152. löggjafarþing 2021–2022.	Prentað upp.

Þingskjal 94 — 94. mál.	Flutningsmenn.

Frumvarp til laga

um breytingu á búvörulögum, nr. 99/1993 (afurðastöðvar í kjötiðnaði).

Flm.: Þórarinn Ingi Pétursson, Halla Signý Kristjánsdóttir,
Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Ingibjörg Ólöf Isaksen, Líneik Anna Sævarsdóttir,
Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Stefán Vagn Stefánsson.

1. gr.

Á eftir 71. gr. laganna kemur ný grein, 71. gr. A, svohljóðandi:

Þrátt fyrir ákvæði samkeppnislaga er afurðastöðvum í kjötiðnaði heimilt að sameinast, gera með sér samkomulag um verkaskiptingu og hafa með sér annars konar samstarf til þess að halda niðri kostnaði við framleiðslu, geymslu og dreifingu kjötvara. Leggja skal upp
lýsingar um slíka samninga og samstarf fyrir ráðherra til upplýsingar.

2. gr.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

Frumvarp þetta var áður lagt fram á 151. löggjafarþingi (41. mál), 150. löggjafarþingi (12. mál) og 149. löggjafarþingi (295. mál). Frumvarpið er endurflutt nær óbreytt.

Með frumvarpinu er lögð til breyting á búvörulögum í því skyni að undanþiggja afurða
stöðvar í kjötiðnaði ákvæðum samkeppnislaga. Finna má svipaðar undanþágur fyrir afurða
stöðvar í kjötiðnaði í helstu samkeppnislöndum Íslands og má í því sambandi benda á að innan Evrópusambandsins eru í gildi víðtækar undanþágur frá samkeppnislögum til að styðja við framkvæmd hinnar sameiginlegu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins.

Markmiðið með frumvarpinu er að veita innlendum kjötiðnaði tækifæri til að hagræða og til að bregðast við ört vaxandi samkeppni að utan. Í alþjóðlegum samanburði eru innlendar afurðastöðvar í kjötiðnaði örsmáar og því ekki samkeppnishæfar við afurðastöðvar á erlend
um mörkuðum sem eru mun stærri og hagkvæmari rekstrareiningar. Innlendur kjötiðnaður er engu síður í vaxandi samkeppni við afurðir frá erlendum mörkuðum. Afurðastöðvar í kjöt
iðnaði geta mjög takmarkað sameinast þar sem það er í andstöðu við ákvæði samkeppnislaga. Það skilar sér í of háum rekstrarkostnaði, háu verði til neytenda og lágu afurðaverði til bænda. Miðar frumvarpið að því að breyta því þannig að unnt sé að hafa yfirsýn yfir birgða
stöðu og afurðastöðvar geti hagað framleiðslu sinni í samræmi við þarfir markaðarins.

Þróun síðustu missera sýnir að innflutningur kjötafurða er að aukast umtalsvert og gæti aukist enn meira í kjölfar afnáms frystiskyldu á innfluttu kjöti. Flutningsmenn þessa frum
varps telja að innlendir aðilar standi þar höllum fæti og því sé nauðsynlegt að leggja til að afurðastöðvum verði heimilað að bregðast við samkeppninni neytendum og bændum til hagsbóta með því að auka hagræði í rekstrinum. Samkeppnin er við erlenda framleiðendur sem eru margfalt stærri en þeir sem hér er að finna. Með frumvarpinu er því lagt til að afurða
stöðvar í kjötiðnaði verði undanþegnar ákvæðum samkeppnislaga en fyrir því eru fordæmi þar sem mjólkuriðnaður er samkvæmt búvörulögum undanþeginn ákvæðum samkeppnislaga. Enn fremur er lagt til að slíkir samningar um sameiningu, samkomulag um verkaskiptingu og samstarf verði lagðir fyrir ráðherra landbúnaðarmála til upplýsingar.

Í umsögnum um málið á 149. löggjafarþingi kom m.a. fram að sambærileg breyting sem gerð var fyrir afurðastöðvar í mjólkuriðnaði hefði skilað mikilli hagræðingu sem hefði skilað sér bæði til neytenda og bænda og að vænta mætti að sambærilegur árangur gæti náðst á kjötmarkaði ef sambærileg leið yrði farin. Í umsögnum kom jafnframt fram gagnrýni þess efnis að það fyrirkomulag sem lagt er til í frumvarpinu geti hamlað eðlilegri samkeppni og orðið þess valdandi að verðhækkanir á vörum sem undanþága gildir um sé ekki í samræmi við verðhækkanir á öðrum vörum.

Í umsögn um málið á 150. löggjafarþingi kom fram að víða meðal þjóða gilda sérstök lög um framleiðslu landbúnaðarvara með það markmið að viðhalda og skapa ramma um fram
leiðslu, vinnslu og markaðsmál búvöru auk þess sem fjölmörg dæmi eru um að slík lög víki frá almennum samkeppnislögum. Þá er bent á að innan Evrópusambandsins eru í gildi víð
tækar undanþágur frá samkeppnislögum til að styðja við framkvæmd hinnar sameiginlegu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Til staðar eru víðtækar heimildir innan Evrópu
sambandsins til markaðsíhlutunar vegna landbúnaðarafurða, þ.m.t. til opinbers stuðnings og stjórnunar framboðs afurða, heimildir til að leggja á viðbótarinnflutningsgjöld og heimildir til ráðstafana gegn röskun á markaði.

Ekki bættust við frekari umsagnir á 151. löggjafarþingi.

Flutningsmenn telja að samkeppni við erlenda framleiðslu vegi þyngra í verðmyndun íslenskra landbúnaðarafurða en innlend samkeppni og telja að samkeppni við erlenda aðila muni að öllum líkindum aukast á næstu árum.

Flutningsmenn telja að samþykkt frumvarpsins muni hafa jákvæð áhrif fyrir afurðastöðvar og bændur og hafa í för með sér hagstæðara verð.