)

Framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra	Framlög til reksturs stofnana fatlaðra
Millj. kr.	Breyting frá fyrra ári	Millj. kr.	Breyting frá fyrra ári
1990	312	1.792
1991	311	-0 ,4%	1.928	7 ,5%
1992	401	28 ,6%	2.011	4 ,4%
1993	365	-9 ,0%	2.177	8 ,2%
1994	379	4 ,0%	2.227	2 ,3%
1995	583	53 ,9%	2.272	2 ,0%
1996	433	-25 ,7%	2.359	3 ,8%
1997	179	-58 ,6%	2.514	6 ,6%
1998	313	74 ,6%	2.853	13 ,5%
1999	235	-25 ,0%	2.937	2 ,9%

Tafla 9 sýnir hvernig vistun fatlaðra hefur verið háttað undanfarin ár. Stefna stjórnvalda hefur verið sú að auka framboð vistrýmis í sambýlum og í félagslegum íbúðum en dregið er úr rýmum á vistheimilum, eins og taflan sýnir.

Tafla 9. Vistrými fatlaðra.

1991	1995	1999
Sambýli	226	314	434
Sjálfstæð búseta (félagslegar íbúðir o.fl.)	45	206	285
Vistheimili	294	247	194
Samtals	565	767	913
Heimild: Félagsmálaráðuneyti.

14. Örorkulífeyrisþegar á leigumarkaði.

Engar upplýsingar eru til um hversu margir örorkulífeyrisþegar eru leigjendur. Hins vegar má athuga hversu margir þeirra eiga íbúðarhúsnæði. Samkvæmt athugun Þjóðhagsstofnunar áttu 40% einhleypra öryrkja fasteign og 89% hjóna. Með auknu framboði á félagslegu hús næði má gera ráð fyrir að þeim öryrkjum sem teljast leigjendur fjölgi.

15. Skerðing eða svipting tekjutryggingar öryrkja vegna tekna maka.

Í töflu 10 eru upplýsingar um fjölda giftra örorkulífeyrisþega sem fá ekki fulla tekjutrygg ingu vegna tekna maka. Nánari sundurliðun eftir aldri og kyni er að finna í viðauka, töflu V.I.4. Ekki reyndist unnt að finna eldri tölur.

Tafla 10. Fjöldi öryrkja með skerta tekjutryggingu vegna tekna maka.

1995	1996	1997	1998
Fjöldi með skerðingu vegna tekna maka	1.664	1.892	2.150	2.335
Fjöldi alls með tekjutryggingu	5.906	6.283	6.327	6.464
Hlutfall með skerðingu, %	28 ,1	30 ,1	34 ,0	36 ,1
Heimild: Tryggingastofnun ríkisins.

Taflan ber með sér að þeim giftu örorkulífeyrisþegum sem fá ekki fulla tekjutryggingu vegna tekna maka hefur fjölgað hlutfallslega á þeim fjórum árum sem hér eru lögð til grund vallar. Þróunina má einkum rekja til vaxandi kaupmáttar og aukinnar atvinnuþátttöku.

Í lok síðasta árs var gerð breyting á tilhögun á frítekjumörkum tekjutryggingar vegna tekna maka og kom sú breyting til framkvæmda 1. janúar sl. Frítekjumark vegna tekna hjóna þar sem annað er öryrki var hækkað úr 20.112 kr. í 40.224 kr. Það þýðir að þau fá óskerta tekjutryggingu við heimilistekjur allt að 90.504 kr. á mánuði í stað 40.224 kr. sem áður var. Heildartekjur hjóna þar sem annað er öryrki voru tæplega 2.650 þús. kr. árið 1997 og tekjur makans voru um 1.740 þús. kr. Áætlað er að þessi breyting muni auka tekjur hjóna þar sem annað er öryrki um 200 millj. kr. og þannig verði snúið við þeirri þróun sem lýst er í töflu 10 og hlutfallið lækki.

Tafla 11 sýnir hvernig tekjur maka öryrkja dreifast. Taflan sýnir að lítil fylgni er milli tekna makanna og jafnframt að nokkur hópur maka öryrkja aflar hárra tekna en tekjur ann arra eru aftur lágar.

Tafla 11. Tekjur giftra öryrkja og maka þeirra 1997.

(Tekjubil miðast við tekjur maka.)

Árstekjur,

þús. kr.	Fjöldi	Meðaltekjur

maka	Meðaltekjur

öryrkja
0	54	0	533
1–200	198	95	556
200–400	187	304	505
400–600	209	497	550
600–800	259	701	615
800–1.000	322	900	621
1.000–1.200	318	1.098	635
1.200–1.400	271	1.300	551
1.400–1.600	243	1.499	579
1.600–1.800	227	1.701	504
1.800 og yfir	1.127	2.949	451
Samtals	3.415	1.589	534

16. Hámarkslífeyrir úr almannatryggingakerfinu samanborið við aðrar Norðurlanda
þjóðir.

Eins og fram kemur að framan eru lífeyriskerfi Norðurlanda um margt ólík og því segir takmarkaða sögu að draga fram hámarkslífeyrisgreiðslur úr almannatryggingakerfi.

Tafla 12. Grunnlífeyrir og tekjutrygging" á Norðurlöndum.

(Ísl. kr. á mánuði miðað við jafnvirðisgildi gjaldmiðla.)

Grunnlífeyrir	Tekjutrygging"	Samtals
Ísland	13.373	26.615	39.988
Danmörk	35.016	34.712	69.728
Finnland	5.815	27.199	33.015
Noregur	28.806	17.729	46.535
Svíþjóð	22.516	13.020	35.536
Heimild: Social Protection in the Nordic Countries 1996, NOSOSCO, 1998.

Taflan gefur ekki góða mynd af stöðu öryrkja í þessum löndum. Ástæða þess er fyrst og fremst sú hversu mikill munur er á uppbyggingu lífeyriskerfa og þá einkum er varðar þátt al mannatrygginga annars vegar og lífeyrissjóða hins vegar. Til þess að bera saman þessi lífey riskerfi er nauðsynlegt að setja fram dæmigerð tilvik", sem sýna hvernig kerfin starfa nú.

Dæmi um Ísland er unnið þannig að gert er ráð fyrir að maður afli meðallauna (um 125 þús. kr.) frá tvítugu til fimmtugs og hann verði þá öryrki. Gert er ráð fyrir að hann hafi greitt af þessum launum í lífeyrissjóð samkvæmt þeim reglum er í gildi voru hjá almennu lífeyriss jóðunum 1996. Árlega vann hann sér rúmlega 2,5 lífeyrisstig á starfsævi sinni og örorkulíf eyrisréttindin eru byggð á framreikningi til 67 ára aldurs. Þetta gefur viðkomandi rétt á ör orkulífeyri sem nemur um 87 þús. kr. á mánuði. Samanburður við greiðslur til öryrkja úr líf eyrissjóði sem fram koma í þessari skýrslu benda til þess að margir öryrkjar hafi ekki sinnt um að greiða í lífeyrissjóði á starfsævi sinni. Iðgjald til lífeyrissjóðs, 4% af tekjum, eru talin með sköttum áður en til örorku kom.

Sá samanburður sem fram kemur við önnur ríki Norðurlanda í töflu 12 sýnir að ráð stöfunartekjur Íslendinga lækka minna en hinna þjóðanna. Lægri skattbyrði öryrkja í öllum löndunum má m.a. rekja til ýmissa tryggingagjalda sem einungis starfandi fólk greiðir.

Tafla 13. Ráðstöfunartekjur og skattar öryrkja í dæmigerðum tilvikum".

Fyrir örorku	Eftir örorku	Ráðstöfunartekjur eftir örorku sem hlutfall af ráð stöfunartekjum fyrir örorku
Ráðstöfunar-

tekjur	Skattbyrði,

%	Ráðstöfunar-

tekjur	Skattbyrði,

%
Danmörk	105.685	44,8	90.519	17,9	85,6
Finnland	92.068	38,2	61.152	27,3	66,4
Ísland	94.727	24,8	85.508	18,6	90,3
Noregur	113.624	29,7	74.406	15,6	65,5
Svíþjóð	89.286	34,0	71.627	28,9	80,2
Heimild: Social Protection in the Nordic Countries, og Þjóðhagsstofnun.

Í töflu V.I.4 í viðauka I er að finna nánari upplýsingar um þetta efni.

17. Áform ríkisstjórnarinnar um að treysta hag og aðbúnað öryrkja.

Á undanförnum árum hefur hagur og aðbúnaður öryrkja batnað verulega. Er þar ekki síst að þakka þeim öra hagvexti sem hefur verið hér á landi. Ráðstöfunartekjur heimilanna hafa verið að hækka langt umfram verðlag. Til að mynda jókst kaupmáttur lífeyrisþega sem nýtur óskertrar heimilisuppbótar um 14% á árunum 1993–98. Við bætist hækkun frítekjumarks sem ákveðið var um síðustu áramót auk 4% hækkunar bóta. Bætur til öryrkja hafa jafnan miðast við hækkun launa í landinu. Þannig mun áframhaldandi verðstöðugleiki og vöxtur í efnahagslífi landsmanna stuðla að því að kjör öryrkja verði enn betri en þau hafa verið.

Auk þess sem bætur til öryrkja hafa hækkað á undanförnum árum hefur önnur þjónusta og niðurgreiðsla til þeirra aukist á liðnum árum. Þannig hafa t.d. húsaleigubætur skilað þessum hópi umtalsverðum ávinningi og mikil uppbygging hefur verið í málefnum fatlaðra í tíð núverandi ríkisstjórnar. Áfram verður unnið að því að tryggja þessum hópi og öllum öðrum landsmönnum sem besta heilbrigðisþjónustu.

Leita þarf nýrra leiða til að auka fjölbreytni þjónustu við öryrkja svo að hver og einn geti fengið þann stuðning sem honum hentar best. Mikilvægt er að öryrkjar hafi sem mest val um þá þjónustu sem þeir þurfa hverju sinni. Því hefur á undanförnum árum verið lögð áhersla á að fjölga sambýlum fatlaðra enda það búsetuform sem mest spurn er eftir meðal fatlaðra. Á árunum 1991–96 tvöfaldaðist fjöldi sambýla fatlaðra í landinu. Síðan þá hefur þeim enn fjölgað og munu gera það á næstu árum. Þá hefur verið leitað nýrra leiða við rekstur og fjár mögnun þjónustu við öryrkja. Sjálfseignarstofnanir og einkaaðilar hafa í ríkari mæli tekið að sér að annast afmarkaða þjónustuþætti. Framhald verður á þessari þróun á næstu árum.

Endurhæfing öryrkja er mikilvæg til að fjölga þeim sem geta tekið upp fyrri lífshætti og orðið sjálfstæðir í tekjuöflun. Aukin áhersla hefur verið lögð á endurhæfingu að undanförnu og ljóst er að svo verður áfram. Áfram verður lögð áhersla á að fjölga atvinnuúrræðum fatl aðra og á að þeir öðlist reynslu og þjálfun sem veitir þeim greiðari aðgang að almennum vinnumarkaði.

Bótakerfi landsmanna er flókið í uppbyggingu og getur leitt til ósamræmis og getur fólk í sams konar aðstöðu fengið mismunandi bætur. Á næstu árum er mikilvægt að einfalda kerfið og gera það þá skiljanlegra fyrir almenning og þá sérstaklega þá sem það er ætlað. Þeir sem þurfa á stuðningi samfélagsins að halda eiga að hafa greiðan aðgang að slíkri þjón ustu. Ljóst þarf að vera hvaða þjónusta er í boði. Það á ekki á að leggja á þá einstaklinga sem í hlut eiga mikla og oft flókna vinnu til að fá notið þess sem þeim er ætlað. Tryggja verð ur jafnræði allra öryrkja.

18. Skattlagning greiðslna til öryrkja og aldraða úr lífeyrissjóðum.

Í þarsíðustu kjarasamningum varð sátt um það á milli launþega, atvinnurekenda og ríkis ins að iðgjöld í lífeyrissjóði skyldu vera að fullu frádráttarbær frá skattskyldum tekjum og að útgreiddur lífeyrir skyldi vera skattlagður eins og tekjur almennt. Á þetta fyrirkomulag þarf að reyna áður en ákvörðun er tekin um hvort snúa skuli frá þessari stefnu. Í lífeyrismál um er mikilvægt að hafa í huga að verið er að leggja til hliðar peninga sem eiga að nýtast jafnvel mörgum áratugum síðar. Gæta þarf samræmis á milli þess sem gert er nú og þess sem verður þegar lífeyrissjóðakerfið hefur náð jafnvægi. Það var í slíku langtímasamhengi sem núverandi stefna var mörkuð.

Viðauki I.

Ýmsar töflur.

Tafla V.I.1. Lágmarkslaun og bætur almannatrygginga 1993–98.

Krónur að meðaltali á mánuði með eingreiðslum.

Lágmarks laun	Launa vísitala	Örorku lífeyrir	Tekju trygging	Heimilis uppbót	Sérstök heimilisuppbót	Hámarksbætur til einhleyps1)	Grunnlífeyrir og tekjutrygging
1993	47.940	100 ,0	12.329	25.924	8.572	5.896	52.721	38.253
1994	48.440	101 ,2	12.329	25.706	8.500	5.847	52.382	38.035
1995	51.403	105 ,8	12.822	26.330	8.706	5.989	53.847	39.152
1996	54.743	112 ,5	13.373	27.360	9.047	6.224	56.004	40.733
1997	61.972	118 ,6	14.243	28.074	11.578	6.387	60.282	42.318
1998	72.908	129 ,8	15.123	29.795	13.858	6.778	65.554	44.918

Vísitölur 1993 = 100.

Lágmarks laun	Launa vísitala	Örorku lífeyrir	Tekju trygging	Heimilis uppbót	Sérstök heimilis uppbót	Hámarksbætur til einhleyps 1)	Grunnlífeyrir og tekjutrygging
1993	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0
1994	101 ,0	101 ,2	100 ,0	99 ,2	99 ,2	99 ,2	99 ,4	99 ,4
1995	107 ,2	105 ,8	104 ,0	101 ,6	101 ,6	101 ,6	102 ,1	102 ,4
1996	114 ,2	112 ,5	108 ,5	105 ,5	105 ,5	105 ,6	106 ,2	106 ,5
1997	129 ,3	118 ,6	115 ,5	108 ,3	135 ,1	108 ,3	114 ,3	110 ,6
1998	152 ,1	129 ,8	122 ,7	114 ,9	161 ,7	115 ,0	124 ,3	117 ,4

Kaupmáttur 1993 = 100.

Lágmarks laun	Launa vísitala	Örorku lífeyrir	Tekju trygging	Heimilis uppbót	Sérstök heimilisuppbót	Hámarksbætur til einhleyps1)	Grunnlífeyrir og tekjutrygging
1993	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,0
1994	99 ,5	99 ,7	98 ,5	97 ,7	97 ,7	97 ,7	97 ,9	98 ,0
1995	103 ,9	102 ,5	100 ,8	98 ,4	98 ,4	98 ,4	99 ,0	99 ,2
1996	108 ,2	106 ,7	102 ,8	100 ,0	100 ,0	100 ,0	100 ,7	100 ,9
1997	120 ,4	110 ,5	107 ,6	100 ,8	125 ,8	100 ,9	106 ,5	103 ,0
1998	139 ,3	118 ,9	112 ,3	105 ,2	148 ,0	105 ,3	113 ,9	107 ,5

1) Tekur til örorkulífeyris og tekjutryggingar, heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar.

Tafla V.I.2. Greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins til öryrkja 1997–98.

Fjárhæðir í þús. kr.

1997	1998
Örorkulífeyrisþegar
Örorkulífeyrir	1.347.019	1.474.859
Tekjutrygging	1.860.288	2.008.025
Barnalífeyrir	513.761	556.048
Makabætur	20.333	20.066
Heimilisuppbót	256.781	312.110
Sérstök heimilisuppbót	43.500	49.410
Uppbætur	267.442	264.755
Bensínstyrkur	105.701	112.021
Vasapeningar	40.804	40.140
Bílakaupastyrkir	68.659	74.195
Samtals	4.524.288	4.911.629
Meðalgreiðsla á mánuði	377.024	409.302
Meðalfjöldi lífeyrisþega	7.646	7.870
Þús. kr. á lífeyrisþega á mánuði	49	52
Endurhæfingarlífeyrisþegar
Lífeyrir	60.123	63.419
Tekjutrygging	73.930	81.762
Barnalífeyrir	53.931	52.306
Makabætur	309	527
Heimilisuppbót	5.785	7.863
Sérstök heimilisuppbót	1.414	1.752
Uppbætur	3.448	3.830
Bensínstyrkur	1.548	986
Samtals	200.488	212.445
Meðalgreiðsla á mánuði	16.707	17.704
Meðalfjöldi lífeyrisþega	255	247
Þús. kr. á lífeyrisþega á mánuði	66	72
Örorkustyrkþegar
Örorkustyrkur	194.286	227.118
Barnalífeyrir	59.300	72.880
Bensínstyrkur	8.255	7.871
Bílakaupastyrkur	5.630	4.925
Samtals	267.471	312.794
Meðalgreiðsla á mánuði	22.289	26.066
Meðalfjöldi styrkþega	1.520	1.617
Þús. kr. á styrkþega á mánuði	15	16
Heimild: Tryggingastofnun ríkisins.

Tafla V.I.3. Dæmigerð" tilvik um mann sem verður

öryrki 50 ára miðað við hámarksréttindi.

Danmörk	Finnland	Ísland	Noregur	Svíþjóð
Einhleypur og barnlaus
1.	Tekjur á mánuði fyrir örorku
Viðmiðunarlaun	191.465	148.919	125.917	161.721	135.348
Helmingur viðmiðunarlauna	95.728	74.459	62.958	80.861	67.674
75% af viðmiðunarlaunum	143.597	111.689	94.438	121.291	101.511
25% umfram viðmiðunarlaun	239.325	186.149	157.396	202.151	169.185
50% umfram viðmiðunarlaun	287.193	223.378	188.875	242.582	203.022
2.	Ráðstöfunartekjur á mánuði fyrir örorku
Viðmiðunarlaun	105.685	92.068	94.727	113.624	89.286
Helmingur viðmiðunarlauna	61.643	54.012	59.635	61.044	47.186
75% af viðmiðunarlaunum	82.581	74.293	77.181	88.324	68.340
25% umfram viðmiðunarlaun	123.654	109.213	112.273	134.598	107.057
50% umfram viðmiðunarlaun	140.259	124.055	129.818	154.999	121.431
3.	Örorkulífeyrir
Viðmiðunarlaun	110.286	84.139	105.001	88.206	100.697
Helmingur viðmiðunarlauna	110.286	55.630	91.600	52.184	60.900
75% af viðmiðunarlaunum	110.286	66.156	98.290	70.132	80.799
25% umfram viðmiðunarlaun	110.286	105.174	117.632	106.146	112.582
50% umfram viðmiðunarlaun	110.286	126.209	138.484	119.542	112.582
4.	Ráðstöfunartekjur á mánuði eftir örorku
Viðmiðunarlaun	90.519	61.152	85.508	74.406	71.627
Helmingur viðmiðunarlauna	90.519	59.648	77.727	52.184	47.587
75% af viðmiðunarlaunum	90.519	59.662	81.611	64.289	58.655
25% umfram viðmiðunarlaun	90.519	72.114	92.841	87.186	79.394
50% umfram viðmiðunarlaun	90.519	82.472	104.948	96.417	79.394
5.	Ráðstöfunartekjur eftir örorku sem hlutfall

af ráðstöfunartekjum fyrir örorku
Viðmiðunarlaun	86%	66%	90%	65%	80%
Helmingur viðmiðunarlauna	147%	110%	130%	85%	101%
75% af viðmiðunarlaunum	110%	80%	106%	73%	86%
25% umfram viðmiðunarlaun	73%	66%	83%	65%	74%
50% umfram viðmiðunarlaun	65%	66%	81%	62%	65%
6.	Skattbyrði fyrir örorku
Viðmiðunarlaun	45%	38%	25%	30%	34%
Helmingur viðmiðunarlauna	36%	27%	5%	25%	30%
75% af viðmiðunarlaunum	42%	33%	18%	27%	33%
25% umfram viðmiðunarlaun	48%	41%	29%	33%	37%
50% umfram viðmiðunarlaun	51%	44%	31%	36%	40%
7.	Skattbyrði eftir örorku
Viðmiðunarlaun	18%	27%	19%	16%	29%
Helmingur viðmiðunarlauna	18%	-7%	15%	0%	22%
75% af viðmiðunarlaunum	18%	10%	17%	8%	27%
25% umfram viðmiðunarlaun	18%	31%	21%	18%	29%
50% umfram viðmiðunarlaun	18%	35%	24%	19%	29%
Ath.: Viðmiðunarlaunin eru byggð á athugunum OECD, sjá Tax/benefit position of Employees 1995–96. Heimild: Social Protec tion in the Nordic countries 1996, sjá www.nom-nos.dk/nosoco.htm. Heimild fyrir íslenska dæminu: Þjóðhagsstofnun.

Tafla V.I.4. Fjöldi örorkulífeyrisþega sem orðið hafa fyrir skerðingu eða sviptingu tekjutryggingar vegna tekna maka 1995–98.
Með skerðingu

vegna tekna maka	Fjöldi örorku lífeyrisþega með tekjutryggingu	Hlutfall með skerðingu vegna tekna maka
1995	Karlar	Konur	Alls	Aldur	Karlar	Konur	Alls
fæddir 1920–29	51	63	114	66– 75	137	202	339	33,6%
fæddir 1930–39	316	431	747	56–65	813	1.186	1.999	37,4%
fæddir 1940–49	153	227	380	46–55	505	649	1.154	32,9%
fæddir 1950–59	89	150	239	36–45	508	540	1.048	22,8%
fæddir 1960–69	54	104	158	26–35	420	420	840	18,8%
fæddir 1970–79	9	17	26	16–25	292	234	526	4,9%
Samtals	672	992	1.664	2.675	3.231	5.906	28,2%
1996	Karlar	Konur	Alls	Aldur	Karlar	Konur	Alls
fæddir 1920–29	7	13	20	67–76	19	29	48	41,7%
fæddir 1930–39	369	537	906	57–66	885	1.344	2.229	40,6%
fæddir 1940–49	173	272	445	47–56	550	711	1.261	35,3%
fæddir 1950–59	107	183	290	37–46	531	586	1.117	26,0%
fæddir 1960–69	66	125	191	27–36	434	456	890	21,5%
fæddir 1970–79	14	26	40	17–26	318	420	738	5,4%
Samtals	736	1.156	1.892	2.737	3.546	6.283	30,1%
1997	Karlar	Konur	Alls	Aldur	Karlar	Konur	Alls
fæddir 1930–39	398	577	975	58–67	862	1.320	2.182	44,7%
fæddir 1940–49	210	368	578	48–57	595	787	1.382	41,8%
fæddir 1950–59	113	233	346	38–47	578	656	1.234	28,0%
fæddir 1960–69	70	149	219	28–37	461	492	953	23,0%
fæddir 1970–79	10	22	32	18–27	309	267	576	5,6%
Samtals	801	1.349	2.150	2.805	3.522	6.327	34,0%
1998	Karlar	Konur	Alls	Aldur	Karlar	Konur	Alls
fæddir 1930–39	376	591	967	59–68	749	1.203	1.952	49,5%
fæddir 1940–49	234	421	655	49–58	655	846	1.501	43,6%
fæddir 1950–59	131	283	414	39–48	592	713	1.305	31,7%
fæddir 1960–69	72	181	253	29–38	483	509	992	25,5%
fæddir 1970–79	14	31	45	19–28	317	287	604	7,5%
fæddir 1980 -89	1	1	9–18	64	46	110	0,9%
Samtals	827	1.508	2.335	2.860	3.604	6.464	36,1%
Heimild: Tryggingastofnun ríkisins.

Viðauki II.

Tekjur og eignir öryrkja.

Í gögnum skattyfirvalda má aðgreina þá öryrkja sem fengu greiddan örorkulífeyri eða ör
orkustyrk frá öðrum framteljendum. Hins vegar er engin leið að nálgast upplýsingar um tekj ur öryrkja sem hafa of háar tekjur til að eiga rétt á þessum bótum.1

Ýmis vandkvæði koma upp þegar skattframtöl öryrkja eru skoðuð. Fyrst og fremst kemur í ljós að framtaldar tekjur margra eru óeðlilegar lágar og er þá litið til ýmissa þátta eins og lífeyris frá Tryggingastofnun. Einnig kemur í ljós óeðlilegur munur á framtöldum tekjum og tekjum samkvæmt staðgreiðslu hjá nokkrum hópi öryrkja.

Helstu ástæðurnar fyrir því hversu margir eru með það sem telja verður óeðlilega lágar tekjur eru eftirfarandi.

—	Framteljandi hefur látist á tekjuárinu og því ná framtaldar tekjur einungis til hluta ársins. Framtöl flestra þessara framteljenda fá sérmeðferð og eru merkt sérstaklega. En nokkuð er um að slíka merkingu vanti og því eru lágar tekjur oft eina vísbendingin um að framtal sé óeðlilegt.

—	Framteljandi skilar ekki skattframtali eða skilar ófullnægjandi framtali. Skattstjórar áætla skattstofna þessara framteljenda en engar aðrar nothæfar upplýsingar um tekjur og eignir er að hafa úr þessum framtölum.

—	Réttur öryrkja til lífeyris frá Tryggingastofnun fellur niður ef hann dvelur langdvölum á sjúkrastofnun. Ef viðkomandi öryrki hefur engar eða mjög lágar tekjur á hann rétt á vasapeningum frá Tryggingastofnun. Vasapeningar voru að hámarki um 136.217 kr. á árinu 1997 og töldu 109 framteljendur fram þessa fjárhæð sem greiðslu frá Trygginga stofnun.

—	Framteljandi búsettur erlendis en á eignir hér á landi. Í framtali viðkomandi öryrkja koma einungis fram upplýsingar um eignir en tekjurnar eru taldar fram þar sem hann er búsettur.

Annað vandamál sem kemur upp er hvernig fara eigi með uppgefnar tekjur öryrkja sem eru á dvalarheimilum. Greiðslur Tryggingastofnunar vegna dvalarkostnaðar eru taldar fram með tekjum lífeyrisþegans þótt hann fái aldrei þær greiðslur sjálfur þannig að tekjur hans og enn frekar ráðstöfunartekjur eru mun hærri samkvæmt skattframtali en þær eru í raun og veru. Skattframtöl þessara framteljenda eru sérmerkt.

Til þess að gefa sem gleggsta mynd af kjörum öryrkja var ákveðið að sleppa þeim fram tölum sem eru með áætlaða álagningu eða framtölum sem fá sérmeðferð. Einnig er þeim sem eru á dvalarheimilum sleppt og loks er þeim sleppt sem eru með tekjur undir ákveðnum við miðunarmörkum2 en með því móti falla flestir lífeyrisþegar sem dvelja á stofnunum út. Rökin fyrir því að sleppa lífeyrisþegum sem dvelja á stofnunum eru þau að tekjur þeirra endurspegli ekki lífskjör nema að litlu leyti. Er þetta svipað því sem gert er víða erlendis en þar eru stofnanaheimili einatt ekki með í tekjukönnunum.

Að teknu tilliti til framangreindra atriða nær athugunin á tekjum öryrkja til 8.763 fram teljenda sem samsvarar um 89% þeirra sem fengu greiddan örorkulífeyri eða örorkustyrk á árinu 1997. Um 56% þeirra eru einhleyp og skipting kynjanna er þannig að konur eru um 59% og karlar um 41%. Tafla V.II.1 sýnir skiptingu öryrkja eftir aldri, en lítill munur er þar eftir kynjum.

Tafla V.II.1. Aldurssamsetning öryrkja 1997.

Samkvæmt skattframtölum.

Aldur	Fjöldi	Hlutfall
19 ára og yngri	165	2%
20–24 ára	372	4%
25–49 ára	3.614	41%
50–64 ára	3.355	38%
65 og eldri	1.257	14%
Samtals	8.763	100%
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Tekjur öryrkja eru af ýmsum toga. Hér á eftir verður fjallað fjallað sérstaklega um nokkra þessara liða en fyrst verður þó fjallað um heildartekjur öryrkja, dreifingu þeirra og saman burð við aðra framteljendur.

Heildartekjur.

Tafla V.II.2 sýnir heildartekjur öryrkja og allra framteljenda á aldrinum 26–65 ára. Rétt er að geta þess að fjármagnstekjur eru ekki meðtaldar. Ástæðan fyrir því er hversu misvel þær eru taldar fram.

Tafla V.II.2. Meðaltekjur öryrkja 1997.

Fjárhæðir í þús. kr.

Öryrkjar	Allir 26–55 ára	Hlutfall
Einhleypir	986 ,3	1.598 ,7	61 ,7%
Barnlausir	943 ,9	1.649 ,6	57 ,2%
Einstæðir foreldrar	1.336 ,4	1.367 ,3	97 ,7%
Hjón	2.585 ,8	3.805 ,7	67 ,9%
Bæði öryrkjar	1.943 ,8
Annað öryrki	2.643 ,4
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Eins og sjá má í töflunni eru tekjur öryrkja, að einstæðum foreldrum undanskildum, mun lægri en tekjur þeirra sem eru á aldrinum 26–65 ára. Tekjur einhleypra öryrkja nema um 57% af tekjum allra einhleypra einstaklinga og tekjur hjóna með skerta örorku eru um 68% tekna allra hjóna. Hins vegar eru tekjur einstæðra foreldra ámóta hjá öryrkjum og öðrum.

Mynd V.II.1.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Dreifing tekna öryrkja er mun jafnari en allra framteljenda á aldrinum 26–65 ára, eins og sjá má á myndum V.II.1 og V.II.2. Af mynd V.II.1 má ráða að um 73% einhleypra öryrkja eru með árstekjur á bilinu 600–1.200 þús. kr. og fá þeir um 65% af tekjunum í sinn hlut. Þótt framteljendur á aldrinum 26–65 ára séu einnig flestir á sama tekjubili eru það þó einungis 32% og hlutur þeirra af tekjunum nemur um 18%. Þessa niðurstöðu má rekja til mikillar tekjutengingar bóta.

Mynd V.II.2.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Mynd V.II.2 sýnir tekjudreifingu hjóna þar sem a.m.k. annað er öryrki samanborið við dreifingu tekna allra hjóna á aldrinum 26–65 ára. Fjórðungur öryrkja hjóna er með árstekjur á bilinu 1,5–2 millj. kr. en algengustu tekjur annarra hjóna liggja á bilinu 3–3,5 millj. kr.

Ráðstöfunartekjur og skattbyrði.

Hér að framan hefur verið fjallað um dreifingu heildartekna öryrkja en heildartekjurnar segja ekki nema hluta sögunar því að það sem skiptir í raun máli eru ráðstöfunartekjurnar þar sem búið er að taka tillit til skattgreiðslna, barna- og vaxtabóta. Skattkerfið á Íslandi er stigvaxandi og því er dreifing ráðstöfunartekna mun jafnari en dreifing heildartekna.

Mynd V.II.3 sýnir heildartekjur, ráðstöfunartekjur og skattbyrði öryrkja. Þar má sjá að ráðstöfunartekjur einstæðra foreldra eru meiri en heildartekjur þeirra, þ.e. skattbyrði þeirra er neikvæð. Eins og við er að búast er skattbyrði hjóna þar sem einungis annað er öryrki mest og nemur hún 15% af tekjum þeirra. Til samanburðar má nefna skattbyrði allra hjóna er um 20,3%. Ekki eru fyrirliggjandi upplýsingar um ráðstöfunartekjur og skattbyrði allra einhleypra og einstæðra foreldra.

Myndin sýnir einnig glöggt hvernig skattkerfið jafnar tekjumuninn sem er á milli hjóna þegar annað er öryrki og þeirra hjóna sem bæði eru öryrkjar. Heildartekjur fyrri hópsins námu um 74% af tekjum þess síðarnefnda en hlutfallið er 81% þegar ráðstöfunartekjur þessara hópa eru bornar saman.

Mynd V.II.3.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Samsetning tekna.

Eins og áður segir eru tekjur öryrkja samsettar úr mörgum þáttum. Mynd V.II.4 sýnir hlut fallslegt vægi ýmissa liða í heildartekjum öryrkja, eftir hjúskaparstöðu þeirra.

Ástæðan fyrir því hversu mikið vægi liðurinn aðrar tekjur" hefur hjá einstæðum foreldr um er sú að þar eru m.a. reiknaðar meðlagsgreiðslur með börnum þeirra.

Eins og sést á myndinni er samsetning tekna hjóna þar sem annað er öryrki ólík tekjusam setningu hinna hópanna á myndinni því að tekjur maka nema um 65% af heildartekjum hjón anna.

Mynd V.II.4.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Þó að myndin sýni hlutfallslegt vægi einstakra liða í tekjum öryrkja þá er mjög breytilegt hversu margir hafa þessar tekjur og einnig hversu miklar þær eru. Því verður fjallað nánar um einstaka þætti í tekjum öryrkja.

Atvinnutekjur.

Tæp 38% öryrkja telja fram atvinnutekjur og eru þær að meðaltali um 440 þús. kr., eða um 37 þús. kr. á mánuði. Verulegur munur er á atvinnuþátttöku og tekjum öryrkja eftir kyni. Um 45% karla telja fram atvinnutekjur, að meðaltali 522 þús. kr., en einungis um 32% kvenna er með atvinnutekjur og nema þær um 355 þús. kr. að meðaltali. Atvinnutekjur þeirra öryrkja sem eru giftir eða í sambúð eru um 550 þús. kr. en um 360 þús. kr. hjá einhleypum en lítill munur er hins vegar á því hversu stór hluti þessara hópa telur fram atvinnutekjur.

Fjöldinn sem telur fram atvinnutekjur ætti að gefa nokkuð góða mynd af atvinnuþátttöku öryrkja en segir ekkert til um vinnutíma þeirra. Ef meðaltekjur þeirra eru bornar saman við tekjur annarra framteljenda er ljóst að stór hluti þeirra er ekki í fullu starfi.

Tafla V.II.3. Atvinnutekjur öryrkja 1997.

Aldur	Hlutfall öryrkja með tekjur	Meðaltekjur
19 ára og yngri	74,5%	212,0
20–24	66,7%	348,4
25–49	44,5%	447,6
50–64	30,6%	476,6
65 ára og eldri	24,3%	430,7
Samtals	37,8%	438,9
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Greiðslur úr lífeyrissjóði.

Um 57% öryrkja fá greiðslur úr lífeyrissjóði og er hlutfallið svipað hjá báðum kynjunum. Eins og við er að búast, og sést glögglega á mynd V.II.5, er verulegur munur á greiðslum úr lífeyrissjóði eftir aldri. Innan við 7% þeirra sem eru yngri en 25 ára fá slíkar greiðslur en tæp 80% þeirra sem eru á aldrinum 65–67 ára. Þessi munur skýrist af atvinnuþátttöku fram að örorku.

Greiðslur úr lífeyrissjóði nema að meðaltali 385 þús. kr. og eru greiðslur til karla mun hærri, 490 þús. kr., en til kvenna þar sem greiðslurnar eru 310 þús. kr. Eins og mynd V.II.5 sýnir eru greiðslurnar hæstar til þeirra sem eru á aldrinum 25–49 ára, 423 þús. kr.

Mynd V.II.5.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Í töflu V.II.4 er litið á það hvernig greiðslur úr lífeyrissjóði skiptast á milli þeirra öryrkja sem á annað borð fá greiðslur þaðan. Þar kemur meðal annars fram að um 42% þeirra fá yfir 360 þús. kr. á ári, eða 30 þús. kr. á mánuði, og eru þær greiðslur að meðaltali 670 þús. kr. Um 20% fá aftur á móti innan við 120 þús. kr. á ári.

Tafla V.II.4. Greiðslur úr lífeyrissjóði eftir hjúskaparstöðu.

Fjárhæðir í þús. kr.

<120	120–240	240–360	360<
Hlutfall	Meðal greiðslur	Hlutfall	Meðal greiðslur	Hlutfall	Meðal greiðslur	Hlutfall	Meðal greiðslur
Einhleypir	20,3%	61,9	18,3%	178,0	18,7%	299,5	42,7%	631,0
Barnlausir	19,7%	61,9	18,4%	179,4	19,6%	299,6	42,2%	632,8
Einstæðir foreldrar	24,7%	61,7	17,4%	166,4	11,5%	298,1	46,3%	618,6
Giftir eða í sambúð	19,3%	64,2	20,3%	179,6	19,1%	296,8	41,2%	709,1
Samtals	19,8%	63,0	19,3%	178,9	18,9%	298,1	41,9%	670,3
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Greiðslur frá Tryggingastofnun.

Eins og fram kom hér að framan ná upplýsingar um tekjur öryrkja einungis til þeirra sem fengu greiddan örorkulífeyri eða örorkustyrk. Af því leiðir að allir sem þessi athugun nær til fá greiðslur frá Tryggingastofnun.

Greiðslur frá Tryggingastofnun eru taldar fram á tveimur stöðum á skattframtali einstak linga: Annars vegar sem skattskyldar greiðslur frá Tryggingastofnun" en til þess liðar telj ast m.a. allar lífeyris- og bótagreiðslur og hins vegar sem skattfrjálsar greiðslur frá Trygg ingastofnun" en undir þann lið heyra m.a. barnameðlög. Þessi umfjöllun tekur einungis til skattskyldra greiðslna, enda eru skattfrjálsu greiðslurnar að mestu óháðar því hvort framtelj andi sé öryrki eða ekki.

Tafla V.II.5 sýnir greiðslur frá Tryggingastofnun eftir hjúskaparstöðu. Rétt er að geta þess að innifalið í greiðslum til einstæðra foreldra eru mæðralaun, sem námu 40.170 kr. á ári með tveimur börnum og 104.459 kr. með þremur börnum. Lausleg áætlun sýnir að aðrar greiðslur frá Tryggingastofnun til þeirra hafi numið 480 þús. kr. að meðaltali.

Tafla V.II.5. Greiðslur frá Tryggingastofnun 1997.

Fjárhæðir í þús. kr. á ári.

Meðalgreiðslur
Einhleypir	550,7
Barnlausir	558,0
Einstæðir foreldrar	490,0
Giftir eða í sambúð	314,9
Samtals	447,8
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Eins og fram kemur í töflu V.II.6 eru greiðslur frá Tryggingastofnun hæstar til þeirra yngstu sem er í samræmi við að fæstir þeirra fá greiðslur úr lífeyrissjóði. Einnig kemur fram í töflunni að greiðslur til karla eru um 6% hærri en greiðslur til kvenna.

Tafla V.II.6. Greiðslur frá Tryggingastofnun, eftir aldri og kyni, 1997.

Fjárhæðir í þús. kr. á ári.

Aldur	Karlar	Konur	Samtals
16–19	519,9	535,1	527,4
20–24	523,6	527,2	525,3
25–49	470,4	422,7	443,6
50–64	447,5	428,4	435,6
65 ára og eldri	439,8	470,7	459,0
Samtals	462,3	437,7	447,8
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Vægi greiðslna frá Tryggingastofnun í heildartekjum öryrkja er mjög mismunandi. Um 15,5% einhleypra og einstæðra foreldra hafa engar aðrar tekjur en greiðslur Tryggingastofn
unar en hjá um 35% þessa hóps er hlutur greiðslna Tryggingastofnunar innan við 50% af heildartekjum þeirra.

Atvinnuleysisbætur.

Um 4,5% öryrkja fengu greiddar atvinnuleysisbætur á árinu 1997 og námu þær að meðal tali 191 þús. kr. Skiptingin á milli kynja var þannig að 5,3% karla og 3,9% kvenna fengu slíkar bætur. Ekki eru fyrirliggjandi upplýsingar um það hversu lengi þeir hafa verið á at vinnuleysiskrá en bæturnar fara hækkandi eftir aldri og eru hæstar hjá þeim sem eru á aldrinum 65–67 ára sem bendir til þess að þeir hafi verið lengur á atvinnuleysisskrá en aðrir.

Eignir og skuldir.

Tafla V.II.7 sýnir fasteignir öryrkja í samanburði við alla framteljendur á aldrinum 26–65 ára. Þar kemur m.a. fram að um 40% einhleypra öryrkja eiga fasteign en 54% allra framtelj enda á aldrinum 26–65 ára. Minni munur er á hlutfallinu hjá hjónum þar sem um 89% ör yrkja eiga fasteign en 92% heildarinnar. Meiri munur er hins vegar á verðmæti fasteigna hjóna en einhleypra.

Tafla V.II.7. Fasteignir í árslok 1997.

Fjárhæðir í þús. kr.

Öryrkjar	26–65 ára
Hlutfall þeirra sem eiga fasteign	Meðaleign	Hlutfall þeirra sem eiga fasteign	Meðaleign
Einhleypir	40,4%	4.557,5	54,2%	5.127,0
Barnlausir	38,5%	4.359,2	51,8%	4.972,6
Einstæðir foreldrar	56,4%	5.674,4	65,3%	5.698,3
Hjón	89,0%	7.440,5	91,6%	8.544,8
Bæði öryrkjar	73,2%	6.592,4
Annað öryrki	90,4%	7.502,1
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Ekki eru fyrirliggjandi neinar upplýsingar um það hversu stór hluti þeirra öryrkja sem ekki eiga fasteign eru í leiguhúsnæð en gera má ráð fyrir að a.m.k. hluti einhleypra öryrkja búi hjá foreldrum.

Af töflu V.II.8 má ráða að eignarskattsstofn öryrkja er lægri en allra framteljenda. Hjá einhleypum er munurinn 15% en 10% hjá hjónum. Ef litið er á skuldir kemur í ljós að hjá hjónum eru skuldir öryrkja um 20% lægri en hjá öllum framteljendum. Aftur á móti er óveru legur munur á skuldum einhleypra og að teknu tilliti til þess að eignarskattsstofn öryrkja er lægri má reikna með að þeir séu skuldsetnari en aðrir framteljendur.

Tafla V.II.8. Eignarskattsstofn og skuldir í árslok 1997.

Fjárhæðir í þús. kr.

Eignarskattsstofn, þús. kr.	Skuldir, þús. kr.

Öryrkjar	Allir framteljendur	Öryrkjar	Allir framteljendur
Einhleypir	2.775	3.235	2.602	2.760
Barnlausir	2.844	3.334	2.215	2.281
Einstæðir foreldrar	2.165	2.297	4.304	4.207
Hjón	7.063	7.911	3.951	4.983
Bæði öryrkjar	5.458	3.414
Annað öryrki	7.190	3.995
Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Af mynd V.II.6 má ráða að ekki er verulegur munur á dreifingu eignarskattsstofns hjóna. Þó er meiri samþjöppun eignarskattsstofns öryrkja á bilinu 4–8 millj. kr. en hjá hjónum í heild.

Mynd V.II.6.

Heimild: Þjóðhagsstofnun.

Ýmsar töflur um tekjur og eignir öryrkja 1997.

Tafla V.II.9. Atvinnutekjur eftir hjúskaparstöðu.

Fjárhæðir í þús. kr.

Fjöldi	Með atvinnutekjur	Meðaltekjur
Fjöldi	%
Einhleypir	4.940	1.930	39,1	360,9
Barnlausir	4.406	1.735	39,4	361,9
Einstæðir foreldrar	534	195	36,5	351,9
Giftir eða í sambúð	3.823	1.381	36,1	547,8
Samtals	8.763	3.311	37,8	438,9

Tafla V.II.10. Atvinnutekjur eftir kyni og aldri.

Fjárhæðir í þús. kr.

Með atvinnutekjur
Karlar	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðaltekjur
19 ára og yngri	84	66	78,6	248,3
20–24	193	134	69,4	404,1
25–49	1.585	798	50,3	549,9
50–64	1.268	468	36,9	555,9
65 ára og eldri	476	164	34,5	496,3
Samtals	3.606	1.630	45,2	522,0
Með atvinnutekjur
Konur	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðaltekjur
19 ára og yngri	81	57	70,4	170,0
20–24	179	114	63,7	283,1
25–49	2.029	811	40,0	347,0
50–64	2.087	558	26,7	410,1
65 ára og eldri	781	141	18,1	354,5
Samtals	5.157	1.681	32,6	358,2
Karlar og	Með atvinnutekjur
konur	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðaltekjur
19 ára og yngri	165	123	74,5	212,0
20–24	372	248	66,7	348,4
25–49	3.614	1.609	44,5	447,6
50–64	3.355	1.026	30,6	476,6
65 ára og eldri	1.257	305	24,3	430,7
Samtals	8.763	3.311	37,8	438,9

Tafla V.II.11. Greiðslur úr lífeyrissjóði eftir hjúskaparstöðu.

Fjárhæðir í þús. kr.

Lífeyrissjóðsgreiðslur
Fjöldi	Fjöldi	%	Meðalgreiðslur
Einhleypir	4.940	2.445	49 ,5	370 ,5
Barnlausir	4.406	2.158	49 ,0	371 ,2
Einstæðir foreldrar	534	287	53 ,7	365 ,2
Giftir eða í sambúð	3.823	2.569	67 ,2	398 ,0
Samtals	8.763	5.014	57 ,2	384 ,5

Tafla V.II.12. Greiðslur úr lífeyrissjóði eftir kyni og aldri.

Fjárhæðir í þús. kr.

Með greiðslur
Karlar	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	84	3	3 ,6	96 ,1
20–24	193	10	5 ,2	608 ,4
25–49	1.585	761	48 ,0	552 ,2
50–64	1.268	916	72 ,2	462 ,2
65ára og eldri	476	394	82 ,8	433 ,8
Samtals	3.606	2.084	57 ,8	489 ,9
Með greiðslur
Konur	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	81	7	8 ,6	123 ,9
20–24	179	16	8 ,9	272 ,8
25–49	2.029	978	48 ,2	322 ,8
50–64	2.087	1.342	64 ,3	311 ,1
65 ára og eldri	781	587	75 ,2	287 ,7
Samtals	5.157	2.930	56 ,8	309 ,6
Karlar og	Með greiðslur
konur	Fjöldi	Fjöldi	%	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	165	10	6 ,1	115 ,6
20–24	372	26	7 ,0	401 ,9
25–49	3.614	1.739	48 ,1	423 ,2
50–64	3.355	2.258	67 ,3	372 ,4
65 ára og eldri	1.257	981	78 ,0	346 ,4
Samtals	8.763	5.014	57 ,2	384 ,5

Tafla V.II.13. Greiðslur frá Tryggingastofnun sem hlutfall af heildartekjum.

Einhleypir framteljendur (barnlausir og einstæðir foreldrar).

Hlutfall	Karlar	Konur	Einhleypir, samtals

Fjöldi	Greiðslur frá

Trygginga stofnun	Heildar-

tekjur

Fjöldi	Greiðslur frá

Trygginga stofnun	Heildar-

tekjur

Fjöldi	Greiðslur frá

Trygginga stofnun	Heildar-

tekjur
1–10%	96	121 ,1	1.988 ,3	82	101 ,8	1.903 ,6	178	112 ,2	1.949 ,3
11–50%	600	380 ,1	1.208 ,2	884	424 ,0	1.277 ,0	1.484	406 ,2	1.249 ,2
51–89%	904	606 ,5	860 ,5	1.123	630 ,1	921 ,2	2.027	619 ,6	894 ,1
90–99%	261	674 ,5	711 ,3	222	679 ,2	716 ,3	483	676 ,7	713 ,6
100%	362	661 ,0	661 ,0	406	678 ,4	678 ,4	768	670 ,2	670 ,2
Samtals	2.223	541 ,3	953 ,0	2.717	558 ,3	1.013 ,6	4.940	550 ,7	986 ,3

Tafla V.II.14. Atvinnuleysisbætur.

Fjárhæðir í þús. kr.

Fjöldi

Fjöldi	Með atvinnu leysisbætur, %	Meðalgreiðslur
Einhleypir	4.940	227	4 ,6	183 ,3
Barnlausir	4.406	198	4 ,5	184 ,0
Einstæðir foreldrar	534	29	5 ,4	178 ,6
Giftir eða í sambúð	3.823	168	4 ,4	200 ,5
Samtals	8.763	395	4 ,5	190 ,6

Tafla V.II.15. Atvinnuleysisbætur eftir kyni og aldri.

Fjárhæðir í þús. kr.

Karlar

Fjöldi

Fjöldi	Með atvinnuleysis bætur, %	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	84	4	4 ,8	49 ,3
20–24	193	8	4 ,1	89 ,9
25–49	1.585	82	5 ,2	172 ,6
50–64	1.268	79	6 ,2	241 ,7
65 ára og eldri	476	19	4 ,0	282 ,5
Samtals	3.606	192	5 ,3	205 ,9
Konur

Fjöldi

Fjöldi	Með atvinnuleysis bætur, %	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	81	2	2 ,5	23 ,8
20–24	179	8	4 ,5	118 ,7
25–49	2.029	97	4 ,8	185 ,3
50–64	2.087	73	3 ,5	168 ,0
65 ára og eldri	781	23	2 ,9	197 ,1
Samtals	5.157	203	3 ,9	176 ,2
Karlar og

konur

Fjöldi

Fjöldi	Með atvinnuleysis bætur, %	Meðalgreiðslur
19 ára og yngri	165	6	3 ,6	40 ,8
20–24	372	16	4 ,3	104 ,3
25–49	3.614	179	5 ,0	179 ,5
50–64	3.355	152	4 ,5	206 ,3
65 ára og eldri	1.257	42	3 ,3	235 ,8
Samtals	8.763	395	4 ,5	190 ,6

Tafla V.II.16. Samsetning heildartekna.

Atvinnutekjur	Greiðslur frá Tryggingastofnun	Greiðslur úr lífeyrissjóði

Aðrar tekjur

Tekjur maka
Einhleypir	14 ,3%	55 ,8%	18 ,6%	11 ,3%	..
Barnlausir	15 ,1%	59 ,1%	19 ,3%	6 ,5%	..
Einstæðir foreldrar	9 ,6%	36 ,7%	14 ,7%	39 ,0%	..
Hjón, bæði öryrkjar	13 ,9%	46 ,4%	29 ,0%	10 ,7%	..
Hjón, annað öryrki	7 ,9%	11 ,0%	10 ,0%	5 ,3%	65 ,8%

Tafla V.II.17. Ráðstöfunartekjur.

Fjárhæðir í þús. kr.

Heildartekjur	Skattar	Vaxtabætur	Barnabætur	Ráðstöfunartekjur	Skattbyrði
Einhleypir	986 ,3	100 ,2	17 ,4	27 ,6	931 ,2	5 ,6%
Barnlausir	943 ,9	100 ,8	12 ,6	–	855 ,8	9 ,3%
Einstæðir foreldrar	1.336 ,4	95 ,6	57 ,1	255 ,6	1.553 ,5	-16 ,2%
Hjón, bæði öryrkjar	1.943 ,8	183 ,5	32 ,0	28 ,7	1.821 ,1	6 ,3%
Hjón, annað öryrki	2.643 ,4	463 ,4	36 ,3	30 ,9	2.247 ,2	15 ,0%