125. löggjafarþing 1999–2000.

Þskj. 1301 — 472. mál.

Svar

landbúnaðarráðherra við fyrirspurn Gísla S. Einarssonar um vísindarannsóknir við Hóla
skóla.

1.	Hversu miklum fjármunum hefur verið varið til uppbyggingar vísindarannsóknar
aðstöðu við Hólaskóla, Hólum í Hjaltadal, sl. áratug?

Á síðasta áratug hefur starfsemi menntastofnana landbúnaðarins þróast mikið. Kennsla hefur breyst, kröfur til nemenda hafa aukist og mun meiri áhersla er lögð á rannsóknir í starf
semi skólanna. Í nýjum lögum um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, er lögð sérstök áhersla á rannsóknar- og þróunarstarf skólanna. Lögin heimila Hólaskóla að vera með kennslu á há
skólastigi. Unnið er að nýrri kennsluskrá fyrir allar brautir. Nú þegar er námið að hluta metið sem partur af BS-námi í háskólum hérlendis. Í samræmi við verkaskiptingu menntastofnana og árangursstjórnunarsamning Hólaskóla og landbúnaðarráðuneytisins, sinnir stofnunin kennslu og rannsóknum á sviði fiskeldis og vatnalíffræði, hrossarækt og hestamennsku og ferðamála í dreifbýli. Skólinn er miðstöð landbúnaðarráðuneytisins á þessum sviðum. Allt tengist þetta atvinnugreinum sem eru í örri þróun hérlendis. Á Hólum hefur mest borið á upp
byggingu rannsókna í fiskeldi, en rannsóknir í hrossarækt og hestamennsku hafa einnig aukist jafnt og þétt. Ferðamálabraut skólans er ung og þar er þróun rannsókna þegar hafin. Rannsóknir á Hólum eru unnar í samstarfi við atvinnulífið auk innlendra og erlendra Háskóla og rannsóknastofnana. Um er að ræða bæði grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir. Ein meginforsenda fyrir þróun rannsóknastarfsemi við Hólaskóla er að stofnunin hefur á skipa hæfu starfsfólki. Margir BS-nemar (alls 11) í Háskóla Íslands hafa á síðustu tíu árum unnið rannsóknarverkefni sín undir leiðsögn starfsmanna Hólaskóla. Leiðsögn nema (alls 11 á síð
ustu 10 árum) í framhaldsnámi (MS) hjá Hólaskóla fyrir Háskóla Íslands og erlenda háskóla hefur einnig tengst rannsóknarstarfi stofnunarinnar með mikilvægum hætti. Í fylgiskjölum I–IV eru nánari upplýsingar um þessi verkefni.

Við Hólaskóla hefur verið komið upp aðstöðu til rannsókna og kynbótastarfsemi í bleikju
eldi í húsnæði sem leigt hefur verið af fiskeldisstöðinni Hólalax hf. frá 1989. Sú aðstaða hefur smám saman verið bætt með ýmsum hætti, en erfitt er að meta heildarkostnað af því. Þó má ætla að sú upphæð sem varið hefur verið til þess sé ekki meiri en 4 millj. kr. Mestur hluti af þessum kostnaði ásamt leigukostnaði hefur verið greiddur af rannsóknarstyrkjum, m.a. styrkjum frá Framleiðnisjóði landbúnaðarins til bleikjukynbótanna.

Rannsóknaraðstaða fyrir dýralækni hrossasjúkdóma hefur verið sett upp og búin tækjum með styrkjum frá Framleiðnisjóði landbúnaðarins og Bygginga- og tækjakaupasjóði Rann
sóknarráðs Íslands (Rannís). Þessir styrkir námu 8,4 millj. kr. og nægðu þeir til þess að greiða allan kostnað.

Árið 1999 var komið upp rannsóknastofu í gamla mjólkurhúsinu í fjósinu á Hólum. Þessi aðstaða er aðallega notuð til kennslu og rannsókna á sviði fiskeldis og vatnavistfræði og er nýtt í samstarfi við Norðurlandsdeild Veiðimálastofnunar. Bygginga- og tækjakaupasjóður Rannís veitti styrk til tækjakaupa, en annar kostnaður nam um 1,4 millj. kr. (mótframlag skólans).

Nú er verið að koma á fót nýrri aðstöðu fyrir bleikjukynbætur sem tekin verður í notkun á komandi hausti (2000). Verið er að gera við gömlu fjárhúsin á Hólum og munu þau fá þetta nýja hlutverk. Undir liðnum stofnkostnaður var veitt á fjárlögum 1998–2000 samtals 30 millj. kr. til þessara framkvæmda samkvæmt samningi ráðuneytisins og Hólaskóla um bleikjukynbætur. Einnig hefur Framleiðnisjóður veitt 5 millj. kr. til verkefnisins.

Ýmis rannsóknartæki, sem keypt hafa verið til skólans voru greidd með rannsóknarstyrkj
um.

Skrifstofuhúsnæði og tölvukostur til rannsókna samnýtist með nauðsynlegri aðstöðu vegna kennslu.

Sjá sundurliðun á kostnaðartölum í töflu í fylgiskjali V.

2.	Hversu miklum fjármunum hefur verið varið til vísindarannsókna í fyrrnefndri aðstöðu á þessu tímabili?

Heildarupphæð styrkja til rannsókna við Hólaskóla á sl. tíu árum nemur 159,2 millj. kr. Þar af eru innlendir styrkir alls 124,2 millj. kr., en erlendir styrkir 35 millj. kr. Heildar
kostnaður við rannsóknir er þó hærri, stofnunin leggur fram mótframlag þegar styrkir koma frá rannsóknasjóðum. Gert er ráð fyrir að mótframlag skólans í slíkum tilfellum sé að meðal
tali um 30–50% og er það að stærstum hluta fólgið í vinnu við umsóknir og framvinduskýrsl
ur, stjórnun og aðstöðukostnaði. Þess ber að geta að frá árinu 1999 hefur bleikjukynbótaverk
efnið alfarið verið fjármagnað af fjárlögum úr ríkissjóði.

Framlög til vísindarannsókna við Hólaskóla 1990–2000.

Nánari grein er gerð fyrir einstökum verkefnum og kostnaðarskiptingu þeirra í fylgiskjöl
um I–IV.

3.	Að hvaða rannsóknum hefur verið unnið og hver er árangur þeirra?

Rannsóknastarf við Hólaskóla hefur vaxið hröðum skrefum síðastliðinn áratug í samræmi við stefnu landbúnaðarráðuneytisins. Unnið hefur verið að 16 rannsóknar- og þróunarverk
efnum á sviði fiskeldis, átta á sviði hestamennsku og hrossaræktar og þremur á sviði ferða
mála í dreifbýli (sjá nánari greinargerð um einstök verkefni í fylgiskjali II). Ýmsar stofnanir eru á Hólum sem koma að þessum rannsóknum (sjá í fylgiskjali III).

Bleikjueldi hefur verið í örum vexti hérlendis (um 800 tonn árið 1999) og þekking innan greinarinnar hefur stóraukist. Stærstu verkefni fiskeldisbrautar eru tengd ræktun og þróun markvissra kynbóta á eldisbleikju. Hólaskóli annast kynbætur á bleikju fyrir hönd landbún
aðarráðuneytis, en verkefninu er stjórnað af fulltrúum atvinnugreinarinnar, vísindamönnum og stjórnvöldum. Kynbótaverkefnið hefur skilað tveimur eldisstofnum með bættum eiginleik
um sem nú eru notaðir í flestum eldisstöðvum á landinu og hefur markaðssetning á hinum kynbættu stofnum gengið mjög vel. Unnið er að ýmsum umfangsmiklum rannsóknarverkefn
um tengdum bleikjueldi (sjá í fylgiskjali I). Þessi verkefni hafa skilað margvíslegum árangri, m.a. hvað snertir eldistækni, vatnsnýtingu, fóður og áhrif umhverfisþátta á vöxt og kyn
þroska. Auk þessa er unnið að rannsóknum á öðrum tegundum, t.d. vandamálum í fóstur
þroska lúðu og þróun aðferða við eldi á hlýsjávarfiskinum barra í endurnýtingarkerfum. Allar þessar rannsóknir hafa verið gerðar í samstarfi við fiskeldisfyrirtæki, auk innlendra og er
lendra rannsóknastofnana. Skólinn hefur líka sinnt grunnrannsóknum á lífríki íslenskra vatna. Þekkingunni hefur verið miðlað með ýmsum hætti, m.a. með beinu samstarfi við fiskeldis
fyrirtæki. Einnig hafa niðurstöður rannsókna verið kynntar á ráðstefnum, skýrslum og grein
um í innlendum og erlendum tímaritum (sjá í fylgiskjali IV). Skólinn veitir einnig ráðgjafar
þjónustu fyrir fiskeldismenn. Allar þessar rannsóknirnar hafa tengst náið þróun kennslu á fiskeldisbraut skólans.

Hestamennska og hrossarækt er vaxandi atvinnugrein á Íslandi. Hólaskóli er miðstöð land
búnaðarráðuneytis í rannsóknar- og þróunarstörfum varðandi íslenska hestinn. Þessar rann
sóknir eru nú í örri þróun og hafa þær m.a. verið unnar í samstarfi við embætti dýralæknis hrossasjúkdóma að Hólum. Stærstu rannsóknar- og þróunarverkefnin hingað til eru á álags
sjúkdómnum spatti og sumarexemi. Rannsóknirnar hafa skilað mikilvægum upplýsingum um eðli og arfgengi þessara sjúkdóma. Þróuð hefur verið aðferð við fósturvísaflutninga sem stendur nú atvinnugreininni til boða. Önnur verkefni hafa m.a. fjallað um frjósemi, fóðrun og þjálfunarlífeðlisfræði hrossa. Öll eru þessi verkefni unnin í nánu samstarfi við menn sem starfa við atvinnugreinina og innlendar og erlendar rannsóknastofnanir. Margvísleg ný verk
efni eru nú á döfinni, m.a. varðandi atferli hrossa og tamningar.

Ferðaþjónusta er að verða ein mikilvægasta atvinnugrein Íslendinga. Hólaskóli er miðstöð landbúnaðarráðuneytis varðandi ferðamál í dreifbýli. Nýlega hófst kennsla á þessu sviði við Hólaskóla og margvíslegt rannsóknar- og þróunarstarf er í uppbyggingu. Helstu verkefni brautarinnar tengjast gæðamálum í ferðaþjónustu í dreifbýli, en þau eru unnin í samstarfi við Ferðaþjónustu bænda. Rannsóknir á menningartengdri ferðaþjónustu eru í bígerð, m.a. í sam
starfi við Byggðasafn og Skjalasafn Skagfirðinga. Hér er um að ræða svið ferðamála sem er örum vexti og hefur mikla þýðingu fyrir dreifbýlið. Fyrirhugað er að efla rannsóknir á sviði byggðafræða við Hólaskóla.

Rannsóknum Hólaskóla er miðlað með ýmsum hætti til viðkomandi atvinnugreina og vísindasamfélagsins (sjá upplýsingar í fylgiskjölum I og II um einstök verkefni og lista yfir birt efni í fylgiskjali IV).

Rannsóknir Hólaskóla hafa verið nátengdar almennri akademískri þróun allra námsbraut
anna við skólann. Þannig er nú í anda nýrra laga um búnaðarfæðslu unnið að þróun kennslu á háskólastigi sem felur í sér meiri kröfur á öllum sviðum, jafnt um hæfni starfsfólks sem og skipulag og uppbyggingu námsins. Námið er nú þegar samkvæmt samningum (sjá í fylgi
skjali III um samstarf) að hluta metið inn í BS-nám við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskólann á Akureyri og stefnt er að auknu samstarfi við þessa skóla, Háskóla Íslands og aðra innlenda og erlenda skóla um slíkt mat. Náið samstarf hefur verið við Háskóla Íslands um leiðsögn BS-nema sem hafa unnið rannsóknarverkefni sín undir leiðsögn starfsmanna Hólaskóla. Alls hafa 11 nemar unnið slík verkefni á Hólum síðustu 10 ár. Leiðsögn nema í famhaldsnámi (MS) hjá Hólaskóla fyrir Háskóla Íslands og erlenda háskóla hefur einnig tengst rannsóknarstarfi stofnunarinnar. Alls hafa 11 nemar fengið slíka leiðsögn. Leiðsögn háskólanema hefur verið afar þýðingarmikil fyrir þróun háskólakennslu og rannsókna Hóla
skóla. Sjá nánari upplýsingar um þessi verkefni í fylgiskjölum I og IV.

4.	Hver eru helstu verkefni sem unnið er að nú og hve miklum fjármunum er varið til hvers þeirra?

Yfirlit yfir stærstu rannsóknar- og þróunarverkefni fiskeldisbrautar, í þús. kr.

Verkefni	Styrkir árið 2000	Styrktaraðilar
Kynbætur á eldisbleikju	14.700	Landbúnaðarráðuneyti
Þróun sjálfbærs bleikjueldis	800	Evrópusambandið
Nýir eldisstofnar bleikju	3.000	Evrópusambandið
Fiskeldi í lokuðum kerfum	3.7000	Evrópusambandið og Rannís
Vistfræði hornsíla	1.960	Rannís

Yfirlit yfir stærstu rannsóknar- og þróunarverkefni hrossabrautar, í þús. kr.