149. löggjafarþing 2018–2019.

Þingskjal 1723 — 711. mál.

2. umræða.

Nefndarálit með frávísunartillögu

um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni,
nr. 65/1974, með síðari breytingum (neyslurými).

Frá velferðarnefnd.

Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Áslaugu Einarsdóttur og Maríu Sæ
mundsdóttur frá heilbrigðisráðuneytinu, Bryndísi Helgadóttur, Hinriku Söndru Ingimundar
dóttur og Rögnu Bjarnadóttur frá dómsmálaráðuneytinu, Marín Þórsdóttur og Helgu Sif Frið
jónsdóttur frá Rauða krossinum, Valgerði Jónsdóttur frá mannréttinda- og lýðræðisskrifstofu Reykjavíkurborgar, Þórunni Ármannsdóttur frá Snarrótinni – samtökum um skaðaminnkun og mannréttindi, Maríu Káradóttur frá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu og Jón H. B. Snorrason frá ríkissaksóknara.

Umsagnir bárust frá Félagi áfengis- og vímuefnaráðgjafa, Geðhjálp, HIV Ísland, lögreglu
stjóranum á höfuðborgarsvæðinu, Lyfjafræðingafélagi Íslands, mannréttinda- og lýðræðis
skrifstofu Reykjavíkurborgar, Rauða krossinum á Íslandi, ríkissaksóknara, Sambandi ís
lenskra sveitarfélaga, Snarrótinni – samtökum um skaðaminnkun og mannréttindi og Val
gerði Rúnarsdóttur. Þá barst nefndinni minnisblað frá dómsmálaráðuneytinu.

Með frumvarpinu er lagt til að bætt verði við lög um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, ákvæði sem heimili stofnun og rekstur neyslurýma. Með neyslurými er átt við lagalega verndað umhverfi þar sem einstaklingar sem eru 18 ára og eldri geta neytt ávana- og fíkni
efna í æð undir eftirliti heilbrigðisstarfsmanna og þar sem gætt er fyllsta hreinlætis, öryggis og sýkingarvarna.

Nefndin undirstrikar stuðning sinn við framangreint markmið en telur rétt að vísa málinu aftur til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu.

Umfjöllun nefndarinnar.

Í umsögnum um málið kom fram nokkuð afdráttarlaus stuðningur við það markmið að koma á fót neyslurýmum. Fram kom við umfjöllun nefndarinnar að neyslurými hefðu verið rekin um nokkra hríð í Danmörku í kjölfar breytinga á ávana- og fíkniefnalöggjöfinni sem heimili stofnun og rekstur slíkra rýma. Í Kaupmannahöfn hefði verið gert samkomulag við lögregluna um þær reglur sem gilda eigi í rýmunum og hvernig löggæslu sé háttað í kringum þau. Segir m.a. í samkomulaginu að í tilgreindum götum í grennd við neyslurýmið sé varsla fíkniefna til eigin neyslu í neyslurými refsilaus.

Við umfjöllun málsins var bent á það að töluvert hefði verið litið til framangreinds fyrir
komulags við gerð frumvarpsins. Væri þannig í greinargerð gert ráð fyrir því að sveitar
félögin gerðu samkomulag við lögreglu um það hvernig löggæslu yrði háttað í kringum rým
in, á sama hátt og gert hefði verið í Kaupmannahöfn. Virðist t.d. að mati nefndarinnar gert ráð fyrir því að refsilausu svæðin verði skilgreind nánar í slíku samkomulagi.

Í umsögn lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu eru gerðar athugasemdir við þessa út
færslu. Segir m.a. að ekki sé að finna í gildandi lögum, eða þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu, heimild fyrir lögreglu til þess að semja um refsilaus svæði en það væri verulegum vafa undirorpið að lögregla gæti gengið til slíkra samninga án skýrrar lagaheim
ildar. Í umsögn ríkissaksóknara var tekið undir framangreinda gagnrýni.

Þá óskaði nefndin eftir minnisblaði frá dómsmálaráðuneytinu þar sem gerð yrði grein fyrir því hvernig samráði við ráðuneytið væri háttað, hvort frumvarpið tryggði fullnægjandi laga
stoð fyrir samningum sveitarfélaga við lögreglu um starfsemi neyslurýma og hvort gera þyrfti breytingar á öðrum lögum til þess að tryggja lagaumhverfi neyslurýma. Samantekt dómsmálaráðuneytisins um málið barst nefndinni hinn 24. maí og er í henni tekið undir framangreind sjónarmið.

Tillaga um afgreiðslu málsins.

Líkt og fram hefur komið tekur nefndin heils hugar undir markmið frumvarpsins og telur að brýnt sé að ráðast í þær lagabreytingar sem eru nauðsynlegar til þess að tryggja lagalegan grundvöll fyrir starfsemi neyslurýma. Nefndin telur hins vegar ljóst að frumvarpið tryggi ekki með fullnægjandi hætti lögmæti starfseminnar og að endurskoða þurfi ýmis atriði þess með víðtækara og virkara samráði.

Nefndin bendir á að hér er um mjög viðkvæma löggjöf að ræða sem getur haft mikil áhrif á heilsu fólks og réttarstöðu þeirra. Þá reyni í slíkri löggjöf á flókið samspil á milli réttinda neytenda, hlutverks lögreglu og ábyrgðar heilbrigðisstarfsmanna. Í því sambandi undirstrikar nefndin að engin af þeim sjónarmiðum sem hér hafa verið reifuð lýsa andstöðu við neyslu
rými. Þvert á móti kom fram við umfjöllun um málið ríkur vilji til þess að leysa úr framan
greindum álitamálum í samráði við heilbrigðisráðuneytið. Beinir nefndin því til heilbrigðis
ráðuneytisins og dómsmálaráðuneytisins að halda áfram að vinna í málinu og leggja það fram að nýju eins fljótt og auðið er.

Við umfjöllun nefndarinnar kom einnig fram það sjónarmið að markmiði neyslurýma yrði best náð ef varsla neysluskammta fíkniefna yrði gerð refsilaus. Nefndin bendir á að það skjóti skökku við að afnema refsingu við háttsemi sem almennt er ólögmæt innan tiltekins svæðis á grundvelli sjónarmiða um skaðaminnkun. Í greinargerð frumvarpsins er bent á að neyslu
rými séu fyrst og fremst hugsuð sem úrræði fyrir þá sem eru langt leiddir í fíkn og eygja litla von um að hætta sinni neyslu. Með því að koma á fót neyslurýmum er stigið skref til viður
kenningar á því að þessir einstaklingar séu fyrst og fremst með sjúkdóm. Nefndin telur fulla ástæðu til þess að kanna hvort tilefni sé til að löggjöfin gangi enn lengra í því að koma til móts við þessa einstaklinga svo að þeim verði ekki gerð refsing vegna þess sjúkdóms. Beinir nefndin því til heilbrigðisráðherra að vinna markvisst að því að afnema refsingar fyrir vörslu á neysluskömmtum fíkniefna.

Með vísan til framangreinds leggur nefndin til að frumvarpinu verði vísað til ríkis
stjórnarinnar.

Alþingi, 4. júní 2019.

Halldóra Mogensen,

form., frsm.	Ólafur Þór Gunnarsson.	Ásmundur Friðriksson.
Andrés Ingi Jónsson.	Anna Kolbrún Árnadóttir.	Guðjón S. Brjánsson.
Guðmundur Ingi Kristinsson.	Halla Signý Kristjánsdóttir.	Vilhjálmur Árnason.