138. löggjafarþing 2009–2010.

Þskj. 1423 — 671. mál.

Nefndarálit

um frv. til l. um breyt. á l. nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði.

Frá félags- og tryggingamálanefnd.

Nefndin hefur fjallað um málið sem hún lagði fram samhliða frumvarpi um greiðsluaðlög
un einstaklinga og frumvarpi um tímabundið úrræði fyrir einstaklinga sem eiga tvær eignir til heimilisnota. Forsaga frumvarpanna er sú að félags- og tryggingamálaráðherra lagði fram þrjú frumvörp til laga er höfðu það markmið að bæta stöðu einstaklinga sem áttu við greiðsluerfiðleika að stríða. Þeim frumvörpum var vísað til nefndarinnar og eftir að umsagnir höfðu borist og gestir gert grein fyrir athugasemdum sínum lá ljóst fyrir að ráðast þyrfti í nokkuð viðamikla samræmingarvinnu. Nefndin lagði því fram ný frumvörp er hefðu þau hin sömu markmið með nokkuð annarri útfærslu. Frumvarp það sem hér um ræðir lagði nefndin m.a. fram til samræmis við frumvarp nefndarinnar um greiðsluaðlögun einstaklinga og hafði þá þegar tekið ákvörðun um að fela réttarfarsnefnd yfirferð frumvarpsins en halda að því loknu áfram vinnu við nánari útfærslu þess. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið Markús Sigurbjörnsson, formann réttarfarsnefndar, á sinn fund.

Í frumvarpinu er lagt til að felld verði brott vísan til þess að um tímabundið úrræði sé að ræða þar sem lögunum er ekki ætlað að gilda tímabundið. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna væri í reynd tímabundið úrræði. Með því væri sett fram nýtt viðmið um fjárhæð afborgana af skuldbindingum sem tryggðar eru með veði í íbúðarhúsnæði og því viðmiði væri einungis ætlað að gilda um ákveðinn tíma en ekki til frambúðar. Var til samanburðar bent á það einkenni greiðsluaðlögunar skv. X. kafla a laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., að með því úrræði væri stefnt að því að leysa úr greiðsluerfiðleikum einstaklinga á raunhæfan hátt til frambúðar og þar með væri ekki litið á það úrræði sem tímabundið. Tekur nefndin undir þessi sjónarmið og leggur til breytingar til samræmis.

Þá kom fram á fundi nefndarinnar gagnrýni á styttingu á hámarkstíma greiðsluaðlögunar í þrjú ár úr fimm. Fram kom að dómstólar hefðu úrskurðað um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna til allt að fimm ára þó svo að þess væru dæmi að úrræðinu hefði verið veittur skemmri gildistími. Var sérstaklega nefnt að stytting greiðsluaðlögunartímabils kynni að koma hart niður á skuldurum enda væri tímalengd úrræðisins m.a. ætlað að gera einstak
lingum fært að endurskipuleggja fjármál sín á raunhæfan hátt með það að markmiði að þeir gætu áfram búið í fasteign sinni. Er það skilningur nefndarinnar að þrátt fyrir að skuldarar hafi hagsmuni af því að losna á sem skemmstum tíma undan íþyngjandi áhrifum greiðslu
aðlögunar fasteignaveðkrafna kunni stytting tímalengdar úrræðisins að hafa í för með sér að beiting þess leiði ekki til raunhæfrar niðurstöðu fyrir marga skuldara. Leggur nefndin því til breytingu þessu til samræmis en áréttar að ekki er kveðið á um lágmarkstímabil greiðslu
aðlögunar heldur einungis hámark og því sé mögulegt að ákvarða tímalengd eftir aðstæðum hverju sinni.

Í framkvæmd hafa komið fram álitamál er varða kröfur sem tryggðar eru með tryggingar
bréfi með svokölluðu allsherjarveði. Hafa þær hvorki fallið undir tímabundna greiðsluaðlög
un fasteignaveðkrafna né greiðsluaðlögun samningskrafna og því oft gert það að verkum að gjaldþrot blasir við skuldara með tilheyrandi eignamissi. Var á það bent að sjálfstæð greiðsluskylda felist ekki í tryggingarbréfum heldur vísi þau til annarra heimildaskjala um þær skuldbindingar sem þeim er ætlað að tryggja. Væri veðhafa samkvæmt tryggingarbréfi fært að veðtryggja allar kröfur er hann eignast á hendur skuldara með því að fullnýta hverju sinni þá hámarksfjárhæð sem tilgreind er í tryggingarbréfi og nyti hann að því leyti ávallt betri stöðu en aðrir kröfuhafar. Telur nefndin nauðsynlegt að komið verði í veg fyrir að framangreind álitamál hefti framgang markmiða laga um tímabundna greiðsluaðlögun fast
eignaveðkrafna og leggur til breytingar er skerpi ákvæði frumvarpsins hvað þetta varðar.

Réttarfarsnefnd kom því sjónarmiði á framfæri við nefndina að það kynni að flækja máls
meðferðina að fela umboðsmanni skuldara það verkefni að taka á móti umsóknum um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna og leggja mat á hvort slík heimild skuli veitt. Sé greiðsluaðlögunarinnar leitað í samræmi við 18.–20. gr. frumvarps til laga um greiðsluaðlög
un einstaklinga er hlutverk og valdsvið umboðsmanns skuldara skýrlega afmarkað. Er það mat nefndarinnar að eðlilegt sé að þeim einstaklingum er vilja beiðast greiðsluaðlögunar fast
eignaveðkrafna án þess að láta reyna á greiðsluaðlögun einstaklinga sé heimilt að leggja slíka beiðni beint fyrir dómstóla enda þegar komin nokkur reynsla á það fyrirkomulag. Leggur nefndin til breytingar þessu til samræmis.

Rætt var sérstaklega um hvert væri heppilegt varnarþing einstaklinga er beiðast greiðslu
aðlögunar fasteignaveðkrafna. Var á það bent að þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að víkja frá lögheimilisskilyrði laganna væri nauðsynlegt að taka upp önnur viðmið hvað varðar varnarþing skuldara. Til einföldunar og samræmingar gerir nefndin þá tillögu að ávallt skuli leggja fram beiðni um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í því umdæmi héraðsdóms þar sem fasteign er staðsett.

Innheimtumöguleikar sveitarfélaga og húsfélaga voru sérstaklega ræddir á fundum nefnd
arinnar þar sem gjaldfallin fasteignagjöld og húsgjöld njóta lögveðsréttar. Réttarfarsnefnd hreyfði því sjónarmiði fyrir nefndinni að með því að skerða rétt framangreindra félaga til að krefjast nauðungarsölu á fasteignum væru innheimtumöguleikar þeirra takmarkaðir langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Telur nefndin rétt að bregðast við þeim athugasemdum. Þá áréttar nefndin að í frumvarpi til laga um greiðsluaðlögun eigi að gera ráð fyrir þessum útgjöldum skuldara. Leggur nefndin því til breytingar þessu til samræmis.

Fyrir nefndinni kom fram að beiðendum greiðsluaðlögunar væri oft og tíðum gert að mæta fyrir dómara og svara þar spurningum varðandi beiðni þeirra um greiðsluaðlögun fasteigna
veðkrafna. Lagði nefndin því til í frumvarpi sínu breytingu þess efnis að skuldari gæti óskað þess að umsjónarmaður væri viðstaddur fyrirtöku máls fyrir dómi. Réttarfarsnefnd benti á að umsjónarmanni greiðsluaðlögunar bæri að viðhalda ákveðnu hlutleysi í samskiptum sínum við skuldara og kröfuhafa. Fer hann t.d. með víðtækt mat á aðstæðum kröfuhafa og skuldara meðan á umleitunum stendur. Var einnig nefnt að krafa um hlutleysi umsjónarmanns væri sett fram í því augnamiði að kröfuhafar bæru til hans traust enda væri slíkt nauðsynleg for
senda eðlilegs gangs umleitana. Fram kom að þetta gæti leitt til þess að umsjónarmanni væri í raun ófært að gæta hagsmuna skuldara fyrir dómi. Nefndin leggur til breytingar þessu til samræmis enda mikilvægt að umsjónarmaður geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu.

Loks kom fram fyrir nefndinni að eðlilegt væri að ráðast í nokkrar orðalagsbreytingar í þeim tilgangi að einfalda framkvæmd samkvæmt ákvæðum frumvarpsins auk þess sem nauð
synlegt væri að lagasamræmis yrði gætt. Þá var lagt til að brott yrðu felld nokkur ákvæði er fælu í sér tvítekningu þegar litið væri til heildarsamræmis frumvarpa og laga er varða greiðsluerfiðleikaúrræði einstaklinga. Að auki leggur nefndin til nokkrar breytingar til leið
réttingar og skýringar á texta.

Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirtöldum

BREYTINGUM:

1.	1. gr. orðist svo:

Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi:

Framkvæmd laga þessara heyrir undir félags- og tryggingamálaráðherra.

2.	2. gr. orðist svo:

Eftirfarandi breytingar verða á 2. gr. laganna:

a.	Á eftir 2. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:

Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. getur greiðsluaðlögun tekið til fasteignar af þeim toga sem þar um ræðir þótt skuldarinn haldi þar hvorki heimili né hafi þar skráð lögheim
ili ef hann er íslenskur ríkisborgari sem tímabundið er búsettur erlendis vegna náms, starfa eða veikinda.

b.	2. tölul. 3. mgr. orðast svo: Krafna sem tryggðar eru með samningsveði og hvíla á skuldaranum sjálfum eða einhverjum eigenda séu þeir fleiri en einn, sbr. þó 6. mgr.

c.	Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi:

Nú hvílir á fasteigninni tryggingarbréf sem veitir veðréttindi fyrir kröfum veð
hafans á hendur skuldaranum eða einhverjum eiganda séu þeir fleiri en einn. Meðan á greiðsluaðlögunartíma stendur skulu þá eingöngu falla undir veðtrygginguna kröfur sem gjaldfallnar voru þegar heimild var veitt til greiðsluaðlögunar og námu þá samanlagt að hámarki þeirri fjárhæð sem tryggingarbréfið hljóðar á um.

3.	3. gr. orðist svo:

Í stað orðanna hann á lögheimili" í 1. málsl. 1. mgr. 3. gr. laganna kemur: sú fasteign sem greiðsluaðlögun varðar er.

4.	4. gr. orðist svo:

Eftirfarandi breytingar verða á 4. gr. laganna:

a.	Orðin til greiðsluaðlögunar" í 2. málsl. 1. mgr. og 1. málsl. 3. mgr. falla brott.

b.	2. málsl. 3. mgr. fellur brott.

c.	Í stað orðsins Dómsmálaráðherra" í 1. og 2. málsl. 4. mgr. kemur: Ráðherra.

5.	C- og d-liður 5. gr. falli brott.

6.	6., 7. og 9. gr. falli brott.

7.	Síðari málsliður 10. gr. falli brott.

Alþingi, 23. júní 2010.

Guðfríður Lilja Grétarsdóttir,

form., frsm.

Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Pétur H. Blöndal.

Guðbjartur Hannesson.

Guðmundur Steingrímsson.

Ásmundur Einar Daðason.

Unnur Brá Konráðsdóttir.

Anna Margrét Guðjónsdóttir.

Ögmundur Jónasson.