Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 127. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 1056 — 127. mál.
umhverfisráðherra við fyrirspurn Einars K. Guðfinnssonar um styrki til framkvæmda í fráveitumálum.
1. Hvaða sveitarfélög hafa fengið styrki til framkvæmda í fráveitumálum, sbr. lög nr. 53/ 1995, og hversu háir hafa þeir verið reiknað á núgildandi verðlagi? Svar óskast sundurliðað eftir árum.
2. Hverjar hafa verið árlegar heildargreiðslur vegna þessara styrkja, reiknað á núgildandi verðlagi?
Á eftirfarandi töflu er yfirlit yfir fráveitustyrki vegna framkvæmda frá 1. maí 1995 til 31. desember 2008, uppreiknað á verðlagi 2010. Fráveitustyrkir hafa samkvæmt ákvæði laganna verið greiddir út eftir á þegar upplýsingum um staðfestan raunkostnað og öðrum fullnægjandi gögnum hefur verið skilað til fráveitunefndar.
3.
Hversu stórum hluta af heildarraunkostnaði styrkhæfra framkvæmda nemur þessi upphæð í hverju tilviki fyrir sig?
Fjárhagslegur stuðningur ríkisins vegna framkvæmda sveitarfélaga við fráveitur sem unnar voru frá 1. maí 1995 til 31. desember 2008 gat, samkvæmt lögunum, numið allt að 200 millj. kr. á ári eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum, þó aldrei hærri upphæð en sem nemur 20% af staðfestum heildarraunkostnaði styrkhæfra framkvæmda næstliðins árs. Þá heimiluðu lögin að ráðstafa mætti allt að fjórðungi styrkupphæðar á hverju ári í þeim tilgangi að jafna svo sem kostur er kostnað einstakra sveitarfélaga við fráveituframkvæmdir þegar miðað er við heildarkostnað á íbúa. Kostnaður sveitarfélaga vegna úrbóta í fráveitumálum er mjög breytilegur. Framkvæmdir á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 1996 voru styrkt um sem samsvarar 20% af staðfestum raunkostnaði. Vegna framkvæmda á árunum 1997 til og með 2005 var svigrúm til að beita jöfnunarákvæði laganna og var það til komið vegna mikilla framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu, þar sem heildarfráveituframkvæmdir einkenndust af framkvæmdum stóru sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og var fyrirsjáanlegt að þegar þessi sveitarfélög kæmu að því að ljúka framkvæmdum sínum mundi meðaltalskostnaður sveitarfélaga hækka og svigrúm til jöfnunar minnka. Heimild um beitingu jöfnunarákvæðis var notuð vegna framkvæmda í þéttbýli og var þá hámarksstyrkur 30% til þeirra sveitarfélaga þar sem hlutfallslegur kostnaður vegna sameiginlegs fráveitukerfis væri hár. Vegna framkvæmda á árinu 2000 var miðað við að hlutfallslegur kostnaður væri yfir 100.000 kr. á íbúa á verðlagi þess árs. Væri kostnaður á bilinu 67.550 til 100.000 kr. breyttist styrkhlutfallið línulega frá 20% til 30%. Þar sem kostnaður var minni en 67.550 kr. á íbúa breyttist styrkhlutfallið línulega frá 15% til 20%. Enda þótt hlutfallslegur kostnaður sveitarfélaga vegna fráveituframkvæmda í dreifbýli sé verulega lægri á íbúa en í þéttbýli þá nutu framkvæmdir í dreifbýli ávallt 20% styrks meðan hægt var að beita jöfnunarheimildinni, enda aðstaða sveitahreppa að ýmsu leyti erfiðari, svo sem vegna áætlanagerðar. Vegna framkvæmda árið 2007 fengu sveitarfélög greiddan styrk sem nemur 20% af styrkhæfum fráveituframkvæmdum og vegna framkvæmda ársins 2008 nam þessi upphæð 3,9% af styrkhæfum framkvæmdum.
4. Liggja fyrir í ráðuneytinu umsóknir frá sveitarfélögum um styrki til fráveituframkvæmda sem eru óafgreiddar eða hefur verið hafnað vegna ónógra fjárveitinga? Ef svo er, um hvaða sveitarfélög er að ræða og hver er áætlaður kostnaður við fráveituframkvæmdir á þeirra vegum?
Nei, styrkir hafa alltaf verið greiddir, sbr. svar við 3. lið, nema þar sem umsóknir hafa verið ófullnægjandi eða ekki borist á réttum tíma. Á árinu 2008, vegna framkvæmda ársins 2007, reyndist ekki mögulegt að veita hámarksstyrk til sveitarfélaga sem þá óskuðu eftir styrk vegna fráveituframkvæmda heldur var einungis unnt að veita styrk sem nam 3,9% af heildarfjárhæð framkvæmda. Þetta ástand skapaðist vegna þess að í lögum um stuðning ríkisins við fráveituframkvæmdir var ekki heimilt að veita nema að hámarki 200 millj. kr. á ári til verkefnisins. Sveitarfélögum var tilkynnt um þetta og jafnframt að þetta væri síðasta styrkhæfa árið lögum samkvæmt.
Heimild sem kom inn í lögin árið 2005 um að ráðstafa mætti allt að 10 millj. kr. á ári til rannsókna á viðtökum fráveitu hefur ekki verið nýtt þar sem réttara þótti að nýta alla fjármuni í styrkhæfar framkvæmdir.
5. Hefur verið gerð úttekt á því hvar fráveitumál eru enn í óviðunandi ástandi og hver kostnaður er við úrbætur? Svar óskast sundurliðað eftir sveitarfélögum.
Fylgst hefur verið með þróun þessara mála frá því að umhverfisráðuneytið var stofnað.
Nefnd sem starfaði á árunum 1992 og 1993 hafði það hlutverk að gera úttekt á ástandi fráveitumála, móta stefnu í fráveitumálum, kanna ástand fráveitumála og benda á leiðir til úrbóta. Nefndin sendi út spurningalista til allra sveitarfélaga í landinu í því skyni að afla gagna um ástand fráveitumála. Starfsmaður nefnarinnar fylgdi upplýsingaöfluninni eftir með því að fara til flestra þéttbýlisstaða, ræddi við tæknimenn og sveitarstjórnarmenn á viðkomandi stöðum og kannaði ástandið. Niðurstaða úttektarinnar var sú að árið 1993 var ástand þessara mála víða í ólestri og þó var töluverð hreyfing í þá átt að bæta úr.
Tíu árum síðar, eða á árinu 2003, gaf fráveitunefnd umhverfisráðuneytisins, sem starfaði samkvæmt lögum nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, skýrslu um úttekt á stöðu fráveitumála á Íslandi. Þar var miðað við stöðuna eins og hún var á árinu 2001. Veruleg breyting var merkjanlega á ástandi mála frá árinu 1993 og var það mat þess sem vann úttektina að um tæp 70% landsmanna byggju við viðunandi aðstæður í fráveitumálum. Þetta segir þó ekki alla söguna þar sem stærstu fráveituframkvæmdirnar höfðu verið þar sem mannfjöldi er mestur, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu og á Akureyri.
Ráðuneytið lét uppfæra þessar upplýsingar og framreikna fjárþörf miðað við áramótin 2003–2004. Í fylgiskjali I er yfirlit yfir áætlaða fyrirliggjandi fjárþörf til að klára úrbætur í janúar 2004, annars vegar heildarkostnað hlutaðeigandi sveitarfélags og hins vegar eftirstandandi framkvæmdakostnað á íbúa hvers sveitarfélags. Sérstaklega skal tekið fram að einungis er um að ræða styrkhæfar framkvæmdir í samræmi við lög nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum.
Ætla má að nú búi um 80% landsmanna við viðunandi aðstæður í fráveitumálum.
6. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að framhald verði á styrkveitingum til fráveituframkvæmda eða að heimilaðar verði endurgreiðslur á virðisaukaskatti vegna þessara framkvæmda?
Þegar lög um stuðning ríkisins við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum voru samþykkt á Alþingi 1994 var ákveðið að þessi stuðningur væri tímabundinn til 10 ára og hugsaður einvörðungu til að hvetja sveitarfélög til að hraða framkvæmdum í fráveitumálum. Þegar fyrir lá á árunum 2003–2004 að töluvert mundi vanta á að þeim árangri yrði náð lét ráðuneytið vinna úttekt á stöðu mála og var sú greinargerð kynnt fyrir sveitarfélögum og rædd með Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fulltrúum sveitarfélaganna. Í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar ríkis og sveitarfélaga varð samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaganna um að framlengja gildistíma laganna um þrjú ár, eða fyrir framkvæmdir á árunum 2006 til og með 2008, með óbreyttu árlegu fjárframlagi. Af þessum ástæðum hefur ráðuneytið ekki séð ástæðu til að gera tillögur um áframhaldandi stuðning við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga enda eru þær framkvæmdir, samkvæmt formlegri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, á forræði sveitarfélaga. Fylgiskjal.
Taflan er framreikningur á viðaukum 9, 10 og 11 í téðri skýslu og sýnir áætlaða fjárþörf og fjárfestingu sveitarfélaga árin 2002 og 2003 í styrkhæfum fráveituframkvæmdum. Áætluð fjárþörf er úr skýrslu frá 2003 eða nýrri heildaráætlunum en upplýsingar um framkvæmdafé byggist á umsóknum sveitarfélaga um styrki til fráveitunefndar. Í töflu er áætluð fjárþörf til sumarhúsa inni í heildartölum styrkhæfra framkvæmda en þessum lið var haldið aðskildum í skýrslu 2003.
Skipting sveitarfélaga í flokka I, II og III er sýnd í töflu til að undirstrika mismunandi áreiðanleika áætlana og framkvæmdatalna eftir flokkum:
* Í flokki I eru sveitarfélög sem hafa heildaráætlun og eru í samskiptum við fráveitunefnd. Kostnaðaráætlanir byggja á heildaráætlunum sem þessi sveitarfélög hafa látið gera.
* Í flokki II eru sveitarfélög sem ekki eru í samskiptum við fráveitunefnd og hafa þéttbýli. Kostnaðaráætlun fyrir þéttbýli byggist á gögnum sem aflað var í heimsóknum skýrsluhöfundar árið 2002 en kostnaðaráætlun fyrir dreifbýli byggist á mati heilbriðisfulltrúa.
* Í flokki III eru sveitarfélög og án þéttbýlis og hafa ekki verið í samskiptum við fráveitunefnd. Þessi sveitarfélög voru ekki heimsótt vegna úttektar og kostnaðaráætlanir byggjast á mati heilbriðisfulltrúa á stöðu fráveitumála.
Rétt er að árétta, að framkvæmdatölur í töflu eru einungis frá sveitarfélögum í flokki I en einhverjar framkvæmdir kunna að hafa verið í öðrum sveitarfélögum. Einnig að áætluð fjárþörf í dreifbýli byggist oft á veikum forsendum, því að í mörgum tilvikum skortir úttektir til að byggja matið á.
Þetta var unnið árið 2004.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 1056 — 127. mál.
Svar
umhverfisráðherra við fyrirspurn Einars K. Guðfinnssonar um styrki til framkvæmda í fráveitumálum.
1. Hvaða sveitarfélög hafa fengið styrki til framkvæmda í fráveitumálum, sbr. lög nr. 53/ 1995, og hversu háir hafa þeir verið reiknað á núgildandi verðlagi? Svar óskast sundurliðað eftir árum.
2. Hverjar hafa verið árlegar heildargreiðslur vegna þessara styrkja, reiknað á núgildandi verðlagi?
Á eftirfarandi töflu er yfirlit yfir fráveitustyrki vegna framkvæmda frá 1. maí 1995 til 31. desember 2008, uppreiknað á verðlagi 2010. Fráveitustyrkir hafa samkvæmt ákvæði laganna verið greiddir út eftir á þegar upplýsingum um staðfestan raunkostnað og öðrum fullnægjandi gögnum hefur verið skilað til fráveitunefndar.
Yfirlit yfir fráveitustyrki vegna framkvæmda frá 1. maí 1995 til 31. desember 2008 uppreiknað á verðlagi ársins 2010. | |||||||||||||||
Styrkir vegna fráveituframkvæmda sveitarfélaganna eru greiddir árinu á eftir. | |||||||||||||||
Miðað við neysluvöruvísitölu 357,9 | |||||||||||||||
2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003 | 2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | Samtals | |
Aðaldælahreppur | 464.692 | 777.897 | 328.845 | 832.303 | 2.403.737 | ||||||||||
Akraneskaupstaður | 15.034.303 | 1.249.637 | 16.283.940 | ||||||||||||
Akureyrarkaupstaður | 7.451.800 | 23.526.043 | 10.248.780 | 34.588.276 | 17.910.399 | 13.429.952 | 16.772.983 | 12.701.290 | 16.953.341 | 16.967.820 | 17.097.284 | 12.440.298 | 200.088.266 | ||
Árborg | 3.781.898 | 9.875.234 | 40.451.455 | 46.990.308 | 65.755.790 | 49.422.948 | 21.156.980 | 7.883.705 | 4.866.919 | 250.185.235 | |||||
Árneshreppur | 930.425 | 930.425 | |||||||||||||
Ásahreppur | 129.946 | 2.316.617 | 169.357 | 152.601 | 2.768.520 | ||||||||||
Bárðdælahreppur | 290.904 | 290.904 | |||||||||||||
Bessastaðarhreppur | 6.346.910 | 5.281.011 | 4.022.159 | 10.678.961 | 5.379.575 | 31.708.617 | |||||||||
Biskupstungnahreppur | 184.177 | 184.177 | |||||||||||||
Bláskógabyggð | 287.712 | 287.712 | |||||||||||||
Blöndósbær | 756.573 | 8.685.765 | 8.114.843 | 23.686.779 | 8.434.583 | 3.054.398 | 2.680.413 | 1.861.080 | 57.274.435 | ||||||
Borgarbyggð | 23.158.797 | 1.182.676 | 217.700 | 442.810 | 2.347.979 | 8.223.142 | 1.669.073 | 37.242.177 | |||||||
Borgarfjarðarhreppur | 102.384 | 237.651 | 454.547 | 671.544 | 1.013.480 | 777.801 | 3.257.407 | ||||||||
Broddaneshreppur | 842.548 | 842.548 | |||||||||||||
Bæjarhreppur | 222.057 | 122.642 | 60.997 | 102.388 | 1.180.187 | 1.688.271 | |||||||||
Dalvíkurbyggð | 2.922.312 | 2.922.312 | |||||||||||||
Djúpavogshreppur | 50.000 | 161.250 | 211.250 | ||||||||||||
Eskifjarðarkaupstaður | 3.110.945 | 3.110.945 | |||||||||||||
Eyja- og Miklaholtshreppur | 1.322.715 | 1.322.715 | |||||||||||||
Fáskrúðsfjarðarhreppur | 2.275.112 | 224.938 | 2.500.051 | ||||||||||||
Fellahreppur | 2.082.860 | 677.309 | 716.083 | 526.582 | 4.002.834 | ||||||||||
Fljótsdalshreppur | 6.227.458 | 698.286 | 459.769 | 990.191 | 263.616 | 477.711 | 9.117.031 | ||||||||
Garðabær | 5.310.509 | 29.877.257 | 17.736.219 | 797.587 | 53.721.572 | ||||||||||
Gaulverjabæjarhreppur | 159.782 | 279.302 | 439.084 | ||||||||||||
Grímsnes- og Grafningshreppur | 4.301.798 | 10.589.776 | 484.654 | 121.948 | 2.303.214 | 17.801.390 | |||||||||
Grýtubakkahreppur | 37.070 | 43.795 | 113.531 | 207.190 | 129.855 | 1.852.127 | 1.505.001 | 3.888.568 | |||||||
Hafnarfjarðarkaupstaður | 49.768.863 | 132.456.289 | 123.666.140 | 109.537.743 | 2.048.991 | 3.563.587 | 4.385.802 | 28.728.157 | 9.984.287 | 3.648.069 | 467.787.928 | ||||
Helgafellssveit | 662.131 | 662.131 | |||||||||||||
Hofshreppur | 1.079.928 | 1.079.928 | |||||||||||||
Hornafjörður | 966.061 | 2.469.528 | 5.749.068 | 2.498.161 | 11.682.818 | ||||||||||
Hraungerðishreppur | 707.886 | 707.886 | |||||||||||||
Hríseyjarhreppur | 209.851 | 209.851 | |||||||||||||
Hrunamannahreppur | 2.628.604 | 466.872 | 5.260.233 | 8.355.709 | |||||||||||
Húnaþing vestra | 339.826 | 148.266 | 488.092 | ||||||||||||
Húnavatnshreppur | 3.524.365 | 3.524.365 | |||||||||||||
Húsavíkurbær | 5.564.305 | 5.564.305 | |||||||||||||
Hvalfjarðarstrandahreppur | 144.528 | 72.072 | 216.600 | ||||||||||||
Hveragerðisbær | 2.540.412 | 7.677.462 | 7.855.788 | 25.880.428 | 46.270.730 | 19.283.440 | 12.823.442 | 4.643.124 | 16.204.720 | 143.179.546 | |||||
Hörgárbyggð | 501.677 | 2.176.743 | 2.678.420 | ||||||||||||
Ísafjarðarbær | 1.306.500 | 1.306.500 | |||||||||||||
Kaldrananeshreppur | 1.006.049 | 1.006.049 | |||||||||||||
Kelduneshreppur | 142.070 | 546.320 | 677.211 | 1.365.601 | |||||||||||
Kirkjubólshreppur | 782.671 | 217.793 | 1.000.464 | ||||||||||||
Kjalarneshreppur | 1.160.272 | 1.160.272 |
Miðað við neysluvöruvísitölu 357,9 | |||||||||||||||
2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003 | 2002 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | Samtals | |
Kolbeinsstaðarhreppur | 1.414.555 | 1.414.555 | |||||||||||||
Kópavogsbær | 20.644.663 | 27.343.485 | 10.542.444 | 24.023.533 | 12.921.997 | 15.034.008 | 39.169.610 | 19.412.627 | 8.488.673 | 4.313.914 | 694.451 | 182.589.405 | |||
Vestur-Landeyjahreppur | 910.310 | 910.310 | |||||||||||||
Norður-Hérað | 1.846.620 | 1.453.799 | 1.278.267 | 193.284 | 4.771.972 | ||||||||||
Austur-Hérað | 829.125 | 1.407.743 | 958.040 | 1.592.143 | 472.648 | 5.259.699 | |||||||||
Mjóafjarðarhreppur | 2.258.226 | 2.258.226 | |||||||||||||
Mosfellsbær | 4.837.279 | 12.681.298 | 8.838.282 | 17.670.996 | 6.706.500 | 7.415.330 | 3.771.952 | 61.921.636 | |||||||
Mýrdalshreppur | 1.069.798 | 1.069.798 | |||||||||||||
Neskaupstaður | 270.131 | 270.131 | |||||||||||||
Rangárvallahreppur | 2.473.744 | 183.057 | 1.438.944 | 1.569.700 | 2.741.571 | 8.407.017 | |||||||||
Rangárþing eystra | 3.089.364 | 7.894.603 | 5.746.274 | 16.730.241 | |||||||||||
Rangárþing ytra | 1.701.165 | 2.030.716 | 1.525.053 | 2.482.232 | 34.313.200 | 42.052.366 | |||||||||
Reykhólahreppur | 1.012.852 | 1.012.852 | |||||||||||||
Reykjanesbær | 687.383 | 18.028.059 | 28.775.712 | 13.153.915 | 17.597.781 | 78.242.850 | |||||||||
Reykjavíkurborg | 7.500.310 | 15.499.413 | 13.231.142 | 103.624.428 | 136.517.571 | 183.699.407 | 249.266.876 | 319.877.367 | 92.688.551 | 50.243.937 | 111.504.750 | 243.699.898 | 96.121.069 | 119.120.403 | 1.742.595.122 |
Sandgerðisbær | 4.704.244 | 4.704.244 | |||||||||||||
Seltjarnarneskaupstaður | 21.762 | 690.559 | 1.558.206 | 1.413.199 | 3.683.726 | ||||||||||
Seyðisfjarðarkaupstaður | 1.105.977 | 2.671.642 | 6.204.805 | 7.908.058 | 9.821.993 | 27.712.474 | |||||||||
Siglufjarðarkaupstaður | 7.924.790 | 7.924.790 | |||||||||||||
Skagabyggð | 223.072 | 317.804 | 97.549 | 13.379 | 171.156 | 986.623 | 26.863 | 1.836.447 | |||||||
Skriðudalshreppur | 1.330.439 | 1.330.439 | |||||||||||||
Staðarhólshreppur | 407.007 | 407.007 | |||||||||||||
Sveinsstaðarhreppur | 1.216.168 | 1.216.168 | |||||||||||||
Skekkjastaðarhreppur | 786.453 | 786.453 | |||||||||||||
Skriðuhreppur | 59.364 | 1.826.647 | 1.886.011 | ||||||||||||
Svalbarðstrandarhreppur | 499.912 | 587.600 | 728.942 | 1.816.453 | |||||||||||
Ytri-Torfustaðarhreppur | 64.427 | 462.583 | 527.010 | ||||||||||||
Tunguhreppur | 579.849 | 149.544 | 729.393 | ||||||||||||
Vestmannaeyjabær | 4.479.123 | 6.496.592 | 4.913.596 | 8.662.939 | 8.765.315 | 20.299.256 | 4.201.833 | 3.572.774 | 61.391.427 | ||||||
Vopnafjarðarhreppur | 1.564.593 | 7.781.317 | 5.965.054 | 15.310.964 | |||||||||||
Þingeyrjarsveit | 1.199.322 | 810.335 | 570.796 | 1.484.676 | 1.148.894 | 224.971 | 5.438.994 | ||||||||
Þorkelshólshreppur | 37.789 | 53.371 | 457.695 | 548.855 | |||||||||||
Þórshafnarhreppur | 1.421.860 | 1.421.860 | |||||||||||||
Þverárhlíðarhreppur | 262.299 | 262.299 | |||||||||||||
Öxnadalshreppur | 498.156 | 498.156 | |||||||||||||
Ölfushreppur | 15.149.947 | 1.298.663 | 16.448.610 | ||||||||||||
Samtals | 158.232.104 | 255.226.577 | 220.976.325 | 322.296.032 | 303.994.139 | 374.823.924 | 424.689.589 | 414.310.433 | 192.514.363 | 181.677.692 | 199.983.500 | 317.298.492 | 149.770.912 | 146.044.466 | 3.661.838.548 |
Fjárhagslegur stuðningur ríkisins vegna framkvæmda sveitarfélaga við fráveitur sem unnar voru frá 1. maí 1995 til 31. desember 2008 gat, samkvæmt lögunum, numið allt að 200 millj. kr. á ári eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum, þó aldrei hærri upphæð en sem nemur 20% af staðfestum heildarraunkostnaði styrkhæfra framkvæmda næstliðins árs. Þá heimiluðu lögin að ráðstafa mætti allt að fjórðungi styrkupphæðar á hverju ári í þeim tilgangi að jafna svo sem kostur er kostnað einstakra sveitarfélaga við fráveituframkvæmdir þegar miðað er við heildarkostnað á íbúa. Kostnaður sveitarfélaga vegna úrbóta í fráveitumálum er mjög breytilegur. Framkvæmdir á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 1996 voru styrkt um sem samsvarar 20% af staðfestum raunkostnaði. Vegna framkvæmda á árunum 1997 til og með 2005 var svigrúm til að beita jöfnunarákvæði laganna og var það til komið vegna mikilla framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu, þar sem heildarfráveituframkvæmdir einkenndust af framkvæmdum stóru sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og var fyrirsjáanlegt að þegar þessi sveitarfélög kæmu að því að ljúka framkvæmdum sínum mundi meðaltalskostnaður sveitarfélaga hækka og svigrúm til jöfnunar minnka. Heimild um beitingu jöfnunarákvæðis var notuð vegna framkvæmda í þéttbýli og var þá hámarksstyrkur 30% til þeirra sveitarfélaga þar sem hlutfallslegur kostnaður vegna sameiginlegs fráveitukerfis væri hár. Vegna framkvæmda á árinu 2000 var miðað við að hlutfallslegur kostnaður væri yfir 100.000 kr. á íbúa á verðlagi þess árs. Væri kostnaður á bilinu 67.550 til 100.000 kr. breyttist styrkhlutfallið línulega frá 20% til 30%. Þar sem kostnaður var minni en 67.550 kr. á íbúa breyttist styrkhlutfallið línulega frá 15% til 20%. Enda þótt hlutfallslegur kostnaður sveitarfélaga vegna fráveituframkvæmda í dreifbýli sé verulega lægri á íbúa en í þéttbýli þá nutu framkvæmdir í dreifbýli ávallt 20% styrks meðan hægt var að beita jöfnunarheimildinni, enda aðstaða sveitahreppa að ýmsu leyti erfiðari, svo sem vegna áætlanagerðar. Vegna framkvæmda árið 2007 fengu sveitarfélög greiddan styrk sem nemur 20% af styrkhæfum fráveituframkvæmdum og vegna framkvæmda ársins 2008 nam þessi upphæð 3,9% af styrkhæfum framkvæmdum.
4. Liggja fyrir í ráðuneytinu umsóknir frá sveitarfélögum um styrki til fráveituframkvæmda sem eru óafgreiddar eða hefur verið hafnað vegna ónógra fjárveitinga? Ef svo er, um hvaða sveitarfélög er að ræða og hver er áætlaður kostnaður við fráveituframkvæmdir á þeirra vegum?
Nei, styrkir hafa alltaf verið greiddir, sbr. svar við 3. lið, nema þar sem umsóknir hafa verið ófullnægjandi eða ekki borist á réttum tíma. Á árinu 2008, vegna framkvæmda ársins 2007, reyndist ekki mögulegt að veita hámarksstyrk til sveitarfélaga sem þá óskuðu eftir styrk vegna fráveituframkvæmda heldur var einungis unnt að veita styrk sem nam 3,9% af heildarfjárhæð framkvæmda. Þetta ástand skapaðist vegna þess að í lögum um stuðning ríkisins við fráveituframkvæmdir var ekki heimilt að veita nema að hámarki 200 millj. kr. á ári til verkefnisins. Sveitarfélögum var tilkynnt um þetta og jafnframt að þetta væri síðasta styrkhæfa árið lögum samkvæmt.
Heimild sem kom inn í lögin árið 2005 um að ráðstafa mætti allt að 10 millj. kr. á ári til rannsókna á viðtökum fráveitu hefur ekki verið nýtt þar sem réttara þótti að nýta alla fjármuni í styrkhæfar framkvæmdir.
5. Hefur verið gerð úttekt á því hvar fráveitumál eru enn í óviðunandi ástandi og hver kostnaður er við úrbætur? Svar óskast sundurliðað eftir sveitarfélögum.
Fylgst hefur verið með þróun þessara mála frá því að umhverfisráðuneytið var stofnað.
Nefnd sem starfaði á árunum 1992 og 1993 hafði það hlutverk að gera úttekt á ástandi fráveitumála, móta stefnu í fráveitumálum, kanna ástand fráveitumála og benda á leiðir til úrbóta. Nefndin sendi út spurningalista til allra sveitarfélaga í landinu í því skyni að afla gagna um ástand fráveitumála. Starfsmaður nefnarinnar fylgdi upplýsingaöfluninni eftir með því að fara til flestra þéttbýlisstaða, ræddi við tæknimenn og sveitarstjórnarmenn á viðkomandi stöðum og kannaði ástandið. Niðurstaða úttektarinnar var sú að árið 1993 var ástand þessara mála víða í ólestri og þó var töluverð hreyfing í þá átt að bæta úr.
Tíu árum síðar, eða á árinu 2003, gaf fráveitunefnd umhverfisráðuneytisins, sem starfaði samkvæmt lögum nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, skýrslu um úttekt á stöðu fráveitumála á Íslandi. Þar var miðað við stöðuna eins og hún var á árinu 2001. Veruleg breyting var merkjanlega á ástandi mála frá árinu 1993 og var það mat þess sem vann úttektina að um tæp 70% landsmanna byggju við viðunandi aðstæður í fráveitumálum. Þetta segir þó ekki alla söguna þar sem stærstu fráveituframkvæmdirnar höfðu verið þar sem mannfjöldi er mestur, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu og á Akureyri.
Ráðuneytið lét uppfæra þessar upplýsingar og framreikna fjárþörf miðað við áramótin 2003–2004. Í fylgiskjali I er yfirlit yfir áætlaða fyrirliggjandi fjárþörf til að klára úrbætur í janúar 2004, annars vegar heildarkostnað hlutaðeigandi sveitarfélags og hins vegar eftirstandandi framkvæmdakostnað á íbúa hvers sveitarfélags. Sérstaklega skal tekið fram að einungis er um að ræða styrkhæfar framkvæmdir í samræmi við lög nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum.
Ætla má að nú búi um 80% landsmanna við viðunandi aðstæður í fráveitumálum.
6. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að framhald verði á styrkveitingum til fráveituframkvæmda eða að heimilaðar verði endurgreiðslur á virðisaukaskatti vegna þessara framkvæmda?
Þegar lög um stuðning ríkisins við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum voru samþykkt á Alþingi 1994 var ákveðið að þessi stuðningur væri tímabundinn til 10 ára og hugsaður einvörðungu til að hvetja sveitarfélög til að hraða framkvæmdum í fráveitumálum. Þegar fyrir lá á árunum 2003–2004 að töluvert mundi vanta á að þeim árangri yrði náð lét ráðuneytið vinna úttekt á stöðu mála og var sú greinargerð kynnt fyrir sveitarfélögum og rædd með Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fulltrúum sveitarfélaganna. Í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar ríkis og sveitarfélaga varð samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaganna um að framlengja gildistíma laganna um þrjú ár, eða fyrir framkvæmdir á árunum 2006 til og með 2008, með óbreyttu árlegu fjárframlagi. Af þessum ástæðum hefur ráðuneytið ekki séð ástæðu til að gera tillögur um áframhaldandi stuðning við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga enda eru þær framkvæmdir, samkvæmt formlegri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, á forræði sveitarfélaga. Fylgiskjal.
Framreikningur á stöðu fráveitumála – greinargerð.
Taflan er framreikningur á viðaukum 9, 10 og 11 í téðri skýslu og sýnir áætlaða fjárþörf og fjárfestingu sveitarfélaga árin 2002 og 2003 í styrkhæfum fráveituframkvæmdum. Áætluð fjárþörf er úr skýrslu frá 2003 eða nýrri heildaráætlunum en upplýsingar um framkvæmdafé byggist á umsóknum sveitarfélaga um styrki til fráveitunefndar. Í töflu er áætluð fjárþörf til sumarhúsa inni í heildartölum styrkhæfra framkvæmda en þessum lið var haldið aðskildum í skýrslu 2003.
Skipting sveitarfélaga í flokka I, II og III er sýnd í töflu til að undirstrika mismunandi áreiðanleika áætlana og framkvæmdatalna eftir flokkum:
* Í flokki I eru sveitarfélög sem hafa heildaráætlun og eru í samskiptum við fráveitunefnd. Kostnaðaráætlanir byggja á heildaráætlunum sem þessi sveitarfélög hafa látið gera.
* Í flokki II eru sveitarfélög sem ekki eru í samskiptum við fráveitunefnd og hafa þéttbýli. Kostnaðaráætlun fyrir þéttbýli byggist á gögnum sem aflað var í heimsóknum skýrsluhöfundar árið 2002 en kostnaðaráætlun fyrir dreifbýli byggist á mati heilbriðisfulltrúa.
* Í flokki III eru sveitarfélög og án þéttbýlis og hafa ekki verið í samskiptum við fráveitunefnd. Þessi sveitarfélög voru ekki heimsótt vegna úttektar og kostnaðaráætlanir byggjast á mati heilbriðisfulltrúa á stöðu fráveitumála.
Rétt er að árétta, að framkvæmdatölur í töflu eru einungis frá sveitarfélögum í flokki I en einhverjar framkvæmdir kunna að hafa verið í öðrum sveitarfélögum. Einnig að áætluð fjárþörf í dreifbýli byggist oft á veikum forsendum, því að í mörgum tilvikum skortir úttektir til að byggja matið á.
Þetta var unnið árið 2004.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.