126. löggjafarþing 2000–2001.

Þskj. 264 — 98. mál.

Svar

dómsmálaráðherra við fyrirspurn Guðrúnar Ögmundsdóttur um ólaunaða samfélagsþjónustu í tengslum við dóma og refsingar.

1.	Er fullnusta refsingar með ólaunaðri samfélagsþjónustu takmörkuð við ákveðna brota
flokka?

Samkvæmt 22. gr. laga um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988, með síðari breytingum, er heimilt að fullnusta allt að 6 mánaða óskilorðsbundna fangelsisrefsingu með ólaunaðri samfé
lagsþjónustu ef almannahagsmunir mæla ekki gegn því. Í 26. gr. a sömu laga, sem tók gildi 1. janúar 2000, er heimilað að afplána vararefsingu fésektar, allt að 12 mánaða fangelsi, sem ekki innheimtist, með ólaunaðri samfélagsþjónustu ef almannahagsmunir mæla ekki gegn því. Lögin takmarka heimildina ekki við ákveðna brotaflokka en mat á því hvort almannahags
munir mæla gegn ólaunaðri samfélagsþjónustu tengist broti. Takmörkuð lengd fangelsisrefs
ingar sem heimilað er að afplána með ólaunaðri samfélagsþjónustu útilokar þá sem eru dæmd
ir fyrir mjög alvarleg brot frá þessu úrræði.

2.	Hafa umsóknir um samfélagsþjónustu borist frá kynferðisafbrotamönnum, og ef svo er, hafa þær verið samþykktar?

Fáar umsóknir um samfélagsþjónustu í stað óskilorðsbundinnar refsingar hafa borist frá dæmdum kynferðisafbrotamönnum. Fjórir hafa sótt um, þremur umsóknum hefur verið hafnað og ein umsókn verið samþykkt. Þar var dæmd refsing 30 daga varðhald og persónu
legar aðstæður mjög sérstakar.

3.	Hvers eðlis er sú samfélagsþjónusta sem umsækjendum stendur til boða að inna af hendi?

Samfélagsþjónustan fer fram hjá líknar- og félagasamtökum og opinberum stofnunum og er aðallega um að ræða aðstoð við framkvæmdir, viðhald, þrif, umönnun og skrifstofustörf (sjá fylgiskjal).

4.	Hversu margir hafa nýtt sér samfélagsþjónustuna?

322 hefur verið heimilað að afplána með ólaunaðri samfélagsþjónustu í stað óskilorðsbund
innar refsingar, þar af hafa 36 rofið skilyrði samfélagsþjónustunnar og verið gert að afplána eftirstöðvar refsingar í fangelsi.

Frá gildistöku breytinga á lögum um fangelsi og fangavist, 1. janúar 2000, þegar unnt varð, að vissum skilyrðum uppfylltum, að heimila manni sem fésekt innheimtist ekki hjá að afplána vararefsinguna með ólaunaðri samfélagsþjónustu, hefur verið samþykkt að 27 dómþolar af
pláni með ólaunaðri samfélagsþjónustu í stað vararefsingar. Þar af hefur einn rofið skilyrði samfélagsþjónustunnar og honum verið gert að afplána eftirstöðvar í fangelsi.

5.	Hefur Fangelsismálastofnun verið í samstarfi við einhverja aðila vegna samfélags
þjónustunnar, og ef svo er, við hverja?

Fangelsismálastofnun er í samstarfi við forsvarsmenn vinnustaða líknar- og félagasamtaka um fyrirkomulag samfélagsþjónustunnar. Jafnframt hefur stofnunin samráð við starfsmenn þessara vinnustaða sem hafa umsjón með dómþolum í samfélagsþjónustu. Enn fremur leitar stofnunin iðulega til lögreglu úti á landi um eftirlit með þeim sem gegna samfélagsþjónustu utan höfuðborgarsvæðisins. Ef aðstæður eru sérstakar hefur Fangelsismálastofnun samstarf við áfengisráðgjafa, sálfræðinga, geðlækna, fíkniefnalögreglu o.s.frv.

6.	Hefur verið lagt mat á hvernig úrræðið hefur nýst frá tilkomu þess?

Ekki hefur verið gerð rannsókn á endurkomum þeirra sem heimilað hefur verið að gegna samfélagsþjónustu í stað afplánunar fangelsisrefsingar en fyrirhugað er að það verði gert á næsta ári. Þá verða fimm ár liðin frá því að samfélagsþjónusta var fyrst lögleidd. Meðal skilyrða samfélagsþjónustunnar er að dómþoli gerist ekki sekur um refsiverðan verknað meðan hann gegnir þjónustunni, neyti hvorki áfengis né deyfilyfja, sæti umsjón og eftirliti Fangelsismálastofnunar og hlíti þeim fyrirmælum stofnunarinnar að vinna án undandráttar á tilsettum tíma þau störf sem honum er ætlað að vinna og tilkynna án undandráttar veikindi eða aðrar orsakir fyrir því að hann geti ekki mætt til vinnu og skila læknisvottorði sé þess óskað.

Fangelsismálastofnun fylgist mjög vel með því að skilyrði þessi séu haldin og er það mat stofnunarinnar að mjög vel hafi tekist til. Rof á samfélagsþjónustu hafa verið um 10%. Svo lágt hlutfall rofa á skilyrðum samfélagsþjónustu, þrátt fyrir kerfisbundið eftirlit, bendir til þess að úrræðið gefist vel.

Fylgiskjal.

Dæmi um vinnustaði þar sem ólaunuð samfélagsþjónusta hefur verið innt af hendi.

ABC – hjálparstarf

Aðaldælahreppur

Akranesbær

Alnæmissamtökin

Áfangaheimilið Byrgið

Áhaldahús Reykjanesbæjar

Bolungarvíkurkaupstaður

Búðahreppur

Byggðasafn Akranesbæjar

Dagvistun aldraðra – Reykjanesbær

Dalvíkurbær

Dvöl – athvarf fyrir geðfatlaða

Félagasamtökin Vernd

Félags- og skólaþjónusta Þingeyinga

Félagsmiðstöð aldraðra Kjarnalundi –

Akureyrarbær

Félagsmiðstöð Snæfellsbæjar

Flateyrarhreppur

Foldabær – heimili fyrir alzheimersjúklinga

Foldabær – Reykjavíkurdeild RKÍ

Fræðslu- og frístundasvið Akureyrarbæjar

Garðabæjardeild RKÍ

Geðhjálp

Gerðahreppur

Golfklúbbur Hveragerðis

Góði hirðirinn

Grindavíkurbær

Handknattleiksdeild Breiðabliks

Handknattleiksfélag Kópavogs

Hitt húsið

Hitt húsið – félagsmiðstöð fyrir fatlaða

Hitt húsið – félagsmiðstöðin Tipp Topp

Hjálparsveit skáta í Reykjavík

Hjálpræðisherinn á Akureyri

Hjálpræðisherinn á Íslandi

Hlíðabær – dagvistun aldraðra á vegum RKÍ

Hólmavíkurhreppur

Hvítasunnukirkjan Fíladelfía

Ísafjarðarkaupstaður/elliheimilið Hlíf

Íþrótta- og tómstundaráð Reykjanesbæjar

Íþróttabandalag Vestmannaeyja

Íþróttafélag fatlaðra

Íþróttafélagið Fylkir

Íþróttafélagið Fylkir/Góði hirðirinn

Kattavinafélagið

Kattholt

Kattholt – Kattavinafélagið

Knattspyrnudeild KA

Knattspyrnufélag Reykjavíkur

Knattspyrnufélagið Fram

Knattspyrnufélagið Haukar

Knattspyrnufélagið ÍA

Knattspyrnufélagið KA

Knattspyrnufélagið Valur

Knattspyrnufélagið Víkingur

Krýsuvíkursamtökin

Krýsuvíkursamtökin/Góði hirðirinn

Landgræðsla ríkisins

Leikfélag Akureyrar

Nafnlausi leikhópurinn

Norræna húsið

Nytjamarkaður – Bolholti 6

Nytjamarkaður RKÍ

Nytjamarkaðurinn

Rauði kross Íslands

Rauði kross Íslands á Austurlandi

Reykjavíkurdeild Rauða kross Íslands

Rockville

Sambýlið að Holtavegi 27

Sambýlið Hrauntungu

Sambýlið Klettahrauni 17, Hafnarfirði

Sauðárkróksbær

Selfosskaupstaður

Skógræktarfélag Rangæinga

Skóla- og menningarskrifstofa Akureyrarbæjar

Snæfellsbær

Stokkseyrarhreppur

Styrktarfélag krabbameinssjúkra barna

Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra

Sumardvalarheimilið Reykjadal

Svifflugfélag Íslands

Svæðisskrifstofa fatlaðra á Vesturlandi

Svæðisskrifstofa Suðurlands um málefni fatlaðra

Tónabær

Valsheimilið/Menningarfélag, Brydebúð

Vesturbyggð

Vin – athvarf fyrir geðfatlaða

Vin – Reykjavíkurdeild RKÍ

Vin – Reykjavíkurdeild RKÍ/Akranesbær

Vistheimilið Bjarg

Vopnafjarðarhreppur

Ölfushreppur