149. löggjafarþing 2018–2019.

Þingskjal 1496 — 894. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um könnun á viðhorfi almennings í Þýskalandi, Frakklandi, Bretlandi,
Kanada og Bandaríkjunum til áframhaldandi hvalveiða Íslendinga.

Flm.: Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Hanna Katrín Friðriksson, Jón Steindór Valdimarsson,
Þorsteinn Víglundsson, Helga Vala Helgadóttir, Logi Einarsson,
Halldóra Mogensen, Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.

Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að láta kanna viðhorf almennings í Þýskalandi, Frakklandi, Bretlandi, Kanada og Bandaríkjunum til áframhaldandi hvalveiða Íslands og hvaða áhrif áframhaldandi veiðar geti mögulega haft á:

a.	sölu á íslenskum vörum á mörkuðum í þessum löndum,

b.	ferðamenn sem koma til Íslands eða hafa hug á því,

c.	vörumerkið Ísland.

Ráðherra kynni Alþingi niðurstöður könnunarinnar þegar þær liggja fyrir.

Greinargerð.

Hinn 19. febrúar síðastliðinn undirritaði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra reglugerð nr. 186/2019 sem heimilar áframhaldandi veiðar á langreyði og hrefnu í landhelgi Íslands til næstu fimm ára. Að mati flutningsmanna er um að ræða meiri háttar ákvörðun sem ástæða er til að undirbyggja betur áður en leyfi til hvalveiða verður veitt þeim fyrirtækjum sem hyggja á veiðar á þessu tímabili.

Undanfarinn áratug hefur kastljós heimsins beinst í auknum mæli að Íslandi og hefur það haft í för með sér gjörbreytingu á mikilvægi þess að taka ímynd landsins og virði hennar alvarlega. Ferðaþjónusta sem atvinnugrein á margt undir þessari ímynd og hefur hún tekið fram úr sjávarútvegi og áliðnaði sem stærsta útflutningsgrein landsins. Árið 2010 komu hingað um 500.000 ferðamenn en árið 2018 var sá fjöldi orðinn 2,2 milljónir. Hlutfall tekna ferðaþjónustunnar af gjaldeyristekjum þjóðarinnar hefur vaxið úr 26,4% í 42% á árabilinu 2013–2017 samkvæmt mælingum Hagstofu Íslands.

Mikill meiri hluti ferðamanna leitar sér upplýsinga um Ísland á netinu eða í gegnum sam
félagsmiðla. Þannig má finna 10.370.725 myndir með myllumerkinu #Iceland á samfélags
miðlinum Instagram sem stofnaður var í lok árs 2010. Ímynd Íslands á alþjóðavísu og hug
myndir ferðamanna sem hingað koma um landið eru samofnar þeim breytingum og hraða á upplýsingamiðlun sem átt hefur sér stað undanfarinn áratug með tilkomu samfélagsmiðla. Það er því mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna að gerð sé ítarleg athugun á viðhorfi þeirra þjóða sem helst koma hingað til hvalveiða og hvort þau viðhorf komi til með að hafa áhrif á vilja fólks til að ferðast til landsins.

Ekki er síður mikilvægt að kanna hug þessara þjóða á því hvaða áhrif hvalveiðar hefðu á vilja þeirra til að kaupa vörur frá Íslandi. Þegar stjórnvöld og Samtök atvinnulífsins, SA, undirrituðu samstarfssamning um átak í þjónustu utanríkisráðuneytisins við útflutnings
fyrirtæki til að auka slagkraft þeirra á erlendum mörkuðum kom fram hjá framkvæmdastjóra SA að auka þyrfti útflutning um einn milljarð króna á viku til að standa undir hagvaxtaspám. Ljóst er að áframhaldandi lífsgæðum á Íslandi verður ekki viðhaldið nema með því að stór
auka útflutning á íslenskum vörum og þjónustu. Nú þegar eru komnar fram vísbendingar um að hvalveiðar geti haft áhrif á val neytenda á íslenskum vörum. Í könnunum sem Iceland Naturally", sem er markaðs- og kynningarverkefni aðila með hagsmuni á mörkuðum í Norður-Ameríku, hefur gert reglulega á viðhorfum Bandaríkjamanna og Kanadamanna til hvalveiða er ljóst að veiðar hafa veruleg áhrif á viðhorf þessara þjóða gagnvart hvalveiði
þjóðum og vörum frá þeim. Í því sambandi verður að hafa í huga að sterkustu fiskútflutnings
markaðir Íslands eru m.a. í þeim löndum þar sem flutningsmenn óska eftir að viðhorf til hval
veiða verði könnuð.

Íslenskur sjávarútvegur hefur jafnframt mikla hagsmuni af því að ímynd Íslands sem sjálfbærrar fiskveiðiþjóðar sem styðst við rannsóknir og nútímalegar tækniframfarir í veiðum og vinnslu sé ekki teflt í tvísýnu á þessum mikilvægu mörkuðum. Í nýlegri skýrslu Íslands
banka um íslenskan sjávarútveg kemur fram að þrátt fyrir að magn ferskfiskafurða hafi dregist saman um þriðjung frá árinu 2000 þá hafi útflutningsverðmæti ferskfiskafurða aukist um 82% yfir sama tímabil. Þessi breyting sýnir vel að sjávarútvegurinn, sem útflutningsgrein, á möguleika á að ná fram enn meiri verðmætum með því að leggja áherslu á gæði fremur en magn. Neytendavenjur á þessu mörkuðum hafa fest í sessi breytingar undanfarna áratugi þar sem stærri hópur neytenda er tilbúinn að greiða hærra verð fyrir vörur sem eru umhverfis
vænar og framleiddar samkvæmt ströngustu kröfum um matvælaframleiðslu og dýravelferð.

Í þessu samhengi er mikilvægt að huga vel að því að ímynd sem byggð er upp með mark
aðsherferðum og á samfélagsmiðlum getur eyðilagst eða stórlega skaðast nánast á augabragði ef réttar aðstæður skapast í flóknu samspili tilfinninga og skilaboða sem fara manna á milli á internetinu. Stjórnvöldum ber skylda til að safna greinargóðum upplýsingum um áhrif ákvarðana sinna á mikilvægustu viðskiptamörkuðum okkar. Ákvörðun um áframhaldandi hvalveiðar er veigamikil og sterkar vísbendingar eru uppi um að stærstu útflutningsgreinum Íslands stafi ógn af þeirri ákvörðun. Því er nauðsynlegt að kanna áhrif áframhaldandi hval
veiða á ímynd landsins og vörumerkið Ísland áður en ný veiðileyfi verða gefin út.