152. löggjafarþing 2021–2022.	Prentað upp.

Þingskjal 646 — 449. mál.	Ráðherra.

Beiðni um skýrslu

frá menningar- og viðskiptaráðherra um grænþvott.

Frá Evu Dögg Davíðsdóttur, Orra Páli Jóhannssyni, Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, Jódísi Skúladóttur, Bjarna Jónssyni, Andrési Inga Jónssyni, Oddnýju G. Harðardóttur, Þórunni Sveinbjarnardóttur, Hönnu Katrínu Friðriksson og Líneik Önnu Sævarsdóttur.

Með vísan til 54. gr. stjórnarskrárinnar og 54. gr. laga um þingsköp Alþingis er þess óskað að menningar- og viðskiptaráðherra flytji Alþingi skýrslu um grænþvott. Í skýrslunni verði fjallað um:

a.	Stöðu og umfang grænþvottar á Íslandi.

b.	Leiðbeiningar Neytendastofu um umhverfisfullyrðingar og heimildir til að takast á við grænþvott.

c.	Gögn sem þurfa að liggja fyrir svo að eftirlitsaðili geti rannsakað álitamál sem tengjast grænþvotti.

d.	Þróun lagaramma og eftirlits með grænþvotti annars staðar á Norðurlöndum (og í öðrum samanburðarlöndum) með tilliti til tillagna að lagabreytingum til eflingar eftirliti.

e.	Hag neytenda af öruggu eftirliti með grænþvotti.

f.	Leiðbeiningar til fyrirtækja sem vilja starfa á grænan hátt.

Greinargerð.

Með grænþvotti er átt við markaðssetningu þar sem settar eru fram misvísandi eða rangar upplýsingar um umhverfiságæti vöru. Samkvæmt lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, nr. 57/2005, teljast viðskiptahættir villandi ef þeir eru líklegir til að blekkja neytendur eða settar eru fram rangar staðhæfingar. Skýrslubeiðni þessi er lögð fram svo að greina megi umfang grænþvottar á Íslandi til hagsbóta fyrir neytendur, framleiðendur og um
hverfi í senn.

Á undanförnum árum hefur svokölluð græn markaðssetning aukist til muna og mikilvægt er að lög og reglur styðji við þá þróun svo að neytendur geti treyst á grænar merkingar. Starf
semi fyrirtækja þróast í takt við tímann og það að haga rekstri í takt við áherslur samfélagsins nú á dögum felur óhjákvæmilega í sér að starfsemin taki mið af loftslagsbreytingum, þróun sem er alla jafna jákvæð og styður við breyttar áherslur samfélagsins. Þessi þáttur er ekki síst mikilvægur að því er snertir samkeppni. Til þess að vera samkeppnishæf verða fyrirtæki því að stunda græna markaðssetningu og miðla þannig til neytenda að um sé að ræða rekstur sem taki að fullu mið af framangreindum samfélagsbreytingum. Þegar slíkar fullyrðingar eru hafðar uppi í markaðssetningu er það hlutverk eftirlitsaðila að líta til innistæðu og ábyrgðar orða þeirra með tilliti til grænþvottar. Þannig getur grænþvottur verið brot á lögum, og Neyt
endastofa hefur sótt mál sem snúa að honum samkvæmt lögum um eftirlit með viðskiptahátt
um og markaðssetningu, nr. 57/2005.

Í árslok 2021 var eftirlit með grænþvotti eflt í Danmörku. Neytendastofa Danmerkur (d. Forbrugerombudsmanden) gaf þá út nokkrar grundvallarreglur sem lúta að háttsemi fyrir
tækja í grænu markaðsumhverfi. Þær eru m.a.:

•	Græn markaðssetning þarf að vera skýr, skilmerkileg og rétt, orðaval má ekki vera vill
andi (svo að neytendur hafi réttar upplýsingar) og ekki má halda mikilvægum upplýsing
um leyndum.

•	Fyrirtækjum ber að færa sönnur á fullyrðingar sínar með aðkomu fagaðila.

•	Lífsferilsgreining skal liggja fyrir til stuðnings fullyrðingum sem tengjast grænni mark
aðssetningu.

Þó að þessi atriði séu ekki tæmandi glöggva þau myndina og auka þungann í þeim leið
beiningum sem neytendastofa Danmerkur hefur lagt til grundvallar grænni markaðssetningu. Einnig var lagður fram ítarlegur listi yfir skilyrði sem uppfylla þarf fyrir græna markaðssetn
ingu, fyrirtækjum til stuðnings.

Skýrslubeiðendur telja tilefni beiðni þessarar ærið því að varpa þarf ljósi á stöðu og um
fang grænþvottar hér á landi og hvort til séu fullnægjandi heimildir til að takast á við hann. Ekki er síður mikilvægt að móta skýrar leikreglur um græna markaðssetningu, fyrirtækjum og neytendum til hagsbóta.