140. löggjafarþing 2011–2012.	Prentað upp.

Þingskjal 1417 — 815. mál.	Flutningsmenn.

Tillaga til þingsályktunar

um lagningu heilsársvegar í Árneshrepp.

Flm.: Jón Bjarnason, Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Einar K. Guðfinnsson, Lilja Mósesdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Þór Saari, Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Alþingi ályktar að lagður skuli heilsársvegur norður í Árneshrepp, þ.e. eftir Strandavegi (643) í Norðurfjörð. Meginframkvæmdir eigi sér stað á næstu fjórum árum en vinnunni ljúki á gildistíma samgönguáætlunar. Framkvæmdir við umrædda vegarlagningu bætist við þær sem fyrir eru í þingsályktunartillögum um fjögurra ára samgönguáætlun 2011–2014 (þskj. 533, 392. mál) og um samgönguáætlun 2011–2022 (þskj. 534, 393. mál). Reynist ekki unnt að hliðra til með fullnægjandi hætti innan þeirrar samgönguáætlunar sem hefur verið lögð fyrir þingið verði fjárhagsrammi samgönguáætlana aukinn sem því nemur, þannig að mark
mið um heilsársveg í Árneshrepp náist.

Greinargerð.

Með þessari tillögu er ætlunin að fylgja eftir ályktunum Alþingis um aðgerðir til að standa vörð um byggð í Árneshreppi á Ströndum.

Árið 2003 samþykkti Alþingi samhljóða svohljóðandi þingsályktun um aðgerðir til vernd
unar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi, en fyrsti flutningsmaður þeirrar tillögu var Einar K. Guðfinnsson: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á stofn nefnd er vinni að gerð tillagna um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi í Strandasýslu og leita eftir víðtæku samstarfi heimamanna og félagasamtaka í þeim tilgangi."

Í nefndaráliti umhverfisnefndar var eftirfarandi rökstuðning fyrir samþykkt tillögunnar að finna: Nefndin telur að stuðla eigi að verndun þess menningararfs sem felst í búsetu og búsetuminjum í jaðarbyggðum Íslands. Við umfjöllun málsins var bent á að jaðarbyggðir landsins endurspegli mjög vel tengsl þjóðarinnar við landið í aldanna rás og með hvaða hætti þjóðin nýtti sér til lífsviðurværis. Því væru þær afar mikilvægur þáttur í menningarsögu þjóðarinnar. Árneshreppur á Ströndum er á margan hátt einstök jaðarbyggð, landfræðilega afmarkaður, nokkuð þéttbýll, auk þess sem þar er að finna fjölbreyttar minjar um búsetu, atvinnuhætti og sögu þjóðarinnar."

Með samþykkt Alþingis á þessari tillögu sýndi Alþingi stefnumarkandi vilja sinn og jafn
framt voru skapaðar væntingar hjá íbúunum um að hugur fylgdi máli af hálfu Alþingis. Í framhaldi af samþykkt þessarar tillögu var m.a. veitt nokkurt fé til stuðnings uppbyggingu ferðaþjónustu, viðgerð húsa og uppbyggingu safna í hreppnum. Jafnframt var unnið að því að vegurinn norður í Árneshrepp færi inn á samgönguáætlun og yrði unninn í áföngum. Unn
ið var að uppbyggingu vegarins frá Bjarnarfirði og norður Bala sem var mikil samgöngubót.

Að öðru leyti hefur áætlunin ekki gengið eftir sem skyldi og áframhaldandi vegabótum slegið á frest. Á 130. löggjafarþingi sagði þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson: Ég segi fyrir mitt leyti að ég er sammála því mati Alþingis sem er mjög sértækt að gera sérstaka ályktun um þetta sveitarfélag eitt og sér. Um það var samstaða hér. Ég tel að þetta sveitar
félag, mannlífið þar, forsagan öll, hafi mikla og sérstaka þýðingu og því sé ekki bara verjandi heldur æskilegt að við sameinumst um það og stuðlum öll að því að það megi vernda það mannlíf og samfélag sem þarna er um að ræða. Ég vil fyrir mitt leyti [...] lýsa því yfir að ég mun styðja við málið eins og ég get úr forsrn. a.m.k. meðan ég sit þar. [...] Ég tel að sú sam
staða sem náðist um þáltill. hafi verið afar sérstæð í þinginu og mikilvæg þannig að ríkisvald
ið í hvaða mynd sem það er statt hefur hvorki efni né ástæðu til að draga lappirnar hvað þetta mál varðar."

Vetri síðar, á 131. löggjafarþingi, tók þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, í sama streng og lagði áherslu á samgöngubætur á umræddu svæði: Ég vil fyrir mitt leyti, miðað við þá þekkingu sem ég hef á aðstæðum í Árneshreppi, segja að ég tel uppbyggingu vegakerfisins mikilvægasta af öllu. Það er víða mjög slæmt. Ég veit ekki til þess að það hafi verið sérstakt forgangsverkefni í Norðvesturkjördæmi. Ég tel að þar þurfi að verða breyting á. Ég hef farið þarna um nokkrum sinnum og tel að að hluta til séu vegarkaflar á þessu svæði með eindæmum, miðað við það sem annars staðar gerist á byggðu bóli. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt, ekki bara út af byggðinni heldur líka út af aðgangi ferðamanna að þessu svæði. Þetta svæði er ein af mestu náttúruperlum þessa lands og jafnframt tel ég að ýmislegt sem varðar menningu og menntun á svæðinu, eins og fjarnám og annað slíkt, eigi að hafa for
gang."

Í umræðum um fyrirspurn af sama tilefni á 135. löggjafarþingi fór þáverandi forsætisráð
herra, Geir H. Haarde, yfir þær aðgerðir sem ráðist hefði verið í til þess að fylgja þings
ályktun eftir sem Alþingi hafði samþykkt einróma nokkrum árum áður: Á undanförnum árum hefur verið unnið að uppbyggingu svokallaðs Strandavegar sem liggur frá botni Stein
grímsfjarðar allt norður til Norðurfjarðar í Árneshreppi. Á næsta ári verður varið tæpum 100 millj. kr. til þeirra framkvæmda og verður þá uppbyggður vegur kominn norður fyrir Kald
bak. Á árunum 2009–2010 verður 60 millj. kr. varið til uppbyggingar vegar yfir Veiðileysu
háls. Sú samgöngubót mun gagnast íbúum Árneshrepps verulega. Við afgreiðslu fjárlaga ársins 2007 var samþykkt að veita 5 millj. kr. til Árneshrepps og lá þar m.a. til grundvallar fyrrnefnd greinargerð nefndarinnar um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi."

Nú á þessu löggjafarþingi lögðu Ásmundur Einar Daðason o.fl. fram þingsályktunartillögu um snjómokstur í Árneshreppi (þskj. 950, 607. mál) þar sem lagt er til að tryggt verði að Vegagerðin annist eða greiði fyrir nauðsynlegan snjómokstur við veg 643, Strandaveg, tvo daga í viku. Í rökstuðningi fyrir þeirri tillögu er vikið að því hvað slæmt ástand vega hafi nei
kvæð áhrif á byggðina í Árneshreppi, sem sé landmikill en um leið fámennasta sveitarfélag á landinu. Aðeins einn vegur liggi í hreppinn og því sé erfitt fyrir íbúana, sem eru rúmlega 50 að tölu, að sækja sér grunnþjónustu á veturna, auk þess sem það geri t.a.m. uppbyggingu menningartengdrar ferðaþjónustu örðugari. Tillaga um bættan snjómokstur eftir Strandavegi sé því aðeins hugsuð sem tjónstakmörkun" af hálfu flutningsmanna.

Með þeirri tillögu sem hér er lögð fram er lagt til að Alþingi taki þá pólitísku ákvörðun að á næstu fjórum árum verði lokið að mestu gerð heilsársvegar norður í Árneshrepp. Verk
inu verði að fullu lokið á næstu átta árum. Vegagerðin verði nú þegar beðin um að vinna framkvæmdaáætlun sem miði að því að svo verði. Lagt er til að vegurinn verði almennt ein
breiður, þ.e. 4 m breiður, með góðum útskotum. Jafnframt er lögð áhersla á að sveitarfélagið sé stutt til þess að hraða og ljúka skipulagi sem lýtur að þessari vegagerð. Sveitarfélagið hefur nú þegar samþykkt fyrir sitt leyti að veglínan liggi um Veiðileysuháls en ekki fyrir Kamb. Í þessari tillögu er enn fremur lagt til að verkið verði látið njóta sérstöðu í heildargerð og fjármögnun samgönguáætlunar og rammi hennar rýmkaður fjárhagslega vegna þessa svo verkið nái fram að ganga á þessum tíma. Íbúar þar hafa sýnt mikinn dugnað og frumkvæði í að byggja upp stoðgreinar eins og ferðaþjónustu með hefðbundnum búskap og trilluútgerð. Talið er að um tíu þúsund manns hafi heimsótt svæðið árlega yfir sumartímann. Hins vegar er nú komið að þolmörkum áframhaldandi heilsársbúsetu og mikilvægt að Alþingi, fyrir hönd þjóðarinnar, komi nú að með myndarlegum og afdráttarlausum hætti og leggi sitt af mörkum til að tryggja byggð og heilsársbúsetu í Árneshreppi. Að öðrum kosti verður Alþingi að senda þau skilaboð til íbúanna að ekki standi til að gera heilsársveg norður í Árneshrepp í sjáanlegri framtíð með þeim afleiðingum sem það kann að hafa fyrir framtíð byggðarlagsins.

Fylgiskjal I.

Þingsályktun um aðgerðir til verndunar búsetu

og menningarlandslags í Árneshreppi.

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á stofn nefnd er vinni að gerð tillagna um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi í Strandasýslu á grund
velli samþykktar norrænu ráðherranefndarinnar frá 12. nóvember 1996 og leita eftir víðtæku samstarfi heimamanna og félagasamtaka í þeim tilgangi.

Samþykkt á Alþingi 15. mars 2003.

Fylgiskjal II.

Nefndarálit frá umhverfisnefnd um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir

til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi.

(Þskj. 1304, 55. mál á 128. löggjafarþingi 2002–2003.)

Nefndin hefur fjallað um málið og bárust umsagnir um það frá Bændasamtökum Íslands, Landvernd, oddvita Árneshrepps og Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða hf.

Nefndin telur að stuðla eigi að verndun þess menningararfs sem felst í búsetu og búsetu
minjum í jaðarbyggðum Íslands. Við umfjöllun málsins var bent á að jaðarbyggðir landsins endurspegli mjög vel tengsl þjóðarinnar við landið í aldanna rás og með hvaða hætti þjóðin nýtti sér gæði þess sér til lífsviðurværis. Því væru þær afar mikilvægur þáttur í menningar
sögu þjóðarinnar.

Árneshreppur á Ströndum er á margan hátt einstök jaðarbyggð, landfræðilega afmarkaður, nokkuð þéttbýll, auk þess sem þar er að finna fjölbreyttar minjar um búsetu, atvinnuhætti og sögu þjóðarinnar.

Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar.

Ísólfur Gylfi Pálmason, Jóhann Ársælsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Kristján Pálsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Alþingi, 12. mars 2003.

Magnús Stefánsson, form., frsm.

Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Katrín Fjeldsted.

Gunnar Birgisson.

Ásta Möller.

Fylgiskjal III.

Ályktun stjórnar Fjórðungssambands Vestfirðinga, varðandi þingsályktun um samgönguáætlun 2011–2022, samþykkt á fundi stjórnar 20. febrúar 2012.

Fjórðungssamband Vestfirðinga lýsir ánægju með þær yfirlýsingar ráðamanna að ástand sam
göngumála í fjórðungnum kalli á verulegar úrbætur umfram aðra landshluta. Vestfirðir eru nú eini landshlutinn sem ekki hefur fengið nútímalegar vegabætur á milli helstu þéttbýlis
staða eða til að tengja öll byggðarlög aðalþjóðvegakerfi landsins. Ný samgönguáætlun, sem ástæða er til að fagna að loks hafi verið lögð fram, verður að taka mið af þessari staðreynd, ef stjórnvöld vilja uppfylla markmið um greiðar samgöngur og jafnræði þegna landsins. Með því að verkefnin á Vestfjörðum verði sett í forgang í samgönguáætlun má best tryggja að orð
um um forgang Vestfjarða í samgöngumálum fylgi efndir.

Af þessari ástæðu hvetur Fjórðungssamband Vestfirðinga þingmenn til að, annarsvegar að standa fast að áætlunum um að klára vegagerð um Austur-Barðastrandarsýslu, og hinsvegar að flýta mikilvægum framkvæmdum í samgöngumálum Vestfjarða, til að tengja saman þétt
býlisstaði og byggðir. Þar er mikilvægast að tengja Ísafjarðarsýslu og Barðastrandarsýslu og að tengja Árneshrepp við þjóðvegakerfi Strandasýslu. Dýrafjarðargöng og vegur um Dynj
andisheiði hafa verið færð aftast í samgönguáætlun til áranna 2019–2022. Hið sama gildir um nýframkvæmdir á Veiðileysuhálsi sem áætlaðar eru á árabilinu 2019–2022 og Bjarnar
fjarðarhálsi á árabilinu 2015–2018, á leiðinni frá Steingrímsfirði og norður í Árneshrepp. Þessar framkvæmdir verða að færast framar í röðinni, til að hægt sé að spyrna við fótum gegn óhagstæðri byggðaþróun eða jafnvel falli byggða á svæðinu. Tvöfalda þarf framlög til vega
mála á Vestfjörðum á tímabilinu 2013–2018, til að það verði að veruleika. Þá fyrst verður hægt að tala um að Vestfirðir njóti einhverskonar forgangs á næstu árum.

Fjórðungssamband Vestfirðinga hvetur Alþingi Íslendinga til að taka samgönguáætlun til gagngerrar skoðunar og færa fram þær mikilvægu úrbætur sem Vestfirðingar hafa beðið eftir um langt árabil. Þetta þarf að fjármagna á næstu 5–7 árum til að uppfylla markmið um jafn
ræði allra þegna landsins. Vestfirðingar horfa til samgönguyfirvalda og Alþingis um liðsinni í þessu mikilsverða máli fyrir framtíð byggðar á Vestfjörðum.

Fylgiskjal IV.

Erindi frá Árneshreppi.

Fylgiskjal V.

Erindi frá Kaldrananeshreppi.