150. löggjafarþing 2019–2020.

Þingskjal 429 — 234. mál.

Svar

umhverfis- og auðlindaráðherra við fyrirspurn frá Karli Gauta Hjaltasyni
um urðun úrgangs.

Fyrirspurnin hljóðar svo:

1.	Hverjir eru urðunarstaðir úrgangs hér á landi? Óskað er eftir upplýsingum um alla urð
unarstaði í skilningi reglugerðar um urðun úrgangs nr. 738/2003, sem og eldri urðunar
staði og staðsetningu þeirra, eins langt aftur og upplýsingar liggja fyrir um.

2.	Á hvaða tímabili var úrgangur urðaður á hverjum stað skv. 1. tölul., hvert er magn úr
gangs á hverjum stað og hver er frágangur hans?

3.	Hvernig flokkast úrgangur urðaður á hverjum stað skv. 1. tölul., hvert er hættustig úr
gangsins fyrir umhverfið og heilbrigði manna og dýra?

Urðun úrgangs er starfsleyfisskyld starfsemi, sbr. 14. gr. laga nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, og 6. gr. laga nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, og er Umhverfis
stofnun útgefandi starfsleyfis. Svar við fyrirspurninni byggist því á upplýsingum frá Um
hverfisstofnun um þá urðunarstaði sem starfa, eða störfuðu áður en þeim var lokað, á grund
velli starfsleyfis og felur í sér tæmandi yfirlit yfir þessa urðunarstaði. Öðru máli gegnir um gamla urðunarstaði, þ.e. þá sem voru í rekstri áður en starfsleyfisskylda kom til. Aðgengi
legar og áreiðanlegar heimildir um slíka staði liggja ekki fyrir nema að takmörkuðu leyti. Skipulögð sorphreinsun og urðun úrgangs hefur tíðkast hér á landi í meira en öld. Í flestum tilfellum eru ekki til skráðar heimildir um staðsetningar gamalla urðunarstaða eða um þann úrgang sem þar var urðaður. Umfjöllunin um gamla urðunarstaði byggist á tveimur heimild
um, annars vegar á yfirliti sem Umhverfisstofnun tók saman árið 2005 yfir mögulega menguð svæði, þ.m.t. gamla urðunarstaði, á landsvísu1 og hins vegar á upplýsingum sem umhverfis
svið Reykjavíkurborgar tók saman ári síðar um gamla urðunarstaði í Reykjavík.2 Varðandi fyrri heimildina þá eru upplýsingar um gamla urðunarstaði misítarlegar eftir landshlutum og er rétt að gera ráð fyrir að yfirlitið sem á henni er byggt sé ekki tæmandi. Ef tekið er mið af því hvernig meðhöndlun úrgangs fór almennt fram áður fyrr má leiða líkur að því að urðun hafi að einhverju marki farið fram við flesta þéttbýlisstaði á landinu.

Varðandi magn þess úrgangs sem hefur verið urðað þá nær saga flestra urðunarstaða það langt aftur að upplýsingar um heildarmagn á hverjum stað eru ekki aðgengilegar með auð
veldum hætti. Síðasta áratug eða svo hafa skyldur rekstraraðila urðunarstaða er varða umsóknir um starfsleyfi og skil þeirra á gögnum aukist umtalsvert, ásamt því sem rafræn umsýsla tölulegra upplýsinga um magn úrgangs var tekin upp fyrir fáeinum árum. Þar af leiðandi koma einungis fram í þessu svari upplýsingar um magn úrgangs sem urðað var árlega á urðunarstöðum með starfsleyfi á tímabilinu 2014–2018, þ.e. eftir að rafrænar skrán
ingar hófust.

Urðunarstaðir á Íslandi, staðsetning þeirra, rekstrartímabil og frágangur.

Í töflu 1 er yfirlit yfir þá urðunarstaði sem eru með gilt starfsleyfi og upplýsingar um hve
nær þeir fengu fyrst starfsleyfi, samkvæmt þeim upplýsingum sem aðgengilegar eru. Það gefur hugmynd um hvenær urðun á viðkomandi stað hófst en á sumum þessara urðunarstaða var þó hafinn rekstur öllu fyrr og því liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um rekstrar
tímabil. Það sama gildir um þá urðunarstaði sem voru með starfsleyfi á rekstrartíma en hefur nú verið lokað (tafla 2). Varðandi nákvæma staðsetningu starfandi urðunarstaða þá er hnit
setning þeirra gefin upp í þeim tilfellum þar sem þær upplýsingar eru aðgengilegar og nákvæm staðsetning urðunarstaða sem lokað hefur verið er gefin upp með landnúmeri viðkomandi landeignar. Við lokun gefur Umhverfisstofnun út skrifleg fyrirmæli til rekstrar
aðila um frágang og vöktun viðkomandi urðunarstaðar og er þeim þinglýst á viðeigandi landnúmer, sbr. 61. gr. laga um meðhöndlun úrgangs.

Tafla 1. Urðunarstaðir sem eru með gilt starfsleyfi.

Rekstraraðili	Staðsetning	Hnit	Fékk fyrst starfsleyfi
X (ISN93)	Y (ISN93)
Bolungarvíkurkaupstaður	að Hóli	31.8.2000
Borgarbyggð	Bjarnhólum	360102	451984	9.7.2002
Borgarfjarðarhreppur	Brandsbölum	739418	568594	31.8.2000
Byggðasamlagið Hula	Skógasandi	475090	332612	7.1.2000
Dalabyggð	Höskuldsstöðum	9.9.2015
Elkem Ísland ehf.	Grundartanga (eigin úrgangur)	365255	430671	24.11.1998
Fjarðabyggð	Þernunesi	741266	507688	27.2.2008
Fljótsdalshérað	Tjarnarlandi	16.11.2001
Langanesbyggð	Bakkafirði	5.9.2002
Mýrdalshreppur	við Uxafótarlæk	501748	324486	7.1.2000
Norðurá bs.	Stekkjarvík	441621	580285	26.11.2010
Norðurál Grundartangi ehf.	Grundartanga (eigin úrgangur)	365420	430794	26.3.1997
Norðurþing	Laugardal	574546	617914	24.11.1997
Norðurþing	Kópaskeri	9.9.2002
Rio Tinto á Íslandi hf.	Straumsvík (eigin úrgangur)	7.11.2005
Skaftárhreppur	Stjórnarsandi	475090	332612	7.1.2000
SORPA bs.	Álfsnesi	366625	412355	11.6.2001
Sorpsamlag Strandasýslu ehf.	Skeljavík	377099	581129	15.5.2006
Sorpstöð Rangárvallasýslu bs.	Strönd	690508	590017	13.12.2007
Sorpstöð Suðurlands bs.	Kirkjuferjuhjáleigu	475090	332612	22.9.1998
Sorpurðun Vesturlands hf.	Fíflholtum, nýr urðunarstaður	349952	469714	5.2.2014
Stykkishólmsbær	Ögri	370296	514887	9.11.2006
Sveitarfélagið Hornafjörður	í landi Syðri-Fjarðar	692966	428910	9.12.2002
Vopnafjarðarhreppur	Búðaröxl	690508	590017	5.9.2002

Tafla 2. Urðunarstaðir sem voru með starfsleyfi en hefur nú verið lokað.

Rekstraraðili	Staðsetning	Landnúmer	Fékk fyrst starfsleyfi	Fyrirmæli um frágang og vöktun gefin út
Akraneskaupstaður	við Berjadalsá	172746	4.12.2002	13.11.2014
Akureyrarbær	Glerárdal	220320	24.9.1999	13.8.2014
Blönduósbær	Draugagili	221109	3.3.2005	9.7.2014
Bæjarveitur Vestmannaeyja	Bústaðagryfju	221478	24.9.1999	26.3.2014
Breiðdalshreppur3	Heydalamelum	31.8.2000	Verða gefin út
Dalabyggð	Búðardal	137556	9.7.2002	11.6.2014
Funi-Sorpbrennsla	Klofningi	138618	24.9.1999	15.11.2012
Grundarfjarðarbær	Hrafnkelsstöðum	136625	4.12.2002	5.12.2012
Húnaþing vestra	Syðri-Kárastöðum	144501	27.7.2001	29.4.2015
Sveitarfélagið Skagaströnd	Neðri-Harrastöðum	145864	3.3.2005	19.6.2014
Langanesbyggð	Þórshöfn	221636	5.9.2002	23.4.2014
Sorpstöð Suðurlands bs.4	Kirkjuferjuhjáleigu	174184	22.9.1998	13.5.2015
Sorpurðun Vesturlands hf.	Fíflholtum, eldri urðunarstaður	135995	17.8.1998	11.6.2014
Sveitarfélagið Hornafjörður	Svínafelli	160192, -95 og -96	4.12.2002	10.4.2013
Sveitarfélagið Skagafjörður	Skarðsmóum	145958	7.12.1987	13.8.2014
Vesturbyggð	Vatnseyrarhlíð	222306	18.11.2002	29.1.2015

Í töflu 3 er yfirlit yfir gamla urðunarstaði, þ.e. sem voru í rekstri áður en starfsleyfisskylda kom til. Ítarlegustu upplýsingarnar varða gamla urðunarstaði í Reykjavík og þar liggja jafnan fyrir upplýsingar um nákvæma staðsetningu og um rekstrartímabil. Upplýsingar um gamla urðunarstaði annars staðar á landinu eru ekki eins ítarlegar. Ekki liggja fyrir haldbærar upp
lýsingar um frágang allra þessara gömlu staða og gera má ráð fyrir að hann sé mismunandi. Í sumum tilfellum eru þessir staðir komnir undir byggð eða hafa verið nýttir undir starfsemi af einhverju tagi. Aðrir staðir eru afskekktir.

Tafla 3. Gamlir urðunarstaðir sem ekki höfðu starfsleyfi (yfirlitið er ekki tæmandi).

Staðsetning	Nánari staðsetning	Í notkun (u.þ.b.)
Reykjavík	Selsvör við Ánanaust	1900–1940
Reykjavík	frá Grandavegi vestur að býlinu Eiði	1940–1954
Reykjavík	við Reykjavíkurtjörn og fyrir neðan Háskólann	1900–1928
Reykjavík	í Vatnsmýrinni fyrir neðan gamla Kennaraskólann	1930–1955
Reykjavík	Skólavörðuholti	1900–1928
Reykjavík	við Skúlagötu, neðan Barónsstígs	1930–1950
Reykjavík	við sorpbrennslu við Stórhöfða	1953–1967
Reykjavík	sorpeyðingarstöðinni við Stórhöfða	1958–1978
Reykjavík	við Fossaleyni	1958–1965
Reykjavík	í Stekkjabrekku við Vesturlandsveg	1958–1967
Reykjavík	í Ártúni	1958–1968
Reykjavík	Geirsnefi	1960–1967
Reykjavík	Keldnaholti	1960–1973
Reykjavík	við loftskeytastöð í Gufunesi	1960–1970
Reykjavík	Gufuneshaugum	1967–1991
Reykjavík	við Kirkjusand	Um og eftir 1967
Hafnarfjörður	Hamranesi
Sunnan Reykjavíkur
Reykjanes	Stafnesi	1980–2002
Reykjanes	Miðnesheiði
Reykjanesbær	við Hafnaveg
Ölfus	við Selfoss
Egilsstaðir	Þórsnesi
Reyðarfjörður
Eskifjörður	Hólmanesi
Neskaupstaður	ofan við gamla frystihúsið
Seyðisfjörður	við gamla brennarann
Breiðdalsvík	við gamla brennarann
Hornafjörður	Fjárhúsavík
Ólafsfjörður
Mývatnssveit	við Kísiliðju
Mývatnssveit	norðan Kísiliðju
Raufarhöfn
Akureyri (tveir gamlir urðunarstaðir)
Dalvík
Grenivík
Hrísey
Húsavík	Saltvík
Þingeyjarsveit	Húsabakka, Aðaldal
Þingeyjarsveit	Kvígindisdal
Heiðarfjall
Mosfellsbær	nærri vegamótum Hafravatnsvegar og Úlfarsfellsvegar

Magn og hættustig úrgangs sem urðaður hefur verið á hverjum urðunarstað.

Eins og áður hefur komið fram liggja ekki fyrir aðgengilegar upplýsingar um það heildar
magn sem urðað hefur verið á hverjum urðunarstað. Í töflu 4 er hins vegar að finna upplýs
ingar um magn þess úrgangs sem urðaður var á tímabilinu 2014–2018 á hverjum þeirra urðunarstaða sem eru starfandi (tafla 1). Á þessu tímabili fór ekki fram urðun á þeim stöðum sem hefur verið lokað (tafla 2), að undanskildum urðunarstað Breiðdalshrepps þar sem voru urðuð samtals 435 tonn á tímabilinu og urðunarstað Húnaþings vestra þar sem urðuð voru 1.067 tonn árið 2014.

Þeir urðunarstaðir sem eru starfandi og hafa starfsleyfi til að taka á móti úrgangi frá öðrum hafa allir heimild til að taka annaðhvort á móti almennum úrgangi eða óvirkum úrgangi til urðunar. Almennur úrgangur er allur úrgangur annar en spilliefni og óvirkur úrgangur er úrgangur sem breytist ekki verulega líf-, efna- eða eðlisfræðilega og hefur ekki skaðleg áhrif á umhverfið, t.d. múrbrot, gler og uppmokstur. Dæmi um almennan úrgang er sorp frá heimil
um og úrgangur frá atvinnustarfsemi sem ekki telst vera spilliefni. Almennur úrgangur hefur að jafnaði meiri áhrif á umhverfið en óvirkur úrgangur en telst samt sem áður hættulítill. Þessir urðunarstaðir eru því almennt ekki ætlaðir til urðunar á spilliefnum. Það sama gildir um þá urðunarstaði sem voru með starfsleyfi en lokað hefur verið, þ.e. þeir tóku annað hvort á móti almennum úrgangi eða óvirkum úrgangi. Í gildi eru reglur sem kveða á um mat á hættulegum eiginleikum úrgangs og í hvaða tilfellum flokka eigi úrgang sem spilliefni, sbr. reglugerð nr. 1040/2016 um skrá yfir úrgang og mat á hættulegum eiginleikum úrgangs. Vakin er athygli á því að þótt urðunarstöðum fyrir almennan úrgang sé almennt ekki heimilt að taka á móti spilliefnum þá er þeim heimilt, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, að taka við spilliefnum sem flokkast sem stöðug og óvirk, sbr. 4. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 738/2003 um urðun úrgangs. Það heyrir til undantekninga að þessi heimild eigi við. Jafnframt er at
hygli vakin á að starfandi urðunarstaðir eru undir reglubundnu eftirliti Umhverfisstofnunar og við þá fer jafnan fram reglubundin vöktun á losun mengunarefna, svo sem í yfirborðsvatn eða í grunnvatn. Reglubundin vöktun fer líka fram við þá urðunarstaði sem hefur verið lokað, svo lengi sem telja má að mengunarhætta stafi af þeim.

Þrír af þeim urðunarstöðum sem eru starfandi eru ekki hefðbundnir urðunarstaðir, heldur svokallaðar flæðigryfjur. Tvær þessara gryfja eru staðsettar á Grundartanga og ein í Straums
vík og eru þær sérstaklega útbúnar til förgunar á eigin úrgangi sem fellur til við framleiðslu
starfsemi þeirra fyrirtækja sem standa að rekstri þeirra. Þeim er ekki heimilt að taka við úrgangi frá öðrum til förgunar. Í starfsleyfum fyrirtækjanna er tiltekið hvaða úrgangi er heim
ilt að farga en í sumum tilfellum er um að ræða spilliefni. Líkt og aðrir starfandi urðunar
staðir þá eru þessir þrír staðir undir reglubundnu eftirliti Umhverfisstofnunar og við þá fer fram reglubundin vöktun á mengunarefnum í sjó, sjávarseti og í kræklingi.

Varðandi þá gömlu urðunarstaði sem staðsettir eru í Reykjavík þá eru þeir misstórir og hefur magn úrgangs á hverjum þeirra verið áætlað frá nokkrum tugum til tugþúsunda tonna. Talið er að á flestum þessara urðunarstaða hafi verið urðaður hættulítill úrgangur en á nokkr
um þeirra eru taldar miklar líkur á að urðuð hafi verið spilliefni. Ekki liggja fyrir upplýsingar um stærð gamalla urðunarstaða annars staðar á landinu en þeir voru að líkindum flestir ætlaðir til urðunar á hættulitlum úrgangi. Líkt og í Reykjavík verður þó að teljast líklegt að á a.m.k. sumum þeirra hafi jafnframt verið urðuð spilliefni.

Tafla 4. Magn úrgangs sem urðaður var 2014–2018.

Magn [tonn]
Rekstraraðili	Staðsetning	2018	2017	2016	2015	2014
Bolungarvíkurkaupstaður	að Hóli	45	48	25	7	236
Borgarbyggð	Bjarnhólum	18	16	3	16	0
Borgarfjarðarhreppur	Brandsbölum	139	49	162	75	153
Byggðasamlagið Hula	Skógasandi	537	395	577	390	419
Dalabyggð	Höskuldsstöðum	31	68	9	0
Elkem Ísland ehf.	Grundartanga	4137	3367	3558	5340	3538
Fjarðabyggð	Þernunesi	1735	2824	2991	2164	2075
Fljótsdalshérað	Tjarnarlandi	2214	1537	1504	1434	1341
Langanesbyggð	Bakkafirði	197	87	0	0
Mýrdalshreppur	við Uxafótarlæk	537	0	0	0
Norðurá bs.	Stekkjarvík	18410	20523	20241	18267	16088
Norðurál Grundartangi ehf.	Grundartanga	11052	10809	24199	11644	7537
Norðurþing	Laugardal	536	616	593	503	0
Norðurþing	Kópaskeri
Rio Tinto á Íslandi hf.	Straumsvík	4387	4675	20817	27278	4411
Skaftárhreppur	Stjórnarsandi	197	198	197	198	181
SORPA bs.	Álfsnesi	147196	141688	122540	108546	102493
Sorpsamlag Strandasýslu ehf.	Skeljavík	245	50	314	48	344
Sorpstöð Rangárvallasýslu bs.	Strönd	1788	1820	1529	1737	2089
Sorpstöð Suðurlands bs.	Kirkjuferjuhjáleigu	0	0	0	0	0
Sorpurðun Vesturlands hf.	Fíflholtum, nýr urðunarstaður	17573	14168	12586	11225	11462
Stykkishólmsbær	Ögri	228	185	0	30	188
Sveitarfélagið Hornafjörður	í landi Syðri-Fjarðar	3312	2782	1903	2257	2103
Vopnafjarðarhreppur	Búðaröxl	786	909	1237	1048	576