144. löggjafarþing 2014–2015.

Þingskjal 968 — 438. mál.

Svar

innanríkisráðherra við fyrirspurn frá Birgittu Jónsdóttur um pyndingar.

1.	Hefur verið brugðist við tilmælum nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu til íslenskra stjórnvalda um að lagfæra skilgreiningu pyndingahugtaksins í almennum hegningar
lögum og tryggja með fullnægjandi hætti að pyndingar verði gerðar refsiverðar?

Kveðið er á um bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu í 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins. Sambærilegt bann er að finna í 3. gr. mann
réttindasáttmála Evrópu sem var lögfestur á Íslandi með lögum nr. 62/1994. Ekki er að finna skilgreiningu á hugtakinu pyndingum í hegningarlögum þó svo að ákvæði laga taki til þeirrar háttsemi sem rúmast innan hugtaksins. Eins og komið hefur fram í reglulegum skýrslum íslenskra stjórnvalda til nefndarinnar sem hefur eftirlit með framkvæmd samningsins hefur afstaða stjórnvalda verið sú að lagaumgjörðin sé fullnægjandi hvað varðar ákvæði 1. gr. samningsins. Hér er sérstaklega vísað til ákvæða 217. og 218. gr. hegningarlaga um líkams
árásir og sérrefsiákvæða vegna brota í opinberu starfi í XIV. kafla laganna, þ.e. ákvæða 131., 132., 134., 135. og 138. gr. Þá ber að geta ákvæða 225. gr. hegningarlaga um ólögmæta nauð
ung og 226. gr. um frelsissviptingu, sem og ýmis ákvæði XXII. kafla laganna um kynferðis
brot. Þá er rétt að minna á þá almennu túlkunarreglu að landslög ber að túlka til samræmis við þjóðarétt. Því er ljóst að ef reyndi á hugtakið yrði það túlkað til samræmis við ákvæði 1. gr. samningsins. Við vinnslu reglubundinna skýrslna til nefnda sem fara með eftirlit með mannréttindaskuldbindingum Íslands fer ávallt fram mat á athugasemdum nefndanna frá síð
ustu fyrirtöku á grundvelli viðkomandi samninga. Nú er unnið að svörum til nefndarinnar sem hefur eftirlit með samningnum gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu vegna næstu fyrirtöku á framkvæmd íslenskra stjórnvalda. Í þeirri vinnu verða athugasemdir nefndarinnar teknar til skoðunar.

2.	Hve margar kærur bárust ríkissaksóknara á árunum 2011–2013 þar sem kært var fyrir brot sem fellur undir atferlislýsingu 1. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna gegn pynd
ingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og hver urðu afdrif málanna í réttarkerfinu?

Fyrsta grein samningsins gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða van
virðandi meðferð eða refsingu er svohljóðandi: Í samningi þessum merkir hugtakið pynd
ingar" hvern þann verknað sem manni er vísvitandi valdið alvarlegum líkamlegum eða and
legum sársauka eða þjáningu með í því skyni t.d. að fá hjá honum eða þriðja manni upplýs
ingar eða játningu, refsa honum fyrir verk sem hann eða þriðji maður hefur framið eða er grunaður um að hafa framið, eða til að hræða eða neyða hann eða þriðja mann, eða af ástæð
um sem byggjast á mismunun af einhverju tagi, þegar þeim sársauka eða þjáningu er valdið af eða fyrir frumkvæði eða með samþykki eða umlíðun opinbers starfsmanns eða annars manns sem er handhafi opinbers valds. Hugtakið tekur ekki til sársauka eða þjáningar sem rekja má að öllu leyti til eða tilheyrir eða leiðir af lögmætum viðurlögum."

Almennt hefur verið talið að greinin feli í sér ákveðin skilyrði. Þar er efnisskilyrði um grófleika verknaðarins, skilyrði um að verknaður sé framinn af tilteknum hvötum og fortaks
laust skilyrði um aðkomu handhafa opinbers valds að verknaðinum. Óskað var eftir upplýs
ingum frá ríkissaksóknara um fjölda kæra sem borist hafa embættinu og varða meinta mis
beitingu valds lögreglumanna í starfi. Taflan hér á eftir tekur til allra kæra sem varða meinta misbeitingu frá árinu 2008 til 2014. Á tímabilinu reyndi því ekki á ákvæði hegningarlaga er varða háttsemi eins og lýst er í 1. gr. samningsins.

Kærur sem varða meinta misbeitingu 2008–2014.

Ártal	Brot	Afgreiðsla
2008	Niðurlægjandi háttsemi við líkamsleit	Fallið frá saksókn/athugasemdum við hegðun
2008	Harðræði	Fellt niður
2008	Harðræði	Fellt niður
2008	Harðræði	Ákæra (sakfellt fyrir líkamsárás, sýkna af broti í starfi)
2008	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2008	Harðræði	Rannsókn hætt
2008	Harðræði/neitað um salernisferð	Fellt niður
2008	Harðræði	Fellt niður
2008	Harðræði/niðrandi ummæli	Fellt niður
2008	Harðræði	Fellt niður
2008	Harðræði	Fellt niður
2008	Harðræði við handtöku	Fellt niður
2008	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2008	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2008	Harðræði	Rannsókn hætt
2009	Harðræði	ákæra (sýkna í héraði, sakfellt fyrir brot í starfi í Hæstarétti, sýknað af líkamsárás)
2009	Harðræði	Fellt niður
2009	Harðræði	Rannsókn hætt
2009	Harðræði	Rannsókn hætt
2009	Harðræði	Rannsókn hætt
2009	Ill meðferð/of löng vist í fangaklefa	Fellt niður
2009	Harðræði/of lengi í klefa, ekki samband við ættingja/lögmann	Fellt niður
2009	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt/athugasemdir við orðalag lögreglu
2009	Harðræði	Fellt niður
2009	Harðræði	Rannsókn hætt
2009	Harðræði	Fellt niður
2009	Harðræði/ólögmæt líkamsleit	Fellt niður/fallið frá saksókn
2010	Harðræði	Fellt niður
2010	Harðræði	Fellt niður
2010	Niðurlægjandi meðferð við handtöku	Fellt niður
2010	Harðræði	Kæra afturkölluð
2010	Harðræði við handtöku	Fellt niður
2010	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2010	Hótun	Fellt niður
2010	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2010	Harðræði	Rannsókn hætt
2010	Harðræði	Rannsókn hætt
2010	Harðræði	Rannsókn hætt
2010	Harðræði	Rannsókn hætt
2010	Harðræði við handtöku	Fellt niður
2010	Harðræði við handtöku/illur aðbúnaður í klefa	Fellt niður
2011	Niðurlægjandi meðferð/leit í fjölmiðlum	Rannsókn hætt
2011	Niðurlægjandi meðferð/leit í fjölmiðlum	Rannsókn hætt
2011	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2011	Harðræði við handtöku	Fellt niður
2011	Ill meðferð	Rannsókn hætt
2011	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt
2011	Harðræði	Rannsókn hætt
2011	Harðræði	Rannsókn hætt
2011	Harðræði	Fellt niður
2011	Gögnum leynt vegna gæsluvarðhalds	Rannsókn hætt
2011	Harðræði	Rannsókn hætt
2012	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga. (Gerð athugasemd við að ranglega var bókað að kærandi óskaði ekki eftir verjanda og ekki bókað að hún óskaði þess að samband yrði haft við aðstandendur)
2012	Harðræði við handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga. (Gerð athugasemd við tímalengd frelsissviptingar í kjölfar handtöku)
2012	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga. (Gerðar athugasemdir við að menn í sjálfsvígshættu séu látnir afklæðast)
2012	Harðræði við handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2011	Harðræði við handtöku	Sakfellt í héraði fyrir brot á 132. gr. almennra hegningarlaga
2012	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga. (Gerðar athuga-
semdir við að menn í sjálfsvígshættu séu látnir afklæðast)
2012	Harðræði við handtöku og í klefa	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga (Fyrnt)
2012	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2012	Harðræði við handtöku/líkamsárás	Fallið frá saksókn, 146. gr. sakamálalaga
2012	Harðræði við handtöku/líkamsárás	Kæru vísað frá, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2012	Harðræði við handtöku/líkamsárás	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2012	Andlát manns í vörslu lögreglu	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði, niðurlægjandi framkoma við handtöku	Kæru vísað frá
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku	Kæru vísað frá
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Líkamsárás vegna afskipta við handtöku	Rannsókn hætt
2013	Líkamsmeiðing af gáleysi á vettvangi	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Ekki virt ósk um rétt til lögmanns	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku	Hæstaréttardómur, skilorðsbundið fangelsi
2013	Harðræði við handtöku	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku	Kæru vísað frá
2013	Harðræði við handtöku	Kæru vísað frá – fyrnt
2013	Harðræði við handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Harðræði við handtöku og í klefa	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Niðurlæging við handtöku og vöntun á upplýsingum um handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Niðurlæging við handtöku og vöntun á upplýsingum um handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2013	Niðurlæging við handtöku og vöntun á upplýsingum um handtöku	Fellt niður, 145. gr. sakamálalaga
2014	Harðræði við handtöku	Kæru vísað frá
2014	Harðræði við handtöku og í klefa	Rannsókn hætt, 4. mgr. 52. sakamálalaga
2014	Tillitssemi og háttvísi áfátt – upplifði neikvæð samskipti	Kæru vísað frá
2014	Harðræði við handtöku og í klefa	Ekki tilefni til að framkvæma rannsókn
2014	Harðræði við handtöku og í klefa	Kæru vísað frá