152. löggjafarþing 2021–2022.

Þingskjal 140 — 138. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um rannsóknir á nýgengi krabbameina á Suðurnesjum.

Flm.: Birgir Þórarinsson, Ásmundur Friðriksson, Guðrún Hafsteinsdóttir,
Vilhjálmur Árnason, Oddný G. Harðardóttir, Guðbrandur Einarsson,
Jóhann Friðrik Friðriksson.

Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að gera samning við Rannsókna- og skráningar
setur Krabbameinsfélags Íslands um rannsókn á nýgengi krabbameina á Suðurnesjum í samanburði við nýgengi krabbameina annars staðar á landinu. Einnig verði könnuð tíðni þekktra áhættuþátta krabbameina eftir búsetu og loks yfirfarnar skýrslur sem Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. hefur látið gera varðandi mengun á svæðinu. Tekin verði saman heildstæð skýrsla sem lýsi þeim gerðum krabbameina sem algengari eru á Suðurnesjum ásamt því að meta algengi áhættuþátta sem tengjast þeim meinum. Þá verði styrkur mengandi efna í grunnvatni og jarðvegi borinn saman við lista yfir alþjóðlega viðurkennda krabbameins
valda. Ráðherra skili Alþingi skýrslu með niðurstöðum fyrir 1. júní 2022.

Greinargerð.

Þingsályktunartillaga þessi var lögð fram á 151. löggjafarþingi (853. mál) og er nú lögð fram að nýju.

Með tillögu þessari er heilbrigðisráðherra falið að gera samning við Rannsókna- og skrán
ingarsetur Krabbameinsfélags Íslands um rannsókn á nýgengi krabbameina á Suðurnesjum í samanburði við nýgengi annars staðar á landinu.

Nýgengi krabbameina eftir landsvæðum.

Samkvæmt nýlegri könnun á búsetu og krabbameinum hjá Rannsókna- og skráningarsetri Krabbameinsfélags Íslands höfðu Suðurnesin hæst nýgengi krabbameina af öllum stöðum á landinu (sjá töflu) á árunum 2009–2018. Almennt hafa höfuðborgir og aðrar stærri borgir gjarnan hæst nýgengi þegar krabbamein eru borin saman eftir búsetu. En á Íslandi eru Suður
nesin nú komin upp fyrir höfuðborgarsvæðið hjá körlum og eru á svipuðu róli og höfuð
borgarsvæðið hjá konum.

Árlegt aldursstaðlað (mannfj. 2014) nýgengi á 100.000 íbúa, 2009-2018.
kk. hbsv.	539	kvk. hbsv.	478
kk. Suðurnes	595	kvk. Suðurnes	483
kk. Vesturland	475	kvk. Vesturland	422
kk. Vestfirðir	531	kvk. Vestfirðir	405
kk. Norðurland	518	kvk. Norðurland	444
kk. Austurland	427	kvk. Austurland	404
kk. Suðurland	486	kvk. Suðurland	431
kk. alls	526	kvk. alls	464

Nýgengi krabbameina á Suðurnesjum.

Samtals greindust rúmlega 1000 krabbameinstilvik á Suðurnesjum yfir þetta 10 ára tíma
bil. Dreifing krabbameinanna var svipuð og á landsvísu, þ.e. hæst nýgengi krabbameina var í brjóstum kvenna og blöðruhálskirtli karla, þar á eftir í lungum og ristli hjá báðum kynjum. Þá var áberandi hátt nýgengi krabbameina í lungum og leghálsi en ekki liggja fyrir rannsókn
ir á fleiri tegundum krabbameina. Samkvæmt upplýsingum frá Krabbameinsfélaginu er einn
ig áhugi á að kanna betur hugsanlega orsakaþætti, bæði efnafræðilega og lífsstílstengda þætti. Samkvæmt lýðheilsuvísum landlæknisembættisins er tíðni reykinga í Reykjanesbæ t.d. há miðað við aðra staði, en 85% lungnakrabbameina orsakast af reykingum, og mæting í leit að leghálskrabbameini hefur verið slakari þar en annars staðar. Krabbameinsfélagið telur hins vegar að ekki sé hægt að útiloka að aðrar orsakir skýri einhvern hluta af hækkuðu nýgengi og telur því rétt að fara yfir skýrslur sem Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. hefur látið gera varðandi mengun á svæðinu. Í kjölfarið þyrfti að gera heildstæða skýrslu sem lýsir ný
genginu og þeim gerðum krabbameina sem algengari eru á Suðurnesjum ásamt því að meta algengi áhættuþátta sem tengjast þeim meinum, og sem athugar loks styrk mengandi efna í grunnvatni og jarðvegi og ber saman við lista IARC (Alþjóðastofnunar um krabbameins
rannsóknir) yfir krabbameinsvaldandi efni.

Rannsókn á áhættuþáttum.

Flutningsmenn telja nauðsynlegt að leggja þingsályktunartillöguna fram þannig að málið verði rannsakað ítarlega. Ef marktækur munur er á tíðni krabbameins á Suðurnesjum annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar er mikilvægt að fá fram um hvaða mein sé að ræða og hugsanlega orsakaþætti. Suðurnesin ættu undir eðlilegum kringumstæðum að hafa heldur lægri krabbameinstíðni en höfuðborgarsvæðið. Flutningsmenn leggja til að heil
brigðisráðherra láti rannsaka málið ítarlega og telja eðlilegast að gerður verði samningur við Rannsókna- og skráningarsetur Krabbameinsfélags Íslands, sem hefur unnið að rannsóknum málsins, um að kanna tíðni þekktra áhættuþátta krabbameina eftir búsetu og fara yfir skýrslur Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf. varðandi mengun á Suðurnesjasvæðinu. Tekin verði saman heildstæð skýrsla sem lýsi þeim gerðum krabbameina sem algengari eru á einstökum landsvæðum ásamt því að meta algengi áhættuþátta sem tengjast þeim meinum og loks verði styrkur mengandi efna í grunnvatni og jarðvegi borinn saman við lista yfir alþjóðlega viður
kennda krabbameinsvalda.

Lagt er til að heilbrigðisráðherra skili ítarlegri skýrslu með niðurstöðum fyrir 1. júní 2022.