146. löggjafarþing 2016–2017.

Þingskjal 583 — 210. mál.

Svar

dómsmálaráðherra við fyrirspurn frá Eygló Harðardóttur
um kærur um ofbeldi gegn börnum.

1.	Hversu margar tilkynningar eða kærur bárust frá barnaverndarnefndum til lögreglu um ofbeldi gegn börnum síðustu tíu ár?

Í tilefni af fyrirspurninni aflaði ráðuneytið upplýsinga frá Barnaverndarstofu og fékk sendar upplýsingar um heildarfjölda beiðna þar sem barnaverndarnefnd óskaði lögreglu
rannsóknar á meintu refsiverðu broti gegn barni og upplýsingar um fjölda skýrslutaka í Barnahúsi frá árinu 2006 til 17. mars 2017.

Í meðfylgjandi töflu má sjá yfirlit yfir fyrrgreindar upplýsingar fyrir framangreint tímabil. Þessar tölur innihalda allar beiðnir barnaverndarnefnda um lögreglurannsókn á tímabilinu sem varða kynferðislegt eða líkamlegt ofbeldi auk barnaverndarlagabrota, sbr. refsiákvæði XVIII. kafla barnaverndarlaga, nr. 80/2002. Athuga ber að skýrslutökur í Barnahúsi vegna líkamlegs ofbeldis og heimilisofbeldis hófust í mars 2015.

Tafla 1.

2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017

(17.3.)
Skýrslutökur fyrir dómi	55	56	103	56	56	66	53	96	76	127	116	19
Vegna kynferðislegs ofbeldis	55	56	103	56	56	66	53	96	76	77	60	12
Vegna líkamlegs og heimilisofbeldis1	50	56	7
Heildarfjölda barna þar sem barna
verndarn. óskaði lögreglurannsóknar á meintu refsiverðu broti gegn barni2	70	56	119	76	65	90	71	78	53	83
1 Skýrslutökur vegna líkamlegs og heimilisofbeldis hófust í mars 2015.

2 Þessar tölur innihalda allar beiðnir um lögreglurannsókn sem geta varðað fleira en kynferðislegt ofbeldi eða líkamlegt of
beldi sbr. ákv. XVIII. kafla barnaverndarlaga um refsiákvæði. Tölur vegna ársins 2016 liggja ekki fyrir þar sem upplýsingar hafa ekki borist frá barnaverndarnefndunum, en skv. 1. mgr. 8. gr. barnaverndarlaga skulu barnaverndarnefndir skila skýrslu um starfsemi sína eigi síðar en 1. maí ár hvert.

Tölur um heildarfjölda tilvika þar sem barnaverndarnefnd óskaði lögreglurannsóknar liggja ekki fyrir vegna ársins 2016 þar sem upplýsingar hafa ekki borist frá barnaverndar
nefndunum, en skv. 1. mgr. 8. gr. barnaverndarlaga skulu barnaverndarnefndir skila skýrslu um starfsemi sína eigi síðar en 1. maí ár hvert.

Í tilefni af fyrirspurninni leitaði ráðuneytið jafnframt eftir upplýsingum frá embætti ríkis
lögreglustjóra sem hefur yfirumsjón með málaskrárkerfi lögreglunnar (LÖKE). Samkvæmt upplýsingum embættis ríkislögreglustjóra er ekki unnt að taka út úr málaskránni með einföld
um hætti fjölda tilkynninga eða kæra sem bárust frá barnaverndarnefndum til lögreglu um ofbeldi gegn börnum.

Í eftirfarandi töflu 2 og á mynd 1 má hins vegar sjá fjölda ofbeldis- og kynferðisbrota gegn börnum samkvæmt málaskrárkerfi lögreglunnar 16. mars 2017. Er þá bæði um að ræða mál tilkynnt af barnaverndarnefndum og öðrum aðilum. Á árunum 2007–2016 voru skráðir 2.300 árásarþolar undir 18 ára aldri, eða 230 að meðaltali á ári. Þegar miðað er við fjölda árásarþola undir 18 ára aldri innan hvers árs voru þeir yfir tímabilið 2.463 og því urðu í sumum tilvikum árásarþolar ítrekað fyrir brotum yfir tímabilið.

Tafla 2. Fjöldi ofbeldis- og kynferðisbrota þar sem árásarþoli
var undir 18 ára aldri og fjöldi árásarþola.

Kynferðisbrot	Líkamsárás/
meiðingar*	Fjöldi brota samtals	Fjöldi árásar
þola á ári
2007	121	185	306	287
2008	184	154	338	312
2009	143	156	299	272
2010	143	114	257	232
2011	141	111	252	224
2012	129	92	221	209
2013	139	90	229	198
2014	134	95	229	212
2015	124	166	290	277
2016	147	132	279	240
Alls	1405	1295	2700	2463
*Með líkamsárásum/meiðingum eru einnig talin brot gegn 218. gr. b.

Mynd 1. Fjöldi árásarþola sem urðu fyrir ofbeldis-
eða kynferðisbroti árin 2007–2016.

Upplýsingarnar voru teknar úr málaskrárkerfi lögreglu 16. mars 2017 og miðað við dag
setningu brots. Árásarþoli getur hafa orðið fyrir fleiru en einu broti innan árs. Í sumum málum er skráður grunur um mörg brot vegna sama atviks, t.d. nauðgunarbrot og sifjaspell, og í nokkrum tilvikum er um að ræða tvö brot vegna tveggja brota sem áttu sér stað á mismunandi tíma og/eða vettvangi. Um er að ræða öll kynferðisbrot sem falla undir kyn
ferðisbrotakaflann í almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, og ofbeldisbrot skv. 217. og 218. gr. sömu laga, þ.m.t. brot skv. 218 gr. b.

2.	Hversu margar tilkynningar eða kærur um ofbeldi gegn börnum frá barnaverndarnefnd
um leiddu til ákæru á sömu árum?

3.	Hversu margar ákæranna leiddu til sakfellingar, hversu margar til sýknu og hversu mörgum var vísað frá dómi?

Samkvæmt upplýsingum frá embætti ríkissaksóknara er ekki haldin tölfræði um hversu margar tilkynningar eða kærur frá barnaverndarnefndum um ofbeldi gegn börnum leiddu til ákæru og lyktir þeirra mála. Ekki voru heldur til upplýsingar um þetta hjá Barnaverndarstofu.

Hins vegar kemur fram í ársskýrslum ríkissaksóknara ítarleg tölfræði um lyktir mála er varða öll kynferðisbrot gegn börnum, þ.e. bæði brot sem tilkynnt voru af barnaverndaryfir
völdum og öðrum aðilum, sbr. eftirfarandi umfjöllun. Athuga ber að 200. gr. hegningarlaga um sifjaspell tekur einnig til kynferðisbrota gegn fullorðnum börnum og niðjum auk sam
ræðis eða kynferðismaka milli systkina en samkvæmt upplýsingum frá ríkissaksóknara er um að ræða mjög fá slík mál á tímabilinu.

200.–202. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Tímabilið 2007–2010.

Kynferðisbrot (200.–202. gr. hgl.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2007	66	29	44	37	56	7	19	30	81	16	5	11	0	0
2008	73	26	36	39	53	8	21	31	79	17	2	15	0	0
2009	80	39	49	37	46	10	27	27	73	10	1	9	0	0
2010	53	23	43	23	43	5	22	18	78	5	3	2	0	0

Á árinu 2007 bárust 66 mál sem voru talin varða við ákvæði 200.–202. gr. hegningarlaga. Af þessum 66 málum voru 29 felld niður. Ákært var í 37 málum. Á árinu 2008 bárust 73 mál sem heimfærð voru undir fyrrgreind ákvæði. Af þessum 73 málum voru 26 felld niður og ákært í 39 málum. Í þremur var fallið frá saksókn og tveimur málum lauk með ákærufrestun. Í einni ákæru voru tíu mál þar sem einn maður var ákærður. Á árinu 2009 bárust 80 mál sem heimfærð voru undir fyrrgreint ákvæði. Niðurfelld voru 39 mál og ákært í 37 málum. Tveimur málum lauk með ákærufrestun og í einu máli var fallið frá saksókn og rannsókn var hætt í einu máli. Á árinu 2010 bárust 53 mál sem heimfærð voru undir fyrrgreint ákvæði. Af þessum 53 málum voru 23 mál felld niður og ákært í 23 málum. Tveimur málum lauk með ákærufrestun. Í fimm málum var rannsókn hætt.

204. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Tímabilið 2007–2011.

Kynferðisbrot (204. gr. gáleysi, sbr. 201. og 202. gr.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2010	2	0	0	2	100	1	50	1	50	1	0	1	0	0
2011	1	0	0	1	100	0	0	0	0	0	0	0	0	1

Á árinu 2010 voru tvö mál heimfærð undir 204. gr. almennra hegningarlaga. Var ákært í þeim báðum.

200.–202. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Tímabilið 2011–2015.

Kynferðisbrot (200.–202. gr. hgl.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2011	57	23	40	29	51	4	14	25	86	12	4	8	0	0
2012	72	28	39	39	54	7	18	32	82	20	2	18	0	0
2013	63	27	43	28	44	5	18	23	82	14	1	13	0	0
2014	63	34	54	18	29	1	6	14	78	2	0	1	1	2
2015	54	9	17	9	17	1	11	5	56	0	0	0	0	35

Á árinu 2011 bárust 57 mál sem heimfærð voru undir framangreint ákvæði. Af þessum 57 málum voru 23 mál felld niður og gefnar út ákærur í 29 málum. Einu máli lauk með ákæru
frestun. Tveimur málum lauk með því að rannsókn var hætt og tveimur lauk með að fallið var frá saksókn. Á árinu 2012 bárust 72 mál sem heimfærð voru undir framangreint ákvæði. Af þessum 72 málum voru 28 mál felld niður og gefnar voru út ákærur í 39 málum. Þremur mál
um lauk með skilorðsbundinni ákærufrestun. Einnig var fallið frá saksókn í tveimur málum. Á árinu 2013 bárust 63 mál sem heimfærð voru undir framangreint ákvæði. 27 mál voru felld niður og gefnar voru út ákærur í 28 málum. Í einu máli var fallið frá saksókn og rannsókn var hætt í sex málum. Ákvörðun refsingar var frestað skilorðsbundið í einu máli. Á árinu 2014 bárust 63 mál sem heimfærð voru undir framangreind ákvæði. Af þessum 63 málum voru 34 felld niður og gefnar út ákærur í 18 málum. Ein ákæra var síðan afturkölluð þar sem málið var fyrnt og var það því fellt niður. Fallið var frá saksókn í einu máli. Skilorðsbundin ákæru
frestun var gerð í átta málum. Enn á eftir að ljúka afgreiðslu í tveimur málum. Tvö mál eru ódæmd í héraði og eitt er ódæmt í Hæstarétti. Á árinu 2015 bárust 54 mál sem heimfærð voru undir framangreint ákvæði. Felld hafa verið niður níu af þessum málum. Fallið var frá sak
sókn í einu máli og ákæra gefin út í níu málum. Um áramót voru 35 mál óafgreidd.

204. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Tímabilið 2011–2015.

Kynferðisbrot (204. gr. gáleysi, sbr. 201. og 202. gr.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2011	1	0	0	1	100	0	0	1	100	1	0	1	0	0
2012	1	1	100	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0
2013	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0
2014	4	2	50	1	25	0	0	1	100	0	0	0	0	0
2015	1	0	0	1	100	1	100	0	0	0	0	0	0	0

Á árinu 2011 var eitt mál heimfært undir framangreint ákvæði. Ákært var í málinu og var sakfellt í héraði. Málinu var síðan áfrýjað og því vísað heim í hérað. Var því áfrýjað aftur og var þá sakfellt. Á árinu 2012 var eitt mál heimfært undir framangreint ákvæði. Málið var fellt niður. Á árinu 2013 barst ekkert mál sem heimfært var undir þetta ákvæði. Á árinu 2014 bárust fjögur mál er vörðuðu framangreint ákvæði. Tvö voru felld niður, ákært var í einu máli og gefin út skilorðsbundin ákærufrestun í einu. Á árinu 2015 barst eitt mál er varðaði framan
greint ákvæði. Var ákært í því máli.

200.–202. gr. og 204. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Tímabilið 2015–2016.

Kynferðisbrot (200.–202. gr. hgl.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2015	56	27	48	19	34	3	16	15	79	2	0	1	1	3
2016	45	5	11	3	7	0	0	0	0	0	0	0	0	35

Kynferðisbrot (204. gr. gáleysi, sbr. 201. og 202. gr.)
Alls	Niðurfellt	Ákært	Sýknað í héraðsdómi	Sakfellt í héraðsdómi	Áfrýjað	Sýknað í Hæstarétti	Sakfellt í Hæstarétti	Ódæmt í Hæstarétti	Ólokin mál
Ár	Fjöldi	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	%	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi	Fjöldi
2015	1	0	0	1	100	1	100	0	0	0	0	0	0	0
2016	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0