152. löggjafarþing 2021–2022.

Þingskjal 912 — 344. mál.

Svar

matvælaráðherra við fyrirspurn frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur
um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra.

1.	Hafa öll samskipti ráðherra og ráðuneytisins við hagsmunaverði frá 1. janúar 2021 verið skráð eins og kveðið er á um í 2. mgr. 4. gr. laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands, nr. 64/2020?

Skv. 2. mgr. 4. gr. laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands, nr. 64/2020, er stjórnvöldum skylt að skrá upplýsingar um samskipti þeirra og hagsmunavarða í samræmi við ákvæði upplýsingalaga, laga um opinber skjalasöfn og laga um Stjórnarráð Íslands. Upplýsingar um aðkomu hagsmunavarða og annarra einkaaðila að samningu stjórnar
frumvarpa skal tilgreina í greinargerð með þeim.

Í 3. mgr. 1. gr. laganna er hugtakið hagsmunavörður skilgreint. Með hugtakinu er átt við einstaklinga sem tala máli einkaaðila gagnvart stjórnvöldum og leitast við að hafa áhrif á störf þeirra í atvinnuskyni. Með því að afmarka hugtakið við einstaklinga eru ýmis félaga
samtök og fyrirtæki, sem í daglegu tali eru nefnd hagsmunasamtök, strangt til tekið undan
skilin reglum 4. gr. en einstakir starfsmenn þeirra geta hins vegar borið skyldur samkvæmt ákvæðinu. Í skýringum við 4. gr. í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 64/2020 segir eftirfarandi:

Markmið ákvæðisins er fyrst og fremst að í samskiptum hagsmunavarða annars vegar og handhafa framkvæmdarvalds hins vegar liggi fyrir að þeir fyrrnefndu séu að gæta ákveðinna einkahagsmuna, fyrir hönd annarra, gagnvart þeim síðarnefndu. Ákvæðið á því ekki við þegar einstaklingar gæta opinberra hagsmuna í samskiptum við aðra opinbera aðila, svo sem í samskiptum forstöðumanna ríkisstofnana við fagráðuneyti. Þá á ákvæðið heldur ekki við þegar einstaklingar gæta eigin hagsmuna gagnvart hinu opinbera. Til að mynda þarf fyrir
svarsmaður lögaðila, t.d. framkvæmdastjóri fyrirtækis, ekki að senda sérstaka tilkynningu um að hann gæti hagsmuna þess í samskiptum sínum við stjórnvöld. Annað gildir ef fyrirtækið ræður til sín á eigin kostnað einstakling sem hefur það hlutverk að hafa áhrif á störf stjórn
valda í þágu fyrirtækisins, hvort sem um er að ræða störf samkvæmt verksamningi eða ráðn
ingarsamningi. Samkvæmt framangreindu er ljóst að tilkynningarskyldan mun einkum ná til svonefndra almannatengla, upplýsingafulltrúa einkaaðila og lögmanna, sbr. þó 4. mgr., og til einstakra starfsmanna lögaðila og fulltrúa hagsmunasamtaka sem hafa slíka og sambæri
lega starfsemi með höndum."

Í 2. mgr. 27. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, kemur fram að stjórnvöld skulu gæta þess að haldið sé til haga mikilvægum upplýsingum, m.a. um samskipti við almenning og önnur stjórnvöld, svo sem með skráningu fundargerða eða minnisblaða. Í lögum um opinber skjalasöfn, nr. 77/2014, kemur enn fremur fram að afhendingarskyldum aðilum samkvæmt lögunum er skylt að skrá mál sem koma til meðferðar hjá þeim á kerfisbundinn hátt og varð
veita málsgögn þannig að þau séu aðgengileg í samræmi við reglur sem Þjóðskjalasafni Íslands er falið að setja. Hvað Stjórnarráð Íslands varðar leiðir af 11. gr. laga nr. 115/2011 að ráðuneytum í Stjórnarráði Íslands er skylt að færa skrá um formleg samskipti og fundi, sem og óformleg samskipti ef þau teljast mikilvæg, milli ráðuneytanna sem og við aðila utan þess. Á grundvelli ákvæðisins hafa verið settar reglur um skráningu samskipta í Stjórnarráði Íslands, sbr. reglur nr. 320/2016, en þar segir að með óformlegum samskiptum sé átt við munn
leg samskipti, þar á meðal símtöl og fundi, þar sem lýst er afstöðu eða veittar upplýsingar sem teljast hafa þýðingu fyrir mál sem er til meðferðar í ráðuneyti eða teljast mikilvægar upp
lýsingar vegna málefna sem heyra undir ráðuneytið, enda komi afstaðan ekki fram í öðrum skráðum gögnum. Skrá skal hvenær samskiptin fóru fram, milli hverra og efni upplýsinga sem um ræðir.

Ekki liggja fyrir upplýsingar um annað en að samskipti matvælaráðherra, áður sjávar
útvegs- og landbúnaðarráðherra, og ráðuneytis við hagsmunaverði hafi verið skráð í málaskrá ráðuneytisins í samræmi við ákvæði framangreindra laga. Þá má finna upplýsingar um fundi ráðherra með hagsmunavörðum í opnum dagbókum.

2.	Hefur ráðuneytið ávallt gætt þess að kanna hvort hagsmunaverðir, sem ráðuneytið eða ráðherra á hverjum tíma hafa átt samskipti við frá 1. janúar 2021, hafi verið tilkynntir og skráðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 áður en þeir leituðust við að hafa áhrif á störf stjórnvalda?

Í 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 er mælt fyrir um tilkynningarskyldu hagsmunavarða. Samkvæmt ákvæðinu er hagsmunavörðum skylt að tilkynna um sig og hlutverk sitt áður en hann leitast við að hafa áhrif á störf stjórnvalda fyrir hönd einkaaðila, sbr. 3. mgr. 4. gr. lag
anna. Áður en hagsmunavörður hefur störf fyrir einkaaðila, þ.e. áður en hann setur sig í samband við stjórnvöld og reynir að hafa áhrif á störf þeirra, ber honum því að tilkynna um sig og hlutverk sitt. Þá er lögaðilum og félagasamtökum, samkvæmt sömu málsgrein, heimilt að senda tilkynningu um einstaklinga sem sinna hagsmunagæslu í umboði þeirra. Í tilkynningu skal greina:

a.	nafn og kennitölu hagsmunavarðar,

b.	vinnuveitanda og starfsstöð,

c.	hlutverk, þ.e. fyrir hönd hvaða aðila hagsmunavörður kemur fram og helstu hagsmuni þeirra; taka skal fram hvort hlutverkið er viðvarandi eða tilfallandi og hvenær gert er ráð fyrir að því ljúki.

Skv. 4. mgr. 3. gr. skal hagsmunavörður tilkynna um þegar hann sinnir ekki lengur hagsmunagæslu. Þá er kveðið á um það í 5. mgr. greinarinnar að þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. sé hagsmunavörðum ekki skylt að tilkynna um sig og hlutverk sitt vegna meðferðar mála á grundvelli stjórnsýslulaga. Samkvæmt framangreindu er það í höndum hagsmunavarða að tilkynna um hlutverk sitt áður en þeir leitast við að hafa áhrif á störf stjórnvalda.

Í lögum nr. 64/2020 er ekki gert ráð fyrir því að það hafi afleiðingar fyrir þá sem sinna hagsmunagæslu tilkynni þeir sig ekki sem hagsmunaverði. Markmið ákvæða laganna um til
kynningaskyldu hagsmunavarða og skráningu samskipta við þá er fyrst og fremst að auka gagn
sæi um samskiptin. Komi einstaklingur fram sem hagsmunavörður gagnvart stjórnvöldum án þess að hafa tilkynnt um hlutverk sitt væri hins vegar rétt af stjórnvaldi að benda á tilkynn
ingaskyldu þar um, sbr. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ekki hefur hingað til verið kannað sérstaklega hvort þeir sem ráðherra eða ráðuneyti eiga í samskiptum við hafi verið tilkynntir eða skráðir skv. lögum nr. 64/2020, um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands.

3.	Hefur ráðherra eða ráðuneytið í einhverjum tilfellum frá 1. janúar 2021 átt samskipti við aðila sem sinna hagsmunagæslu en höfðu ekki verið tilkynntir og skráðir sem hagsmuna
verðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 þegar samskiptin fóru fram? Ef svo er, í hvaða tilfellum og hvers vegna?

Á degi hverjum eiga ráðherrar og starfsfólk ráðuneyta samskipti við aðila sem sinna hags
munagæslu af einhverju tagi. Opin dagbók ráðherra ber til dæmis vott um þetta. Við vinnslu þessa svars var tekið saman hvaða samskipti hafa átt sér stað við hagsmunaverði sem hafa tilkynnt um það hlutverk sitt. Ekki liggja fyrir samanteknar upplýsingar um samskipti við aðila sem sinna hagsmunagæslu en höfðu ekki verið tilkynntir og skráðir sem hagsmuna
verðir skv. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 64/2020 þegar samskiptin fóru fram, jafnvel þótt þeim kunni að vera það skylt. Sömu reglur gilda eftir sem áður um skráningu samskipta við slíka aðila óháð því hvort þeir hafi tilkynnt um sig og sitt hlutverk. Þannig var það ekki tilgangur laga nr. 64/2020 að leggja aukna skráningarskyldu á stjórnvöld um samskipti við skráða hags
munaaðila miðað við það sem almennt gildir um skráningu samskipta.

4.	Hvaða hagsmunaverði í skilningi laga nr. 64/2020 hefur ráðherra eða ráðuneytið átt samskipti við frá gildistöku laganna, hvenær, af hálfu hvaða aðila og um hvaða málefni?

Dags. móttöku erindis/fundar	Hagsmunasamtök	Hagsmunavörður	Efni
02.07.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Samningur um mat á gróðurauðlindum
02.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Íslenskt búvörumerki
03.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Staða á vinnu við nýtt íslenskt búvörumerki
04.10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Tilnefning dúnmatsmanna
05.02.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Greinargerð frá Bændasamtökunum
05.08.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Auglýsing um jarðræktarstyrki í garðyrkju
06.01.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Fyrirspurn – mögulegur útflutningur á grænmeti
06.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Stofnverndarsjóður
07.01.2022	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Tilnefning fulltrúa BÍ í samráðshóp um tryggingarvernd bænda
07.04.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Fjárfestingarstuðningur í svínarækt
07.05.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Tilnefning í starfshóp um tryggingarvernd bænda
07.05.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Samræming reglugerða – skýr viðmið um sjálfbæra landnýtingu
08.04.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Mælaborð landbúnaðarins
08.11.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Minnisblað um tollkvóta í grænmeti
08.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Fundur með ráðherra
09.11.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Starfshópur um aðlögunarsamninga og búvörumerki
09.11.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Beiðni um fund vegna dýrasjúkdóma
10.06.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Raforkunotkun garðyrkjubænda
11.01.2022	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Nýr aðalfulltrúi BÍ í framkvæmdanefnd búvörusamninga
11.05.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Fyrirhugaðar skipulagsbreytingar hjá Bændasamtökunum
12.01.2022	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Merking nautgripa
12.05.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Riða
13.04.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Afgreiðsla mála frá Búnaðarþingi 2021
13.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Tjón í kartöfluræktun
14. 10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson og Vigdís Häsler	Fundur um svínarækt
15.09.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Starfsskilyrði dýralækna
15.10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Aukaúthlutun úr þróunarfé nautgriparæktar
16.02.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Samkomulag um verðlagsmál og um starfsskilyrði nautgriparæktarinnar
16.03.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnars Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Riða
17.01.2022	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Beiðni um fund vegna svínaræktar
17.02.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Samkomulag um verðlagsmál í samningi um starfsskilyrði nautgriparæktarinnar
17.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Stofnverndarsjóður
18.01.2022	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Svínarækt
18.10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Aukaúthlutun úr þróunarfé nautgriparæktar
19.07.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Skortur á dýralæknum og leiðir til úrbóta
20.10.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Aukið virði skógarafurða
20.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Framkvæmd búvörusamninga
21.01.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Fundargerð framkvæmdanefndar búvörusamninga
21.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Minnisblað BÍ vegna riðuniðurskurðar
21.10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson og Vigdís Häsler	Loftslagsmál í landbúnaði
21.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson og Vigdís Häsler	Framkvæmdanefnd búvörusamninga
22.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Innflutningur á landbúnaðarvörum og úthlutun tollkvóta
23.03.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Beiðni um fund vegna endurskoðunar á regluverki og stjórnsýslu dýrasjúkdóma
25.06.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Fagráð um velferð dýra
26.03.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Tilnefning í markanefnd
27.10.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Búvörumerki
28.10.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Starfsskilyrði dýralækna
29.01.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Landbúnaðarstefna
29.03.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Aukin tryggingavernd bænda
29.09.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson	Fagráð í garðyrkju
29.12.2021	Bændasamtök Íslands	Gunnar Þorgeirsson
og Vigdís Häsler	Framkvæmdanefnd búvörusamninga, loftslagsmál í landbúnaði
31.08.2021	Bændasamtök Íslands	Vigdís Häsler	Samningur um aukið virði skógarafurða og sauðfjárafurða
05.03.2021	Bændasamtök Íslands og Landssamtök skógareigenda	Vigdís Häsler,
Gunnar Þorgeirsson
og Hlynur Gauti Sigurðsson	Beiðni um fund með ráðherra vegna Kolefnisbrúarinnar
03.03.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Samkeppnihæfni og regluverk atvinnulífsins – ósk um fund
06.04.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Úthlutun tollkvóta fyrir búvörur frá ríkjum Evrópusambandsins
08.06.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Tímarammi úthlutunar tollkvóta
08.11.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Grænmetistollar
10.08.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Stafræn merking matvæla
15.12.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Störf nefndar um áskoranir og tækifæri í sjávarútvegi og sjónarmið sérhæfðra fiskvinnslna
17.07.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Drög að frumvörpum um undanþágur framleiðenda og afurðastöðva búvara frá samkeppnislögum
18.03.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Lagagrundvöllur ákvarðana um heildsöluverð á mjólkur- og undanrennudufti
18.05.2021	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Samkeppnismat á regluverki landbúnaðar og sjávarútvegs
28.01.2022	Félag atvinnurekenda	Ólafur Stephensen	Mjólkurduftstollar
01.07.2021	Landssamband smábátaeigenda	Arthur Bogason	Fundur með ráðherra, heildarafli Hafró
02.03.2021	Landssamband smábátaeigenda	Arthur Bogason	Fundur með ráðherra, veiðistjórn á grásleppu og strandveiðar
02.06.2021	Landssamband smábátaeigenda	Arthur Bogason	Fundur með ráðherra, strandveiðar
05.01.2022	Landssamband smábátaeigenda	Arthur Bogason	Fundur með ráðherra um ályktanir aðalfundar LS kynntar
15.02.2021	Landssamband smábátaeigenda	Arthur Bogason	Beiðni um fund með ráðherra, ályktanir 36. aðalfundar LS
10.08.2021	Neytendasamtökin	Breki Karlsson
og Brynhildur Pétursdóttir	Breytingar á reglugerð 1294/2014
08.04.2021	Samband garðyrkjubænda	Axel Sæland
og Helga Ragna Pálsdóttir	Mælaborð landbúnaðarins
09.09.2021	Samband garðyrkjubænda	Axel Sæland
og Helga Ragna Pálsdóttir	Verkefni – lífræn framleiðsla
09.09.2021	Samband garðyrkjubænda	Axel Sæland
og Helga Ragna Pálsdóttir	Verkefni um kolefnisbindingu
19.04.2021	Samband garðyrkjubænda	Axel Sæland og Helga Ragna Pálsdóttir	Mælaborð landbúnaðarins
04.10.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Ágúst Elvar Bjarnason	Framleiðnisjóður landbúnaðarins – ársskýrslur
05.10.2021	Samtök ferðaþjónustunnar	Ágúst Elvar Bjarnason	Framleiðnisjóður landbúnaðarins – ársskýrslur
22.06.2021	Samtök fjármálafyrirtækja	Katrín Júlíusdóttir og Margrét Arnheiður Jónsdóttir	Tryggingavernd bænda – starfshópur
01.03.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Orkuspá – grundvöllur aðgerða sjávarútvegs í loftslagsmálum
04.01.2022	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Fundur með ráðherra
10.03.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Beiðni um umsögn, drög að reglugerð um bann við veiðum með fiskbotnsvörpu út af Glettingarnesi
13.04.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Úthlutun á sandkola fiskveiðiárið 2020–2021
15.02.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Tilnefning SFS fyrir eldið
23.06.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Fundur með ráðherra, kynning á heildar
aflamarkmiðatöflu Hafró
26.05.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Rafræn undirritun samnings
28.09.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Tímabundin aukin heimild til flutnings á aflaheimild í makríl
28.12.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Geymsla makríls
29.09.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Fundur með ráðherra
31.08.2021	Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi	Heiðrún Lind Marteinsdóttir	Tilnefning í ráðgjafanefnd Hafrannsóknarstofnunar
05.02.2021	Samtök iðnaðarins	Sigurður Hannesson	Greinargerð frá Bændasamtökunum
09.03 2022	Skógræktarfélag Íslands	Brynjólfur Jónsson
og Jónatan Garðarsson	Beiðni um fund með ráðherra til að ræða málefni skógræktar
15.08 2021	Viðskiptaráð Íslands	Svanhildur Hólm Valsdóttir	Stafræn merking matvæla